Jona LenderingModern Spanje
Toen ik in september Segovia bezocht, ontmoette ik Giles Tremlett, de auteur van Ghosts of Spain, het boek dat ik had willen lezen vóór ik naar Spanje reisde. Het was er niet van gekomen en ik had het boek zelfs niet meegenomen als vliegtuiglectuur. Dat ik het niet bij me had nu ik aan tafel zat tegenover de auteur, was jammer, want het is fijn als je iemand kunt complimenteren, en het is ook leuk voor een schrijver als hij “in het wild” een lezer ontmoet. In dit geval was het zelfs dubbel jammer, want dit is een boek dat schreeuwt om aanvullend commentaar. Ik had het daar in Segovia aan de auteur kunnen vragen.
Geesten uit verleden
Ghosts of Spain verscheen voor het eerst in 2006. Tremlett, correspondent voor The Guardian, zette zijn persoonlijke indrukken over zijn tweede vaderland op papier, niet heel lang nadat een vastgoedschandaal in Marbella de banden tussen openbaar bestuur, bedrijfsleven en misdaad had blootgelegd, en ook niet heel lang na de reeks terroristische aanslagen op enkele treinen naar spoorwegstation Madrid Atocha. Tremlett herkende dat in de politiek oude tegenstellingen (de “geesten” uit de titel) terugkeerden, en schreef zijn boek tegen die achtergrond. Daarop volgden de bankencrisis van 2008 en de eurocrisis van 2011, zodat Tremlett in 2o12 Ghosts of Spain opnieuw uitgaf met een extra hoofdstuk. Inmiddels schreeuwt het boek om nog een extra hoofdstuk, want we zijn alweer dertien jaar, een nieuwe koning en vier kabinetten verder. Dáár had ik Tremlett dus wel wat over willen vragen.
Tremlett benadrukt dat zijn boek een persoonlijke impressie is: een Brit die opschrijft wat hij denkt te begrijpen van Spanje. Stierengevechten boeien hem niet, geeft hij ergens toe, dus we krijgen weinig informatie over organisaties voor dierenrechten, die er in Spanje natuurlijk ook zijn. Hij verdiept zich dan weer wel in flamenco, en biedt hoofdstukken over de noordelijke gebieden (Galicië, Baskenland en Catalonië), maar weer niet over pakweg Estremadura. Maar feitelijk gaat het boek over één onderwerp, de grootste geest van allemaal: Franco, wiens dood vorige maand een halve eeuw geleden was.
Tremlett vertelt hoe – in 2006 dus – langzaam maar zeker aandacht kwam voor de slachtoffers van de dictatuur. De transitie naar democratie was geslaagd, maar de prijs was stilte over de verschrikkingen van de Spaanse Burgeroorlog en Franco’s staatgreep: amnistía & amnesia. Er was “a pact of forgetting” tussen een conservatief, nationalistisch en een democratisch, internationaal Spanje. De eso no se habla. Dat vergeten was vrij letterlijk: Tremlett noemt zelfs archiefvernietiging. Begin deze eeuw begon Spanje echter zijn verleden onder ogen te zien.
Dat was ook de tijd waarin Spanje de moderne tijd in werd gekatapulteerd. In het slothoofdstuk van de eerste druk beschrijft Tremlett hoe de Spanjaarden de moderne architectuur en allerlei nieuwe ideeën omhelsden. In een eerder hoofdstuk heeft hij dan al verteld hoe de ontwikkeling van het toerisme en de enorme bouwprojecten langs de costas de eerste stappen vormden naar de snelle vernieuwing van de samenleving. Een samenleving die, veranderend als ze is, evenveel tegenstellingen kent als andere samenlevingen, zoals Tremlett aangeeft in hoofdstukken over seksualiteit en gezinsleven. En een samenleving waarin, zoals hij vertelt in het slothoofdstuk van de herdruk, aloude politieke tegenstellingen de kop opsteken.
De twee Spanjes
Dat zijn de twee Spanjes. Na de aanslag op het Atocha-station gaf conservatief Spanje eerst de schuld aan de ETA en toen duidelijk was dat islamisten de daders waren, plaatsten de conservatieven dit in een geschiedenis die terugging tot 711, toen de Arabieren Andalusië onder de voet liepen. Aan de andere zijde bestond een geschiedbeeld dat genuanceerder was en – dat kan ik wel zeggen – meer in lijn met de wetenschappelijke geschiedschrijving. Evengoed was Spanje dus nog “battling with its own history”, niet alleen als het gaat om Franco, maar ook als het gaat om de Middeleeuwen.
Ik had graag geweten wat Tremlett over het laatste decennium te zeggen had, maar de herdruk gaat dus niet verder dan 2012 en toen ik hem in Segovia ontmoette, kon ik moeilijk vragen om een aanvulling op een boek dat ik destijds nog niet gelezen had. Toch biedt Ghosts of Spain wel een paar hints. Of beter: nu ik het boek heb gelezen, kan ik bepaalde recente verschijnselen misschien een beetje duiden. Tremlett noemt bijvoorbeeld dat het identiteitsdenken en separatisme in Catalonië zich hebben verbonden met vreemdelingenhaat, en ik denk dat dat wel eens een rol kan spelen bij de afkeer die men in Barcelona heeft van toeristen, hoewel de overlast daar slechts half zo groot is als in Amsterdam.noot Barcelona heeft bijna twee miljoen inwoners en ontvangt 25.000.000 toeristen per jaar; Amsterdam heeft 21.000.000 toeristen per jaar op bijna een miljoen inwoners.
Misschien bestaat zo’n verband, misschien ook niet, maar in elk geval biedt Ghosts of Spain stof om verder te denken, naast een enorme hoeveelheid informatie over de periode tussen pakweg 1970 en 2012, waarin Spanje de transitie van dictatuur naar democratie doorliep en verder groeide naar een land waar politieke tegenstellingen niet meer onuitgesproken hoefden te blijven. Het land is niet alleen Franco maar ook de ontkenningsfase ontgroeid. Tremlett vertelde me dat hij een biografie van Franco aan het afronden was, en inmiddels lijkt het boek te zijn verschenen. Ik ben heel benieuwd; een voorproefje las u alvast hier.
#bankencrisis #boek #euro #FranciscoFranco #GilesTremlett #SpaanseBurgeroorlog #Spanje
Gert-Jan Kroese
Veranderwens
Sargasso
Koen Haegens
Bert Ernste • NL | BR
Der Wahlberliner
nu.nl RSS
Eric Redegeld