Een bijl uit Margiana
Een bijl uit Margiana (Louvre, Parijs)
In de afdeling Nabije Oosten in het Louvre in Parijs is momenteel een kleine expositie van voorwerpen die normaal gesproken in het Metropolitan Museum in New York zijn. Er zijn duizend redenen om naar het Louvre te gaan, maar deze tentoonstelling behoort er niet toe: het gaat namelijk om zegge en schrijve tien objecten. Die liggen dan naast voorwerpen uit het Louvre die er enigszins op lijken, wat in museale koeterwaals dan heet dat ze een dialoog aangaan.
Een van de Amerikaanse voorwerpen is bovenstaande bijl. Het voorwerp komt – en eigenlijk klinkt dit verdacht – uit een na de Iraanse Revolutie van 1979 naar de Verenigde Staten overgebrachte collectie van een Iraanse verzamelaar. Ik heb niet kunnen achterhalen waar die verzamelaar de bijl heeft verworven, maar het voorwerpje behoort tot het zogeheten Bactria-Margiana Archaeological Complex (BMAC). Dat is een bronstijdcultuur uit het zuiden van Turkmenistan en Oezbekistan en het noorden van Afghanistan, die u moet plaatsen tussen 2200 en 1700 v.Chr. Ze kenmerkt zich door opvallend grote burchten – ik heb Gonur Deppe weleens genoemd – en handelscontacten met India, de (Indo-Europese) Andronovo-cultuur en Mesopotamië.
De bijl documenteert fenomenaal knap edelsmeedwerk. Wat we zien, is echter lastig te duiden. Middenin staat een gevleugeld wezen met een mensenlichaam en twee roofvogelkoppen. Hij lijkt twee monsterlijke wezens uit elkaar te moeten houden: aan de linkerzijde een enorm groot everzwijn en aan de rechterzijde een gevleugelde leeuw.
Die tweekoppige demon middenin is – zo lees ik op het bordje met uitleg – in deze regio en tijd ook bekend als de helper van een vruchtbaarheidsgodin. Zijn taken zouden eruit bestaan dat hij een blokkade kan opwerpen tegen duistere krachten, die mensen ervan weerhouden bij het water te komen. Die duistere krachten zouden hier gesymboliseerd zijn door de leeuw en het zwijn.
Bijlen als deze, zo lees ik verder, worden vooral aangetroffen in de graven van krijgers. Ze zouden in groter Iran – dus zeg maar Iran plus Centraal-Eurazië – gelden als statussymbolen. Deze informatie kan ik niet controleren, maar ik geef het u graag door, want ik vind het een indrukwekkend voorwerp.
Zoals gezegd: die tien Amerikaanse objecten, ook al zijn ze zo bijzonder als deze bijl, moeten geen reden zijn om naar het Louvre te gaan. Gelukkig zijn er wel duizend andere redenen voor een bezoek aan het beste museum ter wereld.
[Dit was het 476e voorwerp in mijn reeks museumstukken.]
#Afghanistan #AndronovoCultuur #BactriaMargianaArchaeologicalComplex #Baktrië #bijl #demon #everzwijn #GonurDeppe #IraanseRevolutie #leeuw #Louvre #Margiana #MetropolitanMuseum #Oezbekistan #Turkmenistan
De Archeoloog
RTL Nieuws
Transport Online
Jona Lendering
