De eerste dag #Fieldlab #bestaanszekerheid zit er op! Team #FederatiefDatastelsel sloot deelnemers aan en leverde NL SBB begrippen.
We onderzoeken hoe we met verantwoord datadelen burgers meer grip kunnen geven op bestaanszekerheid. De 21 teams zijn samen aan de slag.
Vandaag bezig met de opbouw #Fieldlab #bestaanszekerheid #FederatiefDatastelsel #NDS #IBDS
21 teams gaan samen aan de slag!
NDS geeft prioriteit aan verantwoord datagebruik
Foto: Frank van Delft
Met de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) zet de overheid een grote stap naar een meer gezamenlijke aanpak van digitalisering. Eén van de prioriteiten van de NDS is het op een verantwoorde manier delen en benutten van data, overheidsbreed.
Nathan Ducastel, voorzitter van de NDS-Raad: “Met de NDS willen we doorpakken op een bondige basisset aan maatregelen en prioriteiten. De hoofdgedachte is dat deze bijdragen aan een weerbare samenleving, een toekomstgerichte dienstverlening en een welvarende economie.”
In een interview met IBDS Realisatie vertelt Ducastel over de totstandkoming van de NDS. Op DigitaleOverheid.nl delen we dit gesprek.
Hoe is de NDS tot stand gekomen?
“De staatssecretaris Digitalisering en Koninkrijksrelaties en het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties hebben de NDS samen met alle overheden in het Huis van Thorbecke opgesteld (de bestuurlijke organisatie van Nederland, met de 3 bestuurslagen Rijk, provincie en gemeente, red.). Het momentum om meer samen op te trekken is er. Dat bleek ook uit de gezamenlijke oproep van alle bestuurslagen om de NDS zo snel mogelijk te lanceren, ondanks de val van het kabinet. Ik ben blij dat de ministerraad heeft besloten door te gaan met de NDS.”
Met de NDS komt er ook een NDS-Raad, waar u onafhankelijk voorzitter van bent. Wat is de functie van deze raad?
“Aanjagen, prioriteren en agenderen. Versnellen is een sleutelwoord. We willen een versnelling in digitalisering realiseren, op de prioriteiten van de NDS. Het doel is niet om nog meer papier te produceren. We willen samen dingen voor elkaar krijgen. Formeel gezien adviseren we het kabinet, medeoverheden en de Thorbecketafel; hierin nemen de verschillende bestuurslagen beslissingen over digitalisering.”
Wat is het belang van de NDS en waarin verschilt deze van eerdere strategieën?
“Er is veel bedacht in de afgelopen jaren aan beleid en plannen. Veel daarvan waren veelomvattend. De NDS is anders. Deze wil doorpakken op een bondige basisset aan maatregelen en prioriteiten. De hoofdgedachte is dat de NDS bijdraagt aan meer autonomie, continuïteit van dienstverlening en een grotere weerbaarheid. Bij elke prioriteit hebben we gekeken naar wat helpt en wat tegenwerkt. Dat gaat bijvoorbeeld over het delen van gegevens, het opzetten van een eigen en veilige cloud en de innovaties die nodig zijn om Artificiële Intelligentie (AI) verantwoord te gebruiken. De strategie omschrijft het wat en waarom, en geeft richting. De komende periode werken we het ‘hoe’ uit, met alle interbestuurlijke partners.”
Hoe gaat de NDS zorgen voor de nodige versnelling?
“Dat gebeurt langs 2 lijnen. De 1e is samenwerking. Ik merk dat in alle lagen van de overheid de urgentie aanwezig is om meer samen te werken. De geopolitieke realiteit dwingt ons daartoe. Net als verschillende wet- en regelgeving, onder meer vanuit Europa. Het momentum voor een hechtere samenwerking is er. Daarom willen we samen versnellen op de prioriteiten en doelstellingen uit de NDS.
De 2e lijn is standaardisatie. Als NDS-Raad en het programma dat erbij hoort, focussen we op het daadwerkelijk gebruiken van de afgesproken standaarden. Het gaat dan bijvoorbeeld om de Haven-standaard voor platformonafhankelijke hosting. Daarmee werken overheden aan hun digitale autonomie.
Met een gezamenlijk aanjaagteam willen we het land in. Met als doel bevoegde besturen aan te spreken op het gebruik van deze standaarden. Als we eenmaal bestuurlijk hebben afgesproken dat we deze standaarden gebruiken, is het niet meer de vraag of, maar wanneer je ze toepast. Mogelijk is de ene organisatie hier sneller in dan de andere. Maar uiteindelijk moet elke organisatie ze gebruiken.
Daarnaast maken we afspraken in meer generieke zin. Zodat we als overheid meer kunnen delen. We kunnen bijvoorbeeld elkaars inkoopkennis of datacenters meer gebruiken.
Naast prioriteiten per thema identificeert de NDS ook 4 doorsnijdende thema’s. Deze kunnen op alle prioriteiten versnellen of vertragen. Zoals inkoop en financiering. Op deze thema’s willen we generieke interventies plegen. De precieze invulling daarvan wordt de komende tijd duidelijk.”
“Het programma Realisatie IBDS mag nog zelfbewuster en concreter worden. Zo kunnen we samen de interoperabiliteit van de overheid naar een hoger plan tillen.”Nathan Ducastel (voorzitter van de NDS-Raad)De Interbestuurlijke Datastrategie (IBDS) is om 2 redenen opgezet: om de kansen van verantwoord datagebruik te benutten en om de knelpunten aan te pakken. Een van de 6 prioriteiten van de NDS is het beter benutten en delen van data. Hoe sluiten de doelstellingen van NDS en IBDS op elkaar aan?
“Het verantwoord gebruiken van data is essentieel voor het bereiken van de ambities in de NDS. Bijvoorbeeld het oplossen van knelpunten rondom gegevensuitwisseling. Die ambitie sluit aan bij de doelstellingen van de IBDS. Dit betekent dat de activiteiten vanuit de IBDS nog meer prioriteit krijgen. Zoals de Centrale Commissie Gegevensgebruik (CCG) en de invoering van het Federatief Datastelsel (FDS). Het betekent ook dat we voor het FDS heel precies en concreet moeten worden. Het doel is dat overheidsorganisaties dit stelsel gebruiken. Dat begint met duidelijk maken wat het is, en welke standaarden en werkwijzen erbij horen. Zodat marktpartijen deze afspraken en standaarden kunnen opnemen in hun toepassingen en overheden ermee aan de slag gaan. Het programma Realisatie IBDS mag nog zelfbewuster en concreter worden. Zo kunnen we samen de interoperabiliteit van de overheid naar een hoger plan tillen. Waarbij de IBDS natuurlijk geen doel op zich is, maar bijdraagt aan een proactieve en hecht samenwerkende overheid, binnen de grenzen van de wet.”
De Europese Unie heeft stevige ambities op het vlak van digitalisering. Hoe gaan die samen met de NDS?
“De NDS is een invulling van de bestaande en toekomstige Europese wet- en regelgeving. Het omvangrijke pakket voor de Digital Decade is een extra reden voor de overheid om nauw samen te werken. Samen kunnen we de Europese eisen vertalen naar standaarden. Zo kunnen we ook samenwerken aan de uitvoering van de NIS2-richtlijn voor informatiebeveiliging. Daarnaast delen we kennis en toepassingen om AI op een verantwoorde manier in te zetten. We hebben in Nederland zo’n 1600 overheidsorganisaties. Laten we niet 1600 keer het antwoord op de eisen uit Europa formuleren. Laten we dat samen, in 1 keer doen.”
U bent naast onafhankelijk voorzitter van de NDS-Raad ook directeur van VNG Realisatie. Wat betekent de NDS voor gemeenten?
“Op een aantal onderwerpen die de NDS als prioriteit aanmerkt, zal meer regie komen. Vanuit een centraal orgaan, dat we als gemeenten samen opstellen. Daar brengen we onze gezamenlijke kennis in. En daar zetten we afspraken, standaarden en werkwijzen om in praktijk. Dat is niet vrijblijvend. Denk aan de afspraak dat sommige datasets alleen nog opgeslagen mogen worden in een Nederlandse cloud of in rijksdatacenters. Voor gemeenten is het daarom zaak hun data in kaart te brengen. Het is ook belangrijk dat ze weten waar die data nu staan en hoe ze die kunnen verplaatsen naar de juiste plek. Dat is werk. Aan de andere kant betekent het ook dat gemeenten niet zelf het wiel hoeven uit te vinden. Dus het zal ook werk besparen.”
Hoe zorgen we ervoor dat iedereen daadwerkelijk meedoet en de afspraken nakomt die in het kader van de NDS worden gemaakt? Er is nog steeds een Huis van Thorbecke, met een hoge mate van autonomie voor de verschillende overheidslagen.
“Ik constateer dat de urgentie om digitalisering meer gezamenlijk aan te pakken breed wordt gevoeld. Tegelijkertijd is er het momentum. Digitalisering staat overal op de agenda, ook bij de politiek. Die combinatie moet ertoe leiden dat we ver kunnen komen. Daarnaast zijn er altijd wettelijke en financiële middelen om verandering te bereiken. Voor de financiering gaan we de komende tijd in beeld brengen wat nodig en beschikbaar is. Ook kunnen we de Wet digitale overheid (Wdo) inzetten, maar dat vind ik een laatste redmiddel. Ik stel mij voor dat we beginnen met een groep organisaties die samen laten zien wat de voordelen zijn van de gemaakte afspraken. Meer organisaties zullen dan aansluiten. Op termijn wordt het dan verplicht om mee te doen. Dat zal de laatste achterblijvers over de streep trekken. Hopelijk is dat niet nodig en hebben alle overheidsorganisaties zich dan aangesloten bij de beweging die we met de NDS in gang zetten.”
Dit is een automatisch geplaatst bericht. Vragen of opmerkingen kun je richten aan @DigitaleOverheid@social.overheid.nl
#dataDelen #FDS #IBDS #NDS #NederlandseDigitaliseringsstrategie #nieuwsbrief152025 #samenwerkingDigitaleUitwisseling #standaardisatie #wetDigitaleOverheid
Mijlpaal: Register Overheidsorganisaties deelt data in FDS
Mark Vermeer en Bert Voorbraak ondertekenen de intentieverklaring voor de toetreding van het ROO tot het FDS.
Logius en het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) hebben op 10 juli 2025 een intentieverklaring getekend voor de toetreding van het Register Overheidsorganisaties (ROO) tot het Federatief Datastelsel (FDS). Een nieuwe mijlpaal op weg naar betere gegevensuitwisseling binnen overheidsland.
Bert Voorbraak, algemeen directeur van Logius, en Mark Vermeer, directeur Digitale Overheid bij BZK, zijn bijeengekomen om de intentieverklaring te tekenen. In aanloop naar dat officiële moment praten ze in een vergaderruimte op de Turfmarkt in Den Haag over de achtergrond en het belang van deze intentieverklaring.
ROO en FDS
Het Register Overheidsorganisaties (ROO) wordt beheerd door Logius en bevat gegevens over alle overheidsorganisaties in Nederland. Het Federatief Datastelsel (FDS) faciliteert gestructureerde gegevensdeling tussen overheidsorganisaties volgens afgesproken standaarden en regelgeving. Meer informatie over FDS vind je op de website van het programma Realisatie Interbestuurlijke Datastrategie.Natuurlijk moment
“Wat ik heel belangrijk vind, is de uitstraling van werken als 1 overheid”, trapt Bert Voorbraak af. “Dat is wat mij betreft ook een fundamenteel onderdeel van de Nederlandse Digitaliseringsstrategie.” Mark Vermeer vult aan: “Als overheid kun je alleen maar 1 gezicht naar burgers en bedrijven tonen als je beschikt over dezelfde informatiepositie. En daar draagt het Federatief Datastelsel aan bij.”
De timing van deze intentieverklaring komt ook niet toevallig. “De Nederlandse Digitaliseringsstrategie is 4 juli 2025 gepubliceerd, waardoor dit een natuurlijk moment is voor verdere stappen richting een geïntegreerde overheid”, licht Vermeer toe. “En heel praktisch, het ROO kán ook toetreden, omdat er nu een API is die voldoet aan de opzet van het FDS. Bovendien gaat het hier, in tegenstelling tot bij andere bronnen, om relatief overzichtelijke gegevens met relatief overzichtelijke toepassingen.”
Een actueel register geeft betrouwbaarheid
“Het is wel belangrijk om het register actueel te houden”, benadrukt Voorbraak. “De ontwikkelingen in overheidsland volgen elkaar snel op, zoals gemeenten die samengevoegd worden. Ik woon zelf in Het Gooi, waar het Waterschap Amstel, Gooi en Vecht gesplitst wordt. Zo’n verandering toont aan dat het werk niet beperkt blijft tot eenmalig een register opzetten. Voor de betrouwbaarheid van deze bron is het cruciaal om het register actueel te houden. Betrouwbaarheid staat bij dit onderwerp centraal.”
Van Staatsalmanak tot digitaal register
De complexiteit van (het bijhouden van) databronnen in de overheid is niet nieuw. Tijdens het interview bladert Mark Vermeer glimlachend door de 1e Staatsalmanak uit 1860. “Briljant dit! Je kunt bijvoorbeeld nazoeken wie allemaal van adel is! O, en ik zie nu het departement van justitie. Daar is de secretaris-generaal de heer De Jonge.”
“Deze almanak blijft natuurlijk het charmantst, maar een volgens standaarden ontsloten register is toch wel het snelste” Mark Vermeer (BZK)De digitale evolutie heeft de toegankelijkheid van deze gegevens uiteraard wel drastisch verbeterd. Vermeer klapt het boekwerk dicht, legt het voor zich op tafel en staart er nog even naar. “Deze almanak blijft natuurlijk het charmantst, maar een volgens standaarden ontsloten register is toch wel het snelste. De overheid telt inmiddels veel organisaties in verschillende rechtsvormen, waarbij het register helpt om duidelijkheid te scheppen.”
Gezamenlijke verantwoordelijkheid
Een belangrijk aspect van de toetreding van het ROO tot de FDS zijn de afspraken over rollen en verantwoordelijkheden. KOOP (Kennis- en exploitatiecentrum officiële overheidspublicaties, onderdeel van Logius) is weliswaar als beheerder de spin in het web, maar de verantwoordelijkheid voor het up-to-date houden van de gegevens in het ROO ligt bij de eigenaren van de betreffende gegevens.
“Het beheer van het register is een gedeelde verantwoordelijkheid”, benadrukt Voorbraak. “Wij nemen dus niet de verantwoordelijkheden van andere organisaties over, maar wijzen ze op hun eigen rol. Daar kunnen we natuurlijk best een helpende hand in bieden, als een soort monitor. Maar elke organisatie is zelf verantwoordelijk voor het actueel houden van de gegevens.”
Belang voor de overheid zelf
Naast de voordelen van het deelnemen van het ROO aan het FDS voor burgers en bedrijven, ziet Voorbraak ook de waarde ervan binnen de overheid zelf: “Het is ook voor onszelf als overheidsorganisaties belangrijk om elkaar te kennen en op het juiste moment over de juiste gegevens te beschikken. Omdat ik veel verbinding heb met veel overheidspartijen, merk ik dat we elkaar eigenlijk niet zo goed kennen. Een register als het ROO kan daar een extra rol in spelen en helpt ons om sneller betere besluiten te kunnen nemen.”
Bert Voorbraak (Logius): “Betrouwbaarheid gegevens staat centraal”
Lessen voor andere organisaties
Vermeer geeft een belangrijke les mee voor andere organisaties die overwegen deel te nemen aan het FDS. “Bronhouders, dus degenen die databestanden bijhouden, hebben niet altijd compleet zicht op wie de databestanden allemaal gebruiken. Dus in welke mate en waarvoor. Daarom is het van belang om te investeren in het ontsluiten van data volgens de afspraken van het FDS.”
Voorbraak moedigt andere organisaties aan om ook toe te treden tot het FDS. “Alsjeblieft, doe het. En voel niet de vrijheid om je te distantiëren van een register als het ROO, ook al heb je die vrijheid in de formele zin van het woord. Want daarmee maken we het onszelf als overheid zo ongelooflijk lastig.”
FDS als aanjager publieke dienstverlening van de toekomst
Voor de langere termijn ziet Vermeer het FDS als aanjager voor verdere overheidsmodernisering: “Het FDS draait om het gestandaardiseerd en verantwoord delen en gebruiken van data over domeinen heen. Dat is de werkwijze die past bij die ambitie om meer als 1 overheid te werken. En om daarmee ook veel effectiever en efficiënter diensten te verlenen aan burgers en bedrijven, hetzij direct, hetzij indirect.”
Het FDS wordt ontwikkeld in het kader van de Interbestuurlijke Datastrategie (IBDS). De IBDS is opgezet om kansen van verantwoord datagebruik te benutten en knelpunten aan te pakken. De deelname van het ROO bij het FDS markeert een belangrijke stap in de realisatie van de IBDS en van de recent gepubliceerde Nederlandse Digitaliseringsstrategie. Hierbij staan data-uitwisseling en samenwerking als 1 overheid centraal in de publieke dienstverlening van de toekomst. Voorbraak benadrukt de verantwoordelijkheid om dit als overheid voor de maatschappij voor elkaar te krijgen. “Laten we niet allemaal weer onze eigen koers gaan varen, maar hier gezamenlijk in optrekken.”
“Ik hoop natuurlijk dat vele gegevenshouders dit voorbeeld zullen volgen en ook de intentieklaring tekenen”, sluit Vermeer af. “En nog beter: dat ze die ook uitvoeren!”
Dit is een automatisch geplaatst bericht. Vragen of opmerkingen kun je richten aan @DigitaleOverheid@social.overheid.nl
#1Overheid #digitaleEvolutie #FederatiefDatastelsel #IBDS #NDS #nieuwsbrief142025 #publiekeDienstverlening #RegisterOverheidsorganisaties
#IBDS café bij #VNG met het #FederatiefDatastelsel en #Digilab over #VerantwoordDatagebruik door de #Overheid - een live demo van proactieve dienstverlening met verschillende registers en een logboek dataverwerking.
Federatief.datastelsel.nl en Digilab.overheid.nl
Overheden beloven toepassing Federatief Datastelsel - Computable.nl
https://www.computable.nl/2024/12/13/overheden-beloven-toepassing-federatief-datastelsel/
#Overheid #VerantwoordDataGebruik #ProactieveDienstverlening #Digilab #FDS #IBDS #FederatiefDataStelsel #Fieldlab #Digilab
Samen doen: impressie van een geslaagde IBDS-Stelseldag
#Overheid #VerantwoordDataGebruik #ProactieveDienstverlening #Digilab #FDS #IBDS #FederatiefDataStelsel #Fieldlab #Digilab
#Overheid #VerantwoordDataGebruik #ProactieveDienstverlening #Digilab #FDS #IBDS #FederatiefDataStelsel #Fieldlab #Digilab
Vandaag tijdens de IBDS-Stelseldag is er een belangrijke stap gezet: met de intentieverklaring voor het Federatief Datastelsel. De juiste data en een veilige…
M Dell
Digitale Overheid (geautomatiseerd account)
