The Lions by the River Tigris

Een mevrouw die ik niet kende mailde me over de première van een film die ik niet kende over een stad die ik wel ken: Mosul. Zoals u zich misschien herinnert, is die stad in 2014 door de zogenaamd islamitische staat bezet, voerde zij een schrikbewind en werd de stad in 2017 bevrijd. Ietwat ironisch – dit is een eufemisme – is dat de coalitietroepen voorzichtig om de resten van de antieke Assyrische hoofdstad Nineveh heen trokken, maar dat het middeleeuwse stadscentrum eindigde als puinhoop. Terroristen bliezen de scheve minaret van de Nuri-moskee op. (Die is overigens inmiddels gerestaureerd, een jaar sneller dan gepland.)

Ik blogde al eens over mijn bezoek in 2021. Mijn vriendin komt al sinds 2001 in Mosul, dus we hadden alle reden om op de uitnodiging in te gaan – en The Lions by the River Tigris bleek een heel mooie film. Of een documentaire. De grens tussen wat in scène was gezet en wat ongeregiseerd was, oogde vloeiend. Ik weet niet goed hoe filmmakers daar tegenaan kijken, en het is ook niet zo heel erg belangrijk, want het verhaal van The Lions by the River Tigris is boeiend genoeg.

Een verkoper van suikerspinnen en zijn klanten (2021)

De leeuwen uit de titel zijn niet slechts, zoals ik verwachtte, de bewoners die de bezetting hebben doorstaan en nu hun leven hernemen. Centraal staan de leeuwen die het portaal sieren van een monumentaal maar verwoest woonhuis. Eén van de bewoners blijft naar die bouwval terugkomen, zoekend naar objecten die het leven in dat huis documenteren, zoals een fotoalbum en visnetten. Het laatste wat hij zal doen, is het huis opgeven. Hij verdedigt het tegen een metaaldief en hoopt op de herbouw die de Iraakse overheid hem in het vooruitzicht heeft gesteld.

Tegenover hem staat een man die een museum aan het inrichten is met herinneringen aan het eerdere Mosul. Hij zou dolgraag het leeuwenreliëf verwerven, wil er goed voor betalen en is aanhoudend, maar de tegenstelling is er. Het zijn twee manieren om de ziel van de oeroude stad te bewaren – en dat verenigt de twee mannen: ze weigeren Mosul op te geven. Voor wie het alvast wil weten: er komen niet minder dan twee oplossingen.

Een doe-het-zelf-zaak (2019)

Het fijne is dat de film gaat over gewone mensen en niet over de grote monumenten. Er is weliswaar wat zijdelingse aandacht voor het archeologische museum, en mijn vriendin en ik aarzelden of we de kerk van Onze Lieve Vrouwe van de Klok herkenden, maar dat is het. Niets dus over de Nuri-moskee, niets over de archeologen die momenteel actief zijn in Nineveh. Het verhaal beperkt zich tot twee vrij gewone mannen en enkele van hun familieleden en vrienden. Officieel erfgoed heeft – althans in deze film – niets van doen met de ziel van de stad. Dat lijkt me een interessant punt ter overweging.

Ondertussen toont de film vooral veel verwoesting. Je ziet voortdurend puin en muren waarop de ontmijners “safe” hebben geschreven. Dat wil niet zeggen dat er niet af en toe mensenbotten worden gevonden. Pas aan het einde van The Lions by the River Tigris zien we beelden van opgeruimde straten, maar ik had het idee dat de makers het contrast wat al te vet aanzetten. Ik zal, na een bezoek van koud twee dagen, niet claimen dat ik een kenner ben, maar het deel van Mosul dat ik zag (vooral het centrum) lag in 2021 al minder in puin. De film eindigt met de weer groen uitlopende natuur. Dat dit een cliché is, stoort gelukkig allerminst.

Mosul 2019

Want dit is een mooie film. Wat ik indrukwekkend vond, waren de vaak terloopse opmerkingen van de mensen. “I.S.I.S. haatte kunst, haatte alles wat bij de cultuur van dit land hoort.” Ontroerend vond ik de muzikant die zijn instrument had verborgen tijdens de terreur en zich had voorgenomen om na de bevrijding overal muziek te gaan maken. De film gaat over mensen die vasthouden aan hun waardigheid, die de ziel van hun stad – wat dat ook moge zijn – proberen/weten te bewaren en zichzelf overtreffen. Aanbevolen.

The Lions by the River Tigris is vanaf vandaag te zien in de bioscoop.

#erfgoed #ISIS #LionsByTheRiverTigris #Mosul #Nineveh #NuriMoskee #SaddamHussein #speelfilm