OFL start met maken participatieplan voor besluitvorming eindberging kernafval

Het Overlegorgaan Fysieke Leefomgeving (OFL) is officieel van start gegaan met het voorbereiden van een participatieplan voor de besluitvorming over de eindberging van kernafval. Op dinsdag 17 maart vond in Utrecht hiervoor de eerste bijeenkomst van "de deskundigengroep" plaats. Met dit traject zet het ministerie van IenW een eerste stap naar eindberging, zoals geadviseerd door het Rathenau Instituut. Het ontwerpen van het participatieplan is onderdeel van het 'Actieplan Eindberging' en als zodanig onderdeel van de ontwerp-'routekaart naar eindberging'.

De bijeenkomst op 17 maart werd geleid door OFL-voorzitter Johan van de Gronden en geopend door het ministerie van IenW. Het OFL heeft voor het opstellen van het participatieplan vertegenwoordigers van uiteenlopende partijen uitgenodigd: naast kennisorganisaties als TNO, RIVM en de TU Delft en landelijke en regionale overheden, namen ook COVRA en Urenco deel, evenals de Vereniging van waterbedrijven (Vewin) en NGO's, waaronder Laka. Voor de zomervakantie staat een volgende bijeenkomst gepland.

Het feitelijke opstellen van het participatieplan ligt bij het ontwerpteam onder leiding van de OFL-voorzitter. Zij streven het plan in het najaar aan de staatssecretaris van IenW aan te bieden.

Bij de start van de bijeenkomst deelde het ministerie van IenW desgevraagd mee dat het Nationaal Programma Radioactief Afval — met daarin de reactie de ruim 1600 ingediende zienswijzen — waarschijnlijk pas in het najaar van 2026 naar de Tweede Kamer komt. Het door het OFL op te stellen participatieplan is namelijk onderdeel van het nationaal radioactief afval beleid. Alleen is het het nationaal beleid nog niet officieel vastgesteld: Niet alleen zijn er vanuit de noordelijke provincies er heel veel kritische zienswijzes op ingediend, de vertraging wordt ook veroorzaakt door het opnieuw opstellen van het milieueffectrapport, nadat de Commissie mer had geconcludeerd dat het eerdere Mer ondermaats was.

De bedoeling is dat het op te stellen participatieplan wordt opgenomen in het Actieprogramma Eindberging Radioactief Afval (AERA), dat eind 2027 naar de Tweede Kamer gaat. De inzet van het kabinet is om in 2050 de definitieve beslissingen over de eindberging van kernafval te nemen — over beheermethode, locatie.

Laka krijgt van het traject een beetje een déja vu gevoel. Maar de hernieuwde politieke wind voor kernenergie maakt deelname voor Laka toch relevant: zo kan ze haar zorgen over kernafval in ieder geval in dit traject op de agenda houden.

COVRA: kosten eindberging kernafval verviervoudigen naar ruim €10 miljard

In december heeft COVRA in alle stilte een nieuwe evaluatie van de kosten voor de eindberging van kernafval op haar website gezet. Laka had in 2024 nog geprocedeerd voor meer inzicht in die kostenramingen. Afgelopen jaar had 's lands kernafvalbeheerder opeens nieuwe ramingen, maar de verviervoudiging van €2,3 naar ruim €10 miljard is nog nergens opgemerkt. Terwijl de Kamer zich binnenkort een keer moet buigen over het nationaal programma radioactief afval.

Eind 2024 publiceerde COVRA haar “Masterplan 2050”, waarin het staatsbedrijf een schatting maakte van de hoeveelheid kernafval die Nederland in 2050 zou kunnen verwachten. Die doorkijk was gebaseerd op de kernenergieplannen van wat er nog resteert van het kabinet Schoof. En ja: als je ervan uitgaat dat er vier nieuwe kerncentrales worden gebouwd, dan kom je ook op meer kernafval. Maar ook dan blijft COVRA’s aannames wel erg opportunistisch. Want zelfs áls er nieuwe kerncentrales komen, duurt het nog jaren voordat die splijtstof laden, laat staan dat die splijtstof is opgebrand, afgekoeld en gereed voor opslag bij COVRA. Ter vergelijking: Borssele openden in 1973, maar de HABOG - COVRA’s opslaggebouw voor hoogradioactief afval - ontving pas in 2003 de eerste hoogradioactieve kernsplijtingsafval. Dertig jaar later dus.

Hoe het ook zij, COVRA heeft op basis van haar Masterplan de laatste kostenramingen voor eindberging in zout (Groningen/Drenthe) of klei (bijvoorbeeld Brabant) simpelweg geëxtrapoleerd. In het nieuwe rapport komt men daarmee dan nu uit op een prijskaartje van rond de 10 miljard euro. Overigens stond dit bedrag dus ook al in het jaarrapport over 2024, waarin letterlijk is gemeld dat “de verwachte uitgaven voor eindberging zijn toegenomen van €2,31 miljard (prijspeil 2023) naar € 10,9 miljard (prijspeil 2024).”

Volgens datzelfde jaarrapport had COVRA begin 2025 als eindbergingsvoorziening €133 miljoen gespaard. 53 jaar Borssele, 30 jaar Dodewaard, 60 jaar HFR, 55 jaar Urenco, en nog eh... ruim 10 miljard te gaan dus. En maar volhouden dat de kosten van kernafval gedekt zijn.

Juist hierom vraagt Laka al jaren om meer publiek inzicht in de kostenschattingen voor kernafval. Volgens de Raad van State heeft Laka daar ook wettelijk recht op. Maar COVRA en de ministeries van Financiën en IenW hebben daar dus lak aan. Want als COVRA dit dus in 2024 al wist, waarom verschijnt er nú (opnieuw?) een rapport met die conclusie? Waarom stond die verhoging niet al in het ontwerp‑Nationaal Programma Radioactief Afval (NPRA)? Dat programma verwees slechts naar COVRA’s raadselachtige kernafvalinventaris — die wel al repte van nieuwe kerncentrales. De logica is helemaal zoek.

Eerder was er al 2 miljard tekort. Op basis van COVRAs nieuwe kostenraming is dat nu dus 10 miljard

En dan is er nog de financiële kant. Als je deze nieuwe kostenschatting serieus neemt, dan zijn de tekorten in het eindbergingsfonds gigantisch. Laka rekende eerder al voor dat de renteopbrengsten van het fonds verdrievoudigd zouden moeten worden om überhaupt aan de eerdere 2,3 miljard te komen voor een eindberging in 2060.  Nu heeft COVRA dat bedrag met een pennenstreek en een reeks dunne rapportjes opgehoogd tot 10,9 miljard. Maar ach — dat bedrag moet pas over vele decennia op tafel komen, lang nadat u en ik er niet meer zijn.

En dat is nog allemaal ook nog helemaal los van de plannen om de eindberging onder de Noordzee aan te leggen. In de huidige kostenraming verwacht COVRA voor €25/m2 grond te kunnen kopen. Dat zal toch echt duurder uitpakken wanneer daar eerst nog een offshore-eiland voor wordt aangelegd.

Kortom: met elke brokje informatie wordt het Nederlandse kernafvalbeleid minder transparant en minder consistent. Terwijl de regering doorschuift, schuift COVRA vrolijk mee — maar wel met bedragen die van miljarden naar veel meer miljarden gaan. Dat alles zonder dat de overheid, de Kamer of het publiek ooit duidelijk heeft ingestemd met de aannames die COVRA daarvoor onder de motorkap gebruikt.

NPRA: meer tijd nodig voor reactie op inspraak; locaties nu geen onderdeel van procedure

Begin dit jaar zijn er 1649 reacties ontvangen over het ontwerp-Nationaal Programma Radioactief Afval (NPRA). Dat zijn er zoveel dat de reactienota die in augustus verwacht werd vertraging heeft opgelopen. Dit deelde de directeur Participatie van het ministerie van IenW, afgelopen donderdag (28 augustus) mee: er is “meer tijd nodig om deze zorgvuldig te verwerken en beantwoorden”. Naar aanleiding van het kritische advies van de Commissie mer over het milieueffectrapport komt er “aanvullend onderzoek”, dat onderzoek zal een “beter onderbouwd beeld moeten geven van de milieu- en veiligheidsaspecten van het huidige beleid.“ In Noord-Nederland werd verbaasd en verontrust gereageerd omdat mogelijke locatie-keuze (in zoutkoepels) geen onderdeel van de procedure blijkt te zijn.

De onrust in Noord-Nederland heeft betrekking op de laatste zin in de mail van 28 augustus: “We hebben signalen ontvangen over zorgen over mogelijke locaties van de eindberging van radioactief afval. We willen benadrukken dat de procedure over het (concept)NPRA en de procedure over de aanvulling van het milieueffectenrapport geen locatiekeuze betreft. Het participatieproces over de mogelijke locatie(s) van eindberging start pas na 2027. Dan wordt u door ons hierover ook verder geïnformeerd.”
Maar in het ontwerp-NPRA, waar de inspraak over ging, staat een Routekaart naar de Eindberging. En in die Routekaart gaat het meerdere keren (zie bijv blz 40) wel degelijk over “keuzes voor het reserveren en kiezen van een locatie” en over proefboringen vanaf 2035.
Onduidelijkheid troef; worden alle inspraakreacties uit Noord-Nederland (alleen uit Onstwedde kwamen er al 424 -een kwart!) nu terzijde geschoven, als zijnde niet ter zake doende en voorbarig?

Dit is de zoveelste keer in een lange rij in de al zeer lange geschiedenis van mogelijke opslag van kernafval in zoutkoepels in Noord-Nederland met 'misverstanden/miscommunicatie' over locaties, inspraak en criteria.

#NPRA

COVRA steekt kop in het zand over kernafval-tekort van €2 miljard

We zagen nog net een schim in de verte verdwijnen, toen de brievenbus klapperde en we opeens met het nog ongepubliceerde jaarrapport van de COVRA in handen stonden. En we waren juist benieuwd naar wat COVRA zou gaan doen aan het gat van 2 miljard wat in het eindbergingsfonds was gevallen! Verbazingwekkende antwoord: helemaal niets!
COVRA doet alsof haar neus bloedt: In het nieuwe jaarrapport doet COVRA alsof het 1984 is, en een eindberging nog steeds pas over een eeuw zal worden aangelegd. Dat dát een gepasseerd station is, lijkt niet bij COVRA te zijn binnengekomen.

In september vorig jaar meldde de voormalige IenW staatssecretaris - de PVV-racist Chris Jansen - de planning van het aanleggen van een eindberging los te laten, en niet meer uit te gaan van het jaar 2130. De nieuwe (concept-)planning is dat het proces van een locatiekeuze voor de aanleg van een eindberging na het jaar 2050 wordt opgestart.

2050 is zo'n vijftig jaar eerder en Laka becijferde afgelopen maart in haar zienswijze over het ontwerp nationaal programma radioactief afval dat COVRA, als ze niets zou doen, door misgelopen (rente)inkomsten zo'n €2 miljard te weinig in kas zou hebben om de eindberging te kunnen financieren. Het eindbergingsfonds groeit nu jaarlijks met 2,3 procent, en het zou jaarlijks met 8,4 procent moeten groeien om in 2060 een eindberging te kunnen bekostigen.

Je zou verwachten dat zo'n groot dreigend tekort in het jaarverslag de aandacht van de accountant of van de Raad van Commissarissen zou krijgen, maar niet dus.

Ondertussen is het wachten op de reactie van de beoogde nieuwe demissionaire staatssecretaris van IenW, VVD'er Thierry Aartsen, op de de  zware kritiek op de mer van het ontwerp-nationaal programma radioactief afval. Met dat ontwerp-programma is namelijk besloten de eindberging te vervroegen, en alhoewel de mer daarbij dus naar de vuilnisbak is verwezen, is het nationaal programma dat niet, en dat zou in augustus moeten worden vastgesteld.
En in dan komt er dan wel wel een reactie van de nieuwe staatssecretaris op wat te doen aan het gat van 2 miljard bij de COVRA.

Omdat u tot zover bent gekomen met dit toch redelijke technische verhaal, ook nog een leuke willekeurige quote uit COVRA's jaarverslag (p. 45):

NGO’s zijn grofweg te onderscheiden in drie hoofdgroepen: een groep die principieel tegen kernenergie is en COVRA als verlengstuk van die industrie ziet en verder niet openstaat voor dialoog; een groep die kritisch is ten opzichte van kernenergie maar belang hecht een constructieve dialoog met COVRA en een groep die voor kernenergie is en belang hecht aan een goede oplossing voor het afvalvraagstuk.

Het is maar dat u het weet.

Update: COVRA heeft in het begin van de middag haar jaarrapport zelf gepubliceerd.

#NPRA #WaarborgfondsEindberging

‘Groningen Kerngezond’ tegen ondergrondse opslag kernafval

Onrust in Groningen omdat de plannen om kernafval op te slaan in zoutkoepels onder Pieterburen, Onstwedde en Bourtange weer op tafel liggen. De SP organiseerde afgelopen weken goed bezochte bijeenkomsten in Pieterburen en Ontstwedde. Ter plekke werd Groningen kerngezond opgericht: bezorgde bewoners die maatregelen willen treffen om te voorkomen dat dit gaat gebeuren. Kernafval in de grond treft niet alleen de bewoners van de het dorp waar dit in de grond gestopt wordt, maar heel Groningen. Dit is niet het ‘Nij Begun’ waar Groningers op hoopten.

De onrust, die herinneringen oproept aan de jaren '70, toen voor het eerst plannen voor onderzoek naar en proefboringen voor opslag van kernafval in zoutkoepels aangekondigd werden, werd nog vergroot toen bleek dat ondergrondse eindopslag ook enorme gevolgen bovengronds heeft. De dorpen die boven de zoutkoepel liggen, zoals Pieterburen, Onstwedde en Bourtange, zullen deels gesloopt moeten worden. Op een terrein van circa 2,5 vierkante kilometer zullen blokkendozen met verlichting, beveiliging, etc. verrijzen. Dit heeft gevolgen voor de natuur (bijv. Unesco Werelderfgoed de Waddenzee). Dat vermoedden was er al lange tijd, en in de plannen van de regering vond Gronings onderzoeker en publicist Herman Damveld precies één zin in één van de bijlages die dit bevestigde.

Tegen de plannen voor eindberging - het Nationaal Programma Radioactief Afval - die het kabinet in februari publiceerde kon tot gisteren een zienswijze ingediend worden. Zo'n drieduizend mensen deden dat via de website van Groningen Kerngezond. In korte tijd werden 10.000 handtekeningen opgehaald tegen eindberging in zoutkoepels en gisteren werd de petitie aangeboden aan PVV staatssecretaris Jansen. De belangstelling van de regionale pers was natuurlijk groot, maar ook de landelijke media besteedde aandacht aan de protesten: van EenVandaag, via NOS tot Hart van Nederland.

Vanmiddag 25 maart, wordt er in de Tweede Kamer gestemd over een serie pro-kernenergie moties, maar ook twee moties van Sandra Beckerman (SP) om geen kernafval op te slaan in de (Groninger) zoutkoepels.

Lees hier de uitgebreide zienswijze van stichting Laka op het Nederlandse radioactief afval-beleid

#NPRA

Inspraak radioactief afval: Enige bijeenkomst nu al vol

Voor de inspraak op het ontwerp Nationaal Programma Radioactief Afval (NPRA) is er precies één bijeenkomst (en een online): op 13 maart in Zeeland. En die is na twee dagen al vol (krijg je dus dit). Ook niet vreemd als je weet dat er plek is voor slechts 30 mensen. Bijzonder magertjes, temeer als je je realiseert dat het kleionderzoek in Zeeland was, en dat er toch wel erg veel aandacht is voor ondergrondse eindberging in Zeeland....

Update 17-2: er is weer plek.

Remember het commissiebedat Kernenergie afgelopen woensdag? Waar Henri Bontenbal (CDA) dat er op inspraak avonden bepaald soort mensen af komen en of dat niet anders geregeld kan worden. ‘Bepaald soort mensen’, misschien mensen die zich betrokken voelen? Inspraak vooruit, maar kritiek? Nee bedankt. En zeker niet teveel. Wacht, we doen gewoon maar één informatiebijeenkomst voor 30 Zeeuwen. Klaar.
Online kan je tot 24 maart een zienswijze indienen.

#inspraak #Milieueffectrapportage #NPRA

Ontwerp-Nationaal programma radioactief afval: eindberging eerder dan 2130

Iedere tien jaar moeten de lidstaten van de Europese Unie een Nationaal programma maken voor de opslag en het beheer van radioactief afval en verbruikte splijtstoffen ("NPRA") . In dit Nationaal programma beschrijft een lidstaat hoe nu en in de toekomst met haar kernafval omgaat. Veiligheid is hierbij het belangrijkste uitgangspunt om zo mens en milieu te beschermen. Nederland moet voor augustus 2025 een nieuw nationaal programma vaststellen. Een jaar geleden was de commissie MER al erg kritisch over voorgestelde afbakening  van het NPRA. Vanochtend is alsnog het vertraagde concept gepubliceerd waarop iedereen tot 24 maart kan reageren.

De belangrijkste reden waarom we benieuwd zijn naar ontwerp Nationaal Programma Radioactief Afval (NPRA) is de aankondiging van staatssecretaris Jansen dat de regering de tijdsplanning voor de aanleg van de eindberging naar voren haalt. Tot nu ging het beleid sinds 1984 en er namelijk vanuit dat pas in 2100 een beslissing genomen zou worden over de eindberging. De Routekaart, één van de vandaag gepubliceerde stukken, bevestigt opnieuw dat die planning is losgelaten: “Dit betekent dat niet langer een einddoel wordt gesteld waaruit terug geredeneerd wordt. In plaats daarvan wordt gekozen voor een participatieve stapsgewijze aanpak. De beslissingen over het tijdspad volgen dan uit het stapsgewijze proces. De voorbereidingen voor het besluitvormingsproces starten na publicatie van het NPRA in 2025 en kunnen leiden tot een eerdere datum voor besluitvorming over de locatie en beheermethode.” Vaag; we gaan er eerst maar weer eens over praten met “alle stakeholders”. Maar toch ook winst want 2130 is – vooralsnog – van tafel, iets waar Laka al heel lang voor pleit.

Bericht gaat door onder de video

Maar goed, wat gaat er dan nu gebeuren: er wordt voornamelijk een nieuwe ronde overleggen en onderzoeken opgestart. Inclusief opnieuw een Klankbordgroep (waar kennen we die ook al weer van?) Aan het slot van de Routekaart is een schema met 24 ‘acties’ die er nu moeten volgen.

Er is ook een Plan-MER opgesteld door consultancy bureau Mott MacDonald. Het is 277 bladzijden, kost wat tijd om het door te nemen, maar iets wat ons opviel: zoals altijd is opwerking en hergebruik slecht uitgewerkt: heel veel nauwelijks onderbouwde aannames over hergebruik: geen enkele melding van emissies bij opwerking - want in Frankrijk dus dat telt niet; geen enkele melding van het feit dat hergebruik hooguit maar voor enkele procenten van het kernsplijtingsafval geldt, en ook niet dat de Franse nucleaire toezichthouder ASN al jaren meldt dat verbruikte MOX-brandstof nooit opgewerkt wordt; erg optimistisch over ‘nieuwe reactorontwerpen’ die actiniden kunnen verbranden - zonder de vermelding dat technologie om actiniden, behalve uranium en plutonium, te isoleren uit het kernsplijtingsafval grotendeels nog ontwikkeld moeten worden; en stelt dat opwerken (hergebruik) veel goedkoper is. Dat is dan zeker waarom maar een heel klein aantal landen opwerken en hergebruiken; en dat het Verenigd Koninkrijk net vorige maand besloot al haar plutonium, met daarbij het plutonium uit Dodewaard (140 ton) gereed te maken voor eindberging. Men heeft lang gespeeld met de gedachte dit plutonium te verwerken tot MOX-kernreactor-brandstof, maar deze route is onzeker, en opslag en beveiliging zijn erg kostbaar; etc. Maar wel één van de eerste keren (we zijn al met weinig tevreden) dat vermeldt wordt dat het Nederlandse hoogradioactief afval dat uit de opwerkingsfabriek terug komt niet hergebruikt kan worden, omdat het verglaasd is.

Kortom wij gaan er goed naar kijken. Tot 24 maart is er de gelegenheid om een zienswijze in te dienen. Daarna komt er een nieuwe advies van de commissie MER, worden alle reacties verwerkt en komt er een definitief NPRA wat dan door de Kamer kan worden vastgesteld. Wij eten alvast onze hoed op dat dat voor augustus allemaal gedaan is.

#NPRA

COVRA publiceert onderzoek naar eindberging van kernafval in Zeeuwse kleilaag

Kernafvalverwerker COVRA publiceerde onlangs een afgerond TNO-onderzoek naar de Watervliet-kleilaag onder COVRA in Zeeland. Diep onder de gemeente Borsele ligt namelijk dit "Laagpakket van Watervliet", een kleilaag die mogelijk geschikt is om een eindberging voor kernafval in aan te leggen. TNO heeft nu onderzocht hoe snel radioactieve deeltjes zich door deze kleilaag kunnen verspreiden.

COVRA laat dit onderzoek uitvoeren om zich voor te bereiden op de uiteindelijke aanleg van een ondergrondse kernafval eindberging. Afgelopen najaar besloot PVV-staatssecretaris Jansen de aanleg van zo'n eindberging te versnellen. De onderzochte boormonsters zijn echter al in 2011 genomen bij de voorbereidingen van de na Fukushima afgeketste plannen voor Borssele-2.

Ook opmerkelijk is dat het onderzoek is gefinancierd door het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Want het is juist wettelijk verplicht dat de kosten voor onderzoek en ontwikkeling van een eindberging onderdeel zijn van de tarieven die COVRA rekent aan kernafvalproducenten zoals kerncentrale Borssele. Anders is het verboden staatssteun.

Geologische onderzoek ter voorbereiding van kernafval-eindberging leidt vaak tot "gedoe". Daarom ziet COVRA zich genoodzaakt dit soort onderzoeken in de marge van andere projecten te laten uitvoeren. Zoals hier, met boringen bij  de vorige ronde "nieuwe kerncentrales", of, twee jaar geleden, bij een onderzoek naar geothermie onder Delft.

Eerder deze week maakte het Ministerie van IenW bekend dat het vertraagde ontwerp Nationaal programma radioactief afval, waarin ook meer informatie komt over het traject naar eindberging, komende dinsdag 11 februari alsnog wordt gepubliceerd.

#Euratom201170 #NPRA #TNO