Meer inzicht in standaarden voor datadelen
Op NORA Online zijn nieuwe handreikingen gepubliceerd over standaarden voor federatief datadelen. De handreikingen geven organisaties meer inzicht in deze standaarden. Ze laten zien welke rol de standaarden spelen binnen het Federatief Datastelsel (FDS) en hoe ze samenhangen.
De nieuwe handreikingen geven extra duiding bij standaarden die al binnen het FDS worden toegepast of daarvoor in beeld zijn. Daarnaast geven ze inzicht in de samenhang met de domeinarchitectuur gegevensuitwisseling binnen de Generieke Digitale Infrastructuur (GDI). Een overzicht van alle handreikingen staat op NORA Online. De handreikingen ondersteunen organisaties bij het ontwikkelen van nieuwe systemen en het aanpassen van bestaande systemen. Op die manier kan gegevensuitwisseling op een eenvoudige, veilige en verantwoorde wijze plaatsvinden.
Voor federatief datadelen zijn gemeenschappelijke standaarden belangrijk. Ze zorgen ervoor dat data uit verschillende bronnen eenduidig beschreven, gevonden en uitgewisseld kan worden. Daarbij blijven gegevens bij de bron.
Webinar ‘Standaarden in het FDS’
Op 4 juni organiseert Realisatie IBDS een webinar over de standaarden van het FDS. Deelnemers leren dan ook welke standaarden kansrijk zijn om opgenomen te worden in het FDS Afsprakenstelsel.
Aanmelden kan via dit agenda-item op de website van IBDS. Daar vind je ook meer informatie over de inhoud van het webinar.
Dit is een automatisch geplaatst bericht. Vragen of opmerkingen kun je richten aan @[email protected]
#FDS #FederatiefDatastelsel #GDI #generiekeDigitaleInfrastructuur #handreikingen #IBDS #nora #Standaarden
Ondersteunt jouw website IPv6?
Volgens Internet Society Pulse ondersteunt momenteel het merendeel van de 1.000 meest bezochte websites ter wereld IPv6: https://pulse.internetsociety.org/en/technologies/#:~:text=that%20support%20HTTPS.-,IPv6,50%25,-Current%20percentage. Dit is een belangrijke mijlpaal voor het moderne internet, maar we zijn er nog niet.
Nederland 🇳🇱 , dat in 1988 als eerste Europese land toegang tot het internet kreeg, loopt achter op het gebied van IPv6-gebruik.
1/4
Webinar Standaarden in het Federatief Datastelsel (FDS)
📅 4 juni
🕙 10:00–11:30
💻 Online
Over de rol van standaarden in federatief datadelen, incl. samenhang en toepassing in de praktijk.
De standaarden zijn ook uitgewerkt in handreikingen op NORA online:https://www.noraonline.nl/wiki/Standaarden_in_het_Federatief_Datastelsel
Hoe zorgen we ervoor dat systemen van zorgverzekeraars, zorgaanbieders en andere partijen in de zorg elkaar écht begrijpen? Dat begint bij duidelijke, gedragen afspraken over data. Bij Vektis ontwikkelen en […]
“Het gaat niet meer om waarom, maar om hoe”
Foto: Olivier MiddendorpDigitale weerbaarheid en autonomie zijn concrete voorwaarden voor een goed functionerende overheid. Volgens Maarten Jonker, voorzitter van het aanjaagteam voor de NDS-prioriteit Versterken digitale weerbaarheid en autonomie van de overheid, raken deze onderwerpen inmiddels vrijwel alle onderdelen van het overheidswerk.
“Digitale systemen zijn onmisbaar voor veel overheidsprocessen. Juist daarom is extra aandacht noodzakelijk voor continuïteit, betrouwbaarheid en het vermogen om verstoringen op te vangen.”
Structurele aandacht en gezamenlijke keuzes
Jonker – CIO van de Dienst Toeslagen bij het ministerie van Financiën – houdt zich al langere tijd met dit onderwerp bezig. In verschillende rollen binnen de overheid werkte hij aan vraagstukken over afhankelijkheden en digitale samenwerking. Daardoor heeft hij van dichtbij gezien hoe het thema zich ontwikkelde van een technisch aandachtspunt tot een brede bestuurlijke opgave.
Digitale weerbaarheid is volgens Jonker dan ook niet langer een onderwerp dat alleen bij de IT-afdeling thuishoort. “Het raakt aan de vraag of de overheid als geheel betrouwbaar kan blijven functioneren. En wat dat betekent voor de continuïteit van dienstverlening en voor mensen die daarvan afhankelijk zijn.”
“Iedereen voelt de druk, maar de middelen zijn niet onbeperkt. Juist daarom moeten we keuzes maken”Maarten JonkerWeerbaarheid als randvoorwaarde voor dienstverlening
Digitale weerbaarheid wordt vaak geassocieerd met beveiliging, maar Jonker benadrukt dat het begrip breder is. Het gaat niet alleen om het voorkomen dat systemen worden aangevallen, maar ook om het vermogen verstoringen op te vangen en snel te herstellen. “Weerbaarheid betekent voorbereid zijn op het moment dat het misgaat. Dat vraagt om voorbereiding en duidelijke afspraken over wie wat doet als systemen uitvallen.”
Hij vergelijkt het met een verzekering. “Je hoopt die nooit nodig te hebben, maar je moet het wel geregeld hebben. Dat betekent ook dat je bereid bent daar structureel in te investeren, ook als het effect niet direct zichtbaar is.”
Die investering is ‘niet vrijblijvend, maar noodzakelijk’, ook omdat digitale processen steeds meer met elkaar verweven zijn. Overheidsorganisaties werken in ketens en gebruiken gezamenlijke voorzieningen. “Als 1 onderdeel kwetsbaar is, kan dat gevolgen hebben voor andere organisaties. Daarom kun je weerbaarheid niet meer alleen per organisatie bekijken.”
Autonomie betekent keuzes kunnen maken
Naast weerbaarheid maakt digitale autonomie deel uit van deze NDS-prioriteit. Jonker benadrukt dat autonomie niet betekent dat de overheid alles zelf moet ontwikkelen of beheren. “Volledige onafhankelijkheid is niet realistisch en ook niet wenselijk. Het gaat om de voorwaarden waarop we producten afnemen. De markt ontwikkelt zich op veel terreinen sneller, is meer innovatief gericht en kan dit veelal ook tegen lagere kosten dan als we dit als overheid zouden willen doen.”
De kern van autonomie betekent volgens hem iets anders. “Het gaat erom dat je keuzes kunt maken en niet vastzit in afhankelijkheden waar je niet meer uit kunt. Je moet weten waar je afhankelijk van bent, wat dat betekent en welke alternatieven je hebt. Autonomie heeft dan ook een belangrijke relatie met de andere NDS-prioriteiten en interventies, omdat afwegingen over autonomie ook relevant zijn voor bijvoorbeeld AI, Cloud, Data en IT-sourcing.”
Dat vraagt om beter inzicht, meer kennisdeling en om strategische keuzes. “We moeten beter begrijpen welke technologieën cruciaal zijn voor het functioneren van de overheid en hoe we daar grip op houden. Dit betekent dat we samen moeten investeren in kennis of voorzieningen. En dat we afspraken moeten maken over standaarden of contracten.”
Kwetsbaarheden zitten vaak in de keten
Volgens Jonker schuilt een belangrijk deel van de kwetsbaarheid van de overheid niet in individuele organisaties, maar juist in de verbindingen ertussen: de keten is zo sterk als de zwakste schakel. Overheidsorganisaties werken samen in complexe digitale ketens, met veel uitwisseling van gegevens en systemen die op elkaar aansluiten. “Daar ontstaan vaak de risico’s.”
Daarmee vormen digitale weerbaarheid en autonomie per definitie een gezamenlijke opgave. “Je kunt als organisatie je eigen beveiliging op orde hebben, maar als de keten als geheel kwetsbaar blijft, heb je nog steeds een probleem. Daarom moeten we dit overheidsbreed en interbestuurlijk aanpakken.”
Samenwerking onmisbaar, maar niet vanzelfsprekend
Het versterken van weerbaarheid en autonomie vraagt volgens Jonker om intensieve samenwerking tussen overheidsorganisaties. Denk aan gezamenlijke voorzieningen, gedeelde standaarden en het bundelen van expertise. “We hoeven niet allemaal het wiel uit te vinden. Door samen op te trekken, kunnen we sneller en effectiever stappen zetten.”
Tegelijkertijd erkent hij dat samenwerking niet vanzelf gaat. Organisaties hebben verschillende prioriteiten, tempo’s en verantwoordelijkheden. Bovendien is er schaarste aan mensen met de juiste expertise. “Iedereen voelt de druk, maar de middelen zijn niet onbeperkt. Juist daarom moeten we keuzes maken over wat we samen doen en waar we collectief in investeren.”
Jonker stelt dat het helpt om weerbaarheid niet te zien als kostenpost, maar als randvoorwaarde voor continuïteit. “Als systemen uitvallen of kwetsbaar zijn, kost dat uiteindelijk veel meer. Het is dus geen luxe, maar een noodzakelijke investering.”
Impact op dienstverlening en burgers
In zijn dagelijkse werk ziet Jonker al jarenlang hoe belangrijk digitale weerbaarheid in de praktijk is. Verstoringen of kwetsbaarheden in systemen hebben direct impact op dienstverlening en op burgers die afhankelijk zijn van de overheid. “Dat maakt het onderwerp heel tastbaar. Het gaat niet om theoretische risico’s, maar om situaties die echt (kunnen) optreden.”
De praktijk helpt volgens hem om het gesprek over weerbaarheid concreter te maken. “Het helpt als we voorbeelden delen en zichtbaar maken wat er gebeurt als dingen niet goed geregeld zijn. Dan wordt duidelijk waarom dit onderwerp zo belangrijk is.”
Van bewustzijn naar uitvoering
Volgens Jonker is het gesprek over digitale weerbaarheid en autonomie de afgelopen jaren veranderd. De discussie gaat minder over de vraag of het belangrijk is, en meer over wat concreet moet gebeuren. “Het gaat niet meer om waarom, maar om hoe.”
De komende periode, tot aan de zomer, ligt de nadruk daarom op het vertalen van de NDS-prioriteit naar concrete stappen. Dat kan gaan om gezamenlijke initiatieven, het versterken van kennis en capaciteit, of het maken van duidelijke afspraken over standaarden en voorzieningen. “We moeten het tastbaar maken. Niet alleen strategie, maar ook uitvoering.”
Een weerbare overheid als gezamenlijke verantwoordelijkheid
Uiteindelijk draait deze NDS-prioriteit volgens Jonker om het functioneren van de overheid als geheel. “Digitale weerbaarheid en autonomie zijn voorwaarden om de overheid ook in een steeds digitalere samenleving goed te laten functioneren.”
Dat vraagt volgens hem om gezamenlijke verantwoordelijkheid. “Geen enkele organisatie kan dit alleen. Alleen door samen te werken, kennis te delen en keuzes te maken, kunnen we de overheid digitaal weerbaarder en autonomer maken en houden.”
Dit is een automatisch geplaatst bericht. Vragen of opmerkingen kun je richten aan @[email protected]
#autonomie #digitaleAutonomie #digitaleWeerbaarheid #NDS #ndsnieuwsbrief22026 #overheidsdienstverlening #Standaarden
De maarteditie van het NORA Familienieuws is uit!
Met o.a.:
– updates uit de NORA-familie
– handreikingen standaarden FDS
– verbeteringen op noraonline
– agenda t/m juni
Voor architecten en informatieprofessionals in de overheid.
Lees meer: https://www.noraonline.nl/images/noraonline/f/f8/NORA_Familienieuws_maart_2026.pdf
3 standaarden datadeling verplicht voor de overheid
Het afgelopen half jaar zijn 3 standaarden verplicht gesteld binnen de overheid en opgenomen in de ‘pas toe leg uit-lijst’ van Forum Standaardisatie: NL-SBB, NL GOV CloudEvents en FSC (Federatieve Service Connectiviteit). Met deze stap is de Generieke Digitale Infrastructuur (GDI) weer wat rijker, en dat helpt overheden bij het inrichten van hun digitale dienstverlening.
De standaarden zijn ook van belang voor het Federatief Datastelsel (FDS). Dit stelsel helpt overheden om gegevens eenvoudig, transparant, veilig en vertrouwd met elkaar te delen. Overheidsorganisaties wisselen steeds meer gegevens met elkaar uit. Dat is nodig om aan maatschappelijke opgaven te werken en proactieve dienstverlening te kunnen bieden aan burgers en bedrijven. Dat vraagt om duidelijke afspraken en technische standaarden.
Elke standaard een eigen functie
De 3 standaarden ondersteunen verschillende onderdelen van datadeling:
Gezamenlijke basis voor datadeling
Door deze standaarden op te nemen in de GDI en de ‘pas toe of leg uit-status’ te geven, ontstaat meer duidelijkheid en richting, en kunnen overheidsorganisaties na adoptie van de standaarden beter op elkaar aansluiten. Organisaties die data delen of systemen op elkaar aansluiten, passen deze standaarden toe. Zo groeit stap voor stap een gezamenlijke basis voor datadeling binnen het Federatief Datastelsel, in lijn met de NDS-prioriteit Data.
Lees het nieuwsbericht op de website van Realisatie IBDS.
Dit is een automatisch geplaatst bericht. Vragen of opmerkingen kun je richten aan @[email protected]
#CloudEvents #datadeling #FDS #FederatiefDatastelsel #FSC #gegevensuitwisseling #IBDS #InterbestuurlijkeDatastrategie #nieuwsbrief52026 #NLSBB #Standaarden
Ruim aandacht voor #standaarden in het nieuwe coalitieakkoord ‘Aan de slag’. Het nieuwe kabinet zet vol in op #standaarden als middel om te komen tot een slagvaardige overheid die minder afhankelijk is van niet-Europese IT-leveranciers. Het Forum Standaardisatie werkt graag door aan deze ontwikkeling.
Lees onze volledige reactie op deze en andere plannen uit het nieuwe coalitieakkoord:
https://www.forumstandaardisatie.nl/nieuws/het-nieuwe-kabinet-zet-vol-op-standaarden
Het nieuwe kabinet zet vol in op standaarden als middel om te komen tot een slagvaardige overheid die minder afhankelijk is van niet-Europese IT-leveranciers. De overheid wil haar marktmacht benutten om veilige standaarden af te dwingen: zo worden grote IT-projecten van de overheid voortaan vooraf aan centrale IT-standaarden getoetst.
Lees op onze website de nieuwe blog over de Dag van de Interoperabiliteit op 14 oktober in Driebergen, waar Forum Standaardisatie liet zien dat interoperabiliteit veel meer is dan techniek.
Op 14 oktober vond in Driebergen (UT) de dag van de interoperabilliteit plaats. Deze dag wordt georganiseerd door Forum Standaardisatie, bij velen wellicht bekend als de partij achter de 'Pas toe leg uit'-lijst voor informatiestandaarden binnen de overheid, en als initiatiefnemer van gremia zoals Platform Internetstandaarden, dat achter het geliefde internet.nl zit.
Message_M
Digitale Overheid (geautomatiseerd account)
Internet.nl
NORA architectuur
Vakblad IP
Forum Standaardisatie
ProcoliX Blog