Jeroen de Valk over #Reinbertbio: ‘proefschriftachtig standaardwerk’

Het was weer druk de afgelopen weken. Op 24 april verzorgde ik de inleiding bij een concert van ensemble Ludwig in de omroepserie De Vrijdag van Vredenburg. Dit klinkt vanzelfsprekender dan het was, want door een bouwtechnische storing moest het concert verplaatst worden van de Grote Zaal naar de kleinere Hertz, die aanzienlijk minder publiek kan herbergen.

Gelukkig leed het concert er niet onder: de musici van Ludwig speelden werken van onder anderen Louis Andriessen, Luciano Berio, Maurice Ravel en Manuel de Falla. Een van de solisten was de harpist Remy van Kesteren, die het publiek tot groot enthousiasme opzweepte met twee kleurrijke improvisaties.

Thea Derks + Remy van Kesteren 24-4-2015 TivoliVredenburg

In de pauze van de live uitzending op Radio 4 liep ik nu eens niet zelf rond met een microfoon, maar werd ik geïnterviewd door presentatrice Maartje Stokkers. Aanleiding was het stuk Dances van Louis Andriessen, dat die avond werd uitgevoerd. Andriessen is al decennia bevriend met Reinbert de Leeuw, met wie hij het Nederlandse muzieklandschap veranderde, samen met bentgenoten Peter Schat, Misha Mengelberg en Jan van Vlijmen. We spraken over mijn biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie, die ik na afloop van het concert in de foyer signeerde.

Thea Derks + Maartje Stokkers VvV 24-4-2013 Interview over Louis Andriessen-Reinbertbio

Twee dagen later zaten we samen in de persjury van het Prinses Christina Concours in het Lucent Danstheater in Den Haag. Er waren zeven finalisten van een ongekend hoog niveau, maar de jonge marimbaspeler Martijn Boom won de persprijs met zijn intense uitvoering en volwassen podiumuitstraling. Na afloop reikte Prinses Christina de prijzen uit. Ik schreef een bericht voor Cultuurpers.

Op vrijdag 1 mei bezocht ik de productie die de Nederlandse Reisopera maakte van Orphée et Euridyce van Gluck in het Wilminktheater in Enschede. Een geweldige voorstelling, waarin de vaak vertragende balletten op een volkomen natuurlijke wijze in de enscenering waren opgenomen. Ook de belichting en het decor waren schitterend, zelden vormen muziek en beeld zo’n sterke eenheid. Ik schreef dan ook een zeer positieve bespreking voor Cultuurpers.

Twee dagen later werd ik geïnterviewd door muziekjournalist Jeroen de Valk, wiens biografie van jazzdrummer John Engels ik had besproken. Na lezing van mijn biografie van Reinbert de Leeuw, vroeg zich af hoe ik terugkeek op het afgelopen jaar. Hij maakte een een mooi interview voor Cultuurpers, waarin hij mijn boek omschrijft als een ‘proefschriftachtig standaardwerk’. En passant belicht hij enkele door mij ontzenuwde mythes, die vanwege de rel rondom de publicatie wat onderbelicht zijn gebleven.

Thea Derks + Jeroen de Valk, 3 mei 2015

Op woensdag 6 mei klonk bij de Concertzender alweer de achtste aflevering van Panorama de Leeuw, waarin ik nog even stilstond bij nieuwemuziekpioniers als Daniel Ruyneman en Ton de Leeuw. Ook draaide ik  Pour faire le portrait d’un oiseau voor mezzosopraan en ensemble van Ton de Kruyf, in een unieke live opname uit 1965 van het Haags Ensemble voor nieuwe muziek onder leiding van Elie Poslavsky.

Ook memoreerde ik het concert van 13 maart 1966 in het Concertgebouw in Amsterdam, toen Poslavsky het Concertgebouworkest dirigeerde in ditzelfde werk van Ton de Kruyf, terwijl Louis Andriessen de wereldpremière leidde van zijn eigen Ittrospezione III. Met als saillant detail dat hij drie dagen later, samen met Reinbert de Leeuw, Misha Mengelberg, Peter Schat en Jan van Vlijmen in een open brief ditzelfde orkest ervan beschuldigde te weinig eigentijdse muziek te spelen… U luistert de uitzending hier terug.

Zondag 10 mei was dan mijn #Reinbertlezing in de Schouwburg van Venray. Deze had veel aandacht gekregen in de pers o.a. van Venray boeit!, weekblad Peel & Maas en Omroep Venray. Ondanks het mooie weer en Moederdag, was de zaal goed gevuld. Het was een mooie middag, met opnieuw live muziek van mijn neef Will Derks en de zangeres Irma Bogers.

Will Derks + Irma Bogers bij Reinbertlezing Schouwburg Venray 10 mei 2015

Helemaal uit Nuenen kwam Maarten van Zanten sr., die ik heb leren kennen tijdens mijn onderzoek voor de biografie. Hij hielp me enorm met informatie over de HBS die Reinberts vader bezocht in Den Haag. Hij had zijn boek meegenomen zodat ik het kon signeren, en uiteraard gingen we samen op de foto.

Maarten van Zanten + Thea Derks met Reinbertbio Venray 10-5-2015

Heel bijzonder was bovendien dat vier van mijn klasgenootjes van de lagere school naar mijn lezing waren gekomen. Zo werd het een heel speciale middag, die nog tot laat in de avond voortduurde…

Thea signeert #Reinbertbio, op de achtergrond enkele oud-klasgenootjes

Dinsdag 12 mei ging ik naar de enscenering van Benvenuto Cellini van Hector Berlioz, die Monty Python-regisseur Terry Gilliam maakte voor De Nationale Opera. Hij presenteerde een rijk palet aan kolderieke beelden, die beslist vindingrijk en vaak ook grappig waren, maar uiteindelijk zo over the top dat ik me als bezoeker verpletterd voelde, zoals ik in mijn recensie noteerde.

Less is more schreef ik naar aanleiding van die productie en zie, een dag later werd ik op mijn wenken bediend door de voorstelling De perzik van onsterfelijkheid van Rieks Swarte in de Toneelschuur in Haarlem. Een ontroerend verhaal naar het gelijknamige boek van Jan Wolkers, over een echtpaar dat in de oorlog in het verzet zat en daarna zijn leven nooit meer goed op de rails krijgt.

De productie vormt een wonderlijke mengeling van hoorspel (inclusief heuse Geräuschmacher), tekenfilm (live gefilmde tekeningen van de Amsterdamse Rivierenbuurt), mime, en acteurstheater. De tekst bestaat uit een anderhalf uur durende monoloog van de treurige Ben Ruwiel, die op de 35e herdenking van de bevrijding in 1980 min of meer per ongeluk verzeild raakt in het feestgewoel. Een fenomenale prestatie van  de acteur Ali Çifteci.

Rieks Swarte en Snoet (c) Sanne Peper

Çifteci kreeg al even knap tegenspel van Margje Wittermans. Met behulp van een schort, een pruik, een jasje of een baret wekte zij een schier oneindige reeks passanten tot leven. Schitterend was ook het pluchen hondje ‘Snoet’, dat door de uitvoerders met simpele handbewegingen geanimeerd werd. Je zag dat het een nep hond was, en toch wist het beest je diep te raken. Ik moest hierbij sterk denken aan de productie A Dog’s Heart  van de Nationale Opera, waarin ook een kunsthond figureerde. Ik schreef voor Cultuurpers een iets uitgebreidere recensie. Gaat dat zien, gaat dat horen!

En op deze Hemelvaartsdag vond ik eindelijk de tijd een in memoriam te schrijven voor Ton Hartsuiker, een groot pleitbezorger van de nieuwe muziek in ons land en (ongewild) rivaal van Reinbert de Leeuw.Last, but not least: ik ontving vandaag ook het persbericht over mijn lezing bij Boekhandel Van der Velde in Drachten op donderdag 28 mei. Hierin zal ik aanhaken bij de expositie over de familie Werkman in Museum Drachten: Reinbert de Leeuw dankt zijn doorbraak namelijk aan een door Daniel Ruyneman opgezette concertserie in het Stedelijk Museum in Amsterdam. Ruyneman was sterk betrokken bij de kunstenaarsvereniging De Ploeg van Hendrik Werkman.

#AliÇifteci #BenvenutoCellini #ConcertgebouwAmsterdam #Concertgebouworkest #Cultuurpers #DaniëlRuyneman #DeNationaleReisopera #EliePoslavsky #Gluck #HaagsEnsembleVoorNieuweMuziek #HectorBerlioz #IrmaBogers #JanVanVlijmen #JeroenDeValk #JohnEngels #LouisAndriessen #LucentDanstheater #Ludwig #MaartenVanZantenSr #MaartjeStokkers #MargjeWittermans #MartijnBoom #MishaMengelberg #NederlandseReisopera #PerzikDerOnsterfelijkheid #PeterSchat #PrinsesChristinaConcours #ReinbertDeLeeuw #ReinbertDeLeeuwMensOfMelodie #Reinbertbio #Reinbertlezing #RemyVanKesteren #RieksSwarte #TerryGilliam #TheaDerks #TonDeKruyf #TonHartsuiker #VrijdagVanVredenburgRadio4 #WillDerks

Prachtmuziek uit Griekenland en Franse chansons

Het is even wennen. Na vier weken offline door Duitsland gefietst te hebben, keerde ik enkele dagen geleden weer terug op mijn stek. Tijdens mijn tochten door het fraaie Münsterland was ik geheel afgekickt van de sociale media, en het opnieuw opstarten doet mijn motortje even pruttelen.

Geheel verstoken van internet was ik al die tijd nou ook weer niet, maar slechts zeer zelden bleek een café of restaurant te beschikken over (gratis) Wi-Fi. Onze Oosterburen zijn wat meer van de oude stempel en verkiezen fysiek contact boven een virtuele werkelijkheid. Daar valt iets voor te zeggen. En eerlijk is eerlijk: wat wás het heerlijk om een praatje te maken met een willekeurige passant bij de supermarkt, of een biertje te drinken met een collega-fietser.

Alleen maar luieren was er trouwens ook niet bij: halverwege mijn vakantie publiceerde ik een bespreking van de cd ‘Sax avec Elan!’ van het Amstel Quartet en de Franse chansonnier Philippe Elan. De vier saxofonisten leerden de in Nederland wonende zanger kennen dankzij de componist Ton de Kruyf, die mij zeer geholpen heeft met mijn biografie van Reinbert de Leeuw. Zoals altijd spelen de saxofonisten perfect en met veel schwung, maar de combinatie met Elan is niet helemaal mijn kopje thee: door de drukke arrangementen trekt het kwartet iets te sterk de aandacht.


Naast de cd met chansons gezongen door een Franse Nederlander, lagen er ook twee schijfjes in de bus van de Grieks-Nederlandse componist Aspasia Nasopoulou. Eindelijk eens goed nieuws uit Griekenland! Nasopoulou heeft grote affiniteit met oude muziek en weet deze op een vanzelfsprekende manier te koppelen aan moderne speelwijzen, zoals te horen in het op een middeleeuwse cantiga gebaseerde Lelia doura, dat door het blokfluitkwintet Seldom Sene voorbeeldig wordt uitgevoerd.

Bijzonder ook is de muziek die Nasopoulou schreef bij de zevendelige gedichtencyclus Nachtwerk van Micha Hamel, die zelf zijn verzen voordraagt. Het Doelen Kwartet tekent voor de muzikale begeleiding. Bij elke tekst weet Nasopoulou precies de juiste sfeer te treffen, met vrolijk vogelgekwetter, aarzelende staccati of geheimzinnige flageoletten.

Gisteren had ik een inspirerend gesprek over nieuwe muziek met Jan Vredenburg van het muziektijdschrift LuisterWe spraken onder andere over de nieuwe opera over Mariken van Nieweghen van Calliope Tsoupaki, die in oktober in première gaat en waarover ik haar voor het blad ga interviewen. Net als haar landgenote Nasopoulou koppelt Tsoupaki op organische wijze oude en nieuwe muziek aan elkaar.

Mariken in de tuin der lusten

De muziek van Tsoupaki heeft altijd een betoverende lyriek, of het nu de op Monteverdi geïnspireerde madrigaalreeks E guerra e morte uit 1997 betreft,  haar  Lucas Passie (2008), haar reflectie op een bewegend icoon van Maria uit 2012 of haar visie op de Griekse held Oedipus, die vorig jaar in première ging in het Holland Festival. Ik verheug mij zeer op ons gesprek en op haar opera Mariken in de tuin der lusten. 

Dit nieuwe werk wordt uitgevoerd door o.a. het Asko|Schönberg, maar niet met chef-dirigent Reinbert de Leeuw, die vanavond weer centraal staat in mijn programma ‘Panorama de Leeuw’ op de Concertzender. Ditmaal klinkt een herhaling van de eerste aflevering, waarin ik Reinbert volg in zijn kennismaking met klassieke muziek. Met o.a. werk van Chopin en Satie en van De Leeuw zelf.Ook tijdens mijn concertlezing Kantelend muzieklandschap op zondag 6 september om 16.00 uur in de OBA (Openbare Bibliotheek Amsterdam) zullen stukken klinken van deze componisten, gespeeld door de pianist Marcel Worms. Met mijn biografie als leidraad, maken we een tocht langs de ontwikkeling van de klassieke muziek, van de rotsvaste tonaliteit van Chopin in de 19e eeuw, tot  de atonaliteit van Schönberg in de vroege 20e eeuw, de toevalsmuziek van Cage in het midden van de vorige eeuw en het meedogenloze gebeuk van Oestvolskaja tegen het einde van dat tijdperk.

Ik zie uit naar deze eerste concertlezing met Marcel Worms en hoop u zondag 6 september te mogen begroeten.

#AmstelQuartet #AspasiaNasopoulou #CalliopeTsoupaki #Cultuurpers #DoelenKwartet #Donemus #LeliaDoura #LucasPassie #MarcelWorms #MichaHamel #Monteverdi #Nachtwerk #OBA #Oestvolskaja #PanoramaDeLeeuw #PhilippeElan #ReinbertDeLeeuw #SaxAvecElan #SeldomSene #TheaDerks #TonDeKruyf

Jan van Vlijmen - Omaggio a Gesualdo (1972)

YouTube