Barbara van Baalbek
De heilige Barbara (Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis, Brussel)
Iets wat me altijd heeft verbaasd, is dat in de Late Oudheid de persoonsnamen Barbarus en Barbara populair worden. Meneer Wildeman en mevrouw Woesteling. Een snelle zoektocht naar antieke Barbara’s levert me tientallen voorbeelden op uit Tunesië, Dalmatië, Italië, Raetia, Andalusië, Catalonië en de Gallische provincies. De Latijnse inscripties uit de stad Rome documenteren al bijna twee dozijn Barbara’s
De verklaring voor de populariteit van deze op zich toch negatieve naam is natuurlijk dat de Romeinen van binnen het Romeinse Rijk al sinds jaar en dag vertrouwd waren met de mensen van buiten het Romeinse Rijk. Ze waren aanwezig als koopleden en deden dienst in de legers. Sterker nog, in een tijd waarin het civiele bestuur en het militaire apparaat uit elkaar groeiden, presenteerden soldaten zich graag een tikje “barbaars”, want dat illustreerde hun positie. De gevoelswaarde was niet meer negatief. Het woord was iets gaan betekenen als “stoer” of “nobele wilde”.
Barbara van Baalbek
Wat me brengt bij het sneue verhaal van de heilige Barbara van Baalbek. Volgens een betrekkelijk late christelijke legende was ze de dochter van een plaatselijke hoogwaardigheidsbekleder, Dioskouros, die nog de oude goden aanbad. Toen hij hoorde dat zijn dochter zich wilde laten dopen, sloot hij haar op in een toren – zie hierboven voor het attribuut van de heilige. In het geheim wist ze echter toch het sacrament te krijgen, waarop Dioskouros haar doodde. Hij had het bloed nog aan zijn handen toen de bliksem hem trof.
Het interessante aspect is hier dat de cultus in Baalbek een Romeinse voortzetting was van een oeroude cultus voor een bliksemgod, Hadad, die later werd gelijkgesteld aan Zeus, eveneens een bliksemslingeraar. In Baalbek diende de oude tempel van Afrodite als kerkje voor Sint-Barbara; inmiddels kerken de Grieks-orthodoxe gelovigen in de overwegend sji’itische stad even verderop, in een recenter godshuis.
Andere Barbara’s
Aangezien er zoveel Barbara’s zijn geweest, komt het niet als verrassing dat er nog meer heilige Barbara’s zijn uit de Late Oudheid. Die leefden in Nikomedeia en Alexandrië. De verhalen zijn al lang onlosmakelijk verbonden en de historiciteit is gering. Vandaar dat de verering op 4 december niet verplicht is, maar evengoed mag u haar aanroepen bij donder bliksem en bij ongelukken die te maken hebben met buskruit.
#baalbek #bliksem #hadad #libanon #sintBarbara #zeus