OPTIMATES OUT

https://piefed.social/c/historymemes/p/1866850/optimates-out

Gaius Marius

Op donderdag blog ik meestal over het handboek van De Blois en Van der Spek, Een kennismaking met de oude wereld. Soms heb ik commentaar, soms vat ik samen, soms breid ik uit, zoals toen ik het had over Jugurtha of over de hervormingen die Tiberius en Gaius Sempronius Gracchus hadden voorgesteld.

De aanhangers van laatstgenoemde waren in opdracht van Lucius Opimius gewelddadig opgeruimd en de boodschap was duidelijk: wie een rol van betekenis wilde spelen in de Romeinse politiek, had gewapende steun nodig. In de komende decennia zouden in snelle opeenvolging, met toenemende agressie en met afnemende legitimiteit een half dozijn politici de top bereiken. En een voor een kwamen Gaius Marius, Lucius Cornelius Cinna, Lucius Cornelius Sulla, Pompeius de Grote, Julius Caesar en Marcus Antonius ten val.

Gaius Marius

De eerste in het rijtje was Gaius Marius (157-86). Omdat hij afkomstig was uit de ridderstand, de financiële elite, sprak het niet vanzelf dat hij doordrong tot de senatoriële, bestuurlijke elite. In de regel zorgden de senatoren ervoor dat alleen hun eigen zonen voor magistraturen in aanmerking kwamen. Maar Marius had ooit, in de oorlog tegen de Keltiberische stad Numantia, in een duel een vijandelijke leider gedood. Romeinse kiezers beschouwden dat als voldoende kwalificatie voor om het even welk ambt. Bovendien genoot Marius de steun van de machtige familie der Caecilii Metelli, die wel meer talentvolle ridders ondersteunde.

Marius’ verdere carrière verliep spectaculair. Hij was volkstribuun, praetor en provinciegouverneur, trouwde met Julia (een meisje uit de verarmde aristocratische familie der Julii Caesares) en bekleedde in 107 het consulaat. Dat ambt gebruikte hij om zich door de Volksvergadering naar de oorlog tegen de Numidische vorst Jugurtha te laten sturen.

Hij was dus een popularis. Marius versloeg de Numidiër, wist hem in handen te krijgen en liet hem terechtstellen. Het was het zoveelste hoogtepunt in een fenomenale loopbaan en Marius deed er alles aan om te benadrukken dat hij zijn carrière zélf had gemaakt, en niet dankte aan een senatoriële vader. Hij gold nu als Romes beste generaal.

Kimbren en Teutonen

In 105 v.Chr. leden de Romeinen bij Orange een enorme nederlaag tegen de Germaanse Kimbren en Teutonen. (Een legioenkamp uit deze tijd is hier geïdentificeerd.) Er kwamen die dag meer mensen om het leven dan bij Cannae. In paniek koos de bevolking Marius tot consul voor het jaar 104. Dit was illegaal, want tussen twee consulaten moesten minimaal tien jaren verstrijken. Maar de senatoren konden er niets tegen doen, want Marius was populair bij de Volksvergadering. Hij zou de hoge magistratuur vijf jaar onafgebroken bekleden.

In afwachting van het beslissende treffen met de Germanen trainde Marius het leger. Historici hebben daar vroeger veel van gemaakt. Eigenlijk zijn alle verschillen tussen het leger van de vroege tweede eeuw v.Chr. en dat van Julius Caesar wel een keer verklaard met een beroep op de veronderstelde hervormingen van Marius. Inmiddels zien krijgshistorici dat de veranderingen allemaal wat minder abrupt zijn geweest.

Feit is dat de legers na Marius minder dan voordien werden gerekruteerd uit dienstplichtige boeren, en meer uit het stedelijk proletariaat. Nieuw was dat niet. Er was al een quasi-professionele kern voor de Romeinse legers. Sommige centuriones dienden wel twintig jaar. Echte beroeps dus. Er is wel op gewezen dat we in deze tijd steeds minder horen over de aristocratische tribunen en meer over de wat volksere centuriones, en dat er een sociale omwenteling was. Misschien is dat waar.

Met dit leger kon Marius de Teutonen in de Provence (102) en de Kimbren bij de Po (101) verslaan. Om deze overwinning te herdenken bouwde Marius’ medeconsul een tempel voor het Geluk van deze Dag en offerde de opgeluchte bevolking aan de goden en aan Marius.

Ondertussen was zo’n beroepsleger gevaarlijk. De soldaten eisten dat ze aan het eind van hun diensttijd land zouden krijgen en waren daarom trouw aan hun generaal. Niet aan Rome. En er was nog een probleem: het nieuwe leger was duur. Ik had me dat niet zo gerealiseerd, maar De Blois en Van der Spek schrijven:

De nieuwe lasten die op de staatskas drukten, bevorderden het Romeinse imperialisme. Rome ging op zoek naar nieuwe belastbare gebieden.

Saturninus

Al eerder had Marius gebruikgemaakt van de diensten van volkstribuun Lucius Appuleius Saturninus, die een wet door de Volksvergadering had geloodst om land in het huidige Tunesië ter beschikking te stellen aan Marius’ veteranen. In 100 werkten de twee mannen samen aan een soortgelijke wet.

Appuleius, de politieke erfgenaam van de gebroeders Gracchus, had geconcludeerd dat zijn hervormingsmaatregelen alleen succes konden hebben als hij beschikte over militaire steun. Toen Marius in de gaten kreeg dat Appuleius land zocht voor de veteranen om zo een privéleger te creëren, was het te laat. Met geweld herstelde Marius de orde waarvoor hij als consul verantwoordelijk was. Appuleius werd vermoord in het Senaatsgebouw.

Dit was het voorlopige einde van Marius’ rol in de Romeinse politiek. Hij had zich gekeerd tegen de Volksvergadering waaraan hij zijn carrière dankte. Voor een popularis was dit politieke zelfmoord. In de Senaat raakte hij eveneens geïsoleerd. Hij had een beroep kunnen doen op zijn veteranen, maar zag daarvan af. Zijn loopbaan had meer dan eens op gespannen voet gestaan met het Romeinse staatsrecht, maar Gaius Marius was in zijn hart geen revolutionair.

Al snel zou Rome echter een revolutie én een contrarevolutie aanschouwen. Daarover volgende week.

[Een overzicht van deze reeks over het handboek oude geschiedenis is hier.]

#DeBloisEnVanDerSpek #GaiusMarius #GaiusSemproniusGracchus #handboek #Jugurtha #JuliaI #Kimbren #LuciusAppuleiusSaturninus #LuciusOpimius #Numantia #Orange #populares #RomeinseRevolutie #Teutonen #TiberiusSemproniusGracchus #volksvergadering

Fiestas de la Karmela 2025 en Vallekas 🌊🦀🐙🦈 VALLEKAS SE AMOTINA: Ni rentistas ni especuladores

Un año más, Vallekas celebrará las Fiestas de la Karmela, las fiestas autogestionadas y realizadas por los colectivos del barrio. Del 17 al 20 de Julio, las pistas del parque Javier de Miguel serán el epicentro de toda la jarana y los festejos más rebeldes de Vallekas.

En esta ocasión, la Comisión de las Fiestas de la Karmela han decido que en los festejos del barrio se alce la voz ante el gran problema del acceso a la vivienda y la creciente imposibilidad de emancipación para la clase trabajadora. Desde hace varias décadas, el derecho a una vivienda digna y asequible ha sido totalmente secuestrado por fondos de inversión y bancos que especulan en el sector inmobiliario, adquiriendo de forma masiva el parque de viviendas de las grandes ciudades y controlando el mercado para aumentar los precios hasta límites que rozan los del anterior estallido de la burbuja inmobiliaria de 2008.

Para conocer con detalle todas las actividades, fechas y horarios, os recomendamos leer la noticia completa en nuestra web pulsando en el siguiente enlace:

https://www.portalvallecas.es/fiestas-populares-de-la-karmela-2025-vallekas-se-amotina-ni-rentistas-ni-especuladores/

#LaKarmela #Fiestas #Populares #Autogestionadas #Barrionalismo #Vecindario #Derecho #Vivienda #Alquiler #Casas #Bancos #FondosBuitres #Especulación #Desahucios #Pisosturísticos #Festejos #Reivindicativos #Derecho #Vivienda #Vallecas #Vallekas

Italië op weg naar een crisis

Hoe begint een burgeroorlog? Wat gaat er aan vooraf? Ik heb daar geen ervaring mee, althans dat hoop ik, maar ik zou geneigd zijn te zeggen dat er iets goed mis gaat als aan de voorwaarden is voldaan waaraan Italië eind tweede eeuw voldeed.

Ressentimenten in Italië

Om te beginnen: een reeks economische tegenstellingen, zoals een elite die enorme rijkdommen verwierf terwijl de boerenklasse nauwelijks het hoofd boven water kon houden. Verder een ongelijkmatige verdeling van de lasten en lusten van een imperium: wie het Romeins burgerrecht bezat, kreeg forse delen van de buit, wie mee vocht als Italische bondgenoot, profiteerde aanzienlijk minder. Sprekend over het imperium: het bestond uit wingewesten die nauwelijks rechten hadden. Ze moesten betalen, niet méér. Raubkapitalismus.

Dat zijn alvast drie soorten ressentiment. De auteurs van het handboek dat wij onderhand zo goed kennen, Een kennismaking met de oude wereld van Luuk de Blois en Bert van der Spek, maken bovendien gewag van “de geestelijke ontworteling die een grote trek naar de stad gewoonlijk met zich meebrengt”, wat ik ervaar als moralisme en niet als geschiedschrijving. Maar dit is duidelijk: wie stennis wilde trappen, kon mensen vinden om daarbij te helpen.

Falende staat

Dat hoefde niet erg te zijn indien Rome een redelijk functionerend staatsapparaat zou hebben gehad. Maar dat was er niet. Het handboek verraste me met de rake formulering dat in de late tweede eeuw v.Chr. de relaties tussen centrale overheid en provincie nog werden gezien in termen van patronage. Als dat in 1985 al in de eerste druk stond, was ik het glad vergeten, maar het is natuurlijk correct.

Het staatsapparaat was niet toegesneden op het bestuur van een imperium. Er waren te weinig bestuurders. Ambtenaren waren er überhaupt nauwelijks. Een gouverneur nam zijn eigen slaven en vrijgelatenen mee naar zijn provincie. (Eigenlijk zou ik provincia moeten zeggen:  er waren geen of nauwelijks territoriale grenzen. Een gouverneur had imperium, gezag dus, en kreeg wat troepen voor een slecht gedefinieerde oorlogszone, en dat was wat een provincia was.)

Je mag de vraag stellen of in een voorindustriële samenleving een ambtelijk apparaat überhaupt wel kan bestaan. Eigenlijk lukt het besturen van een maatschappij pas de afgelopen twee eeuwen een beetje. Dus het zij de Romeinen vergeven dat het niet meteen lukte. En eerlijk is eerlijk: ze stelden rechtbanken in om corruptie te bestraffen. (Er werd daarna decennia lang gesteggeld over de samenstelling van de jury’s.) Ook probeerden ze bestuurders in te tomen met wetgeving om de bestuurlijke loopbaan te reguleren. Regels die helaas voortdurend werden aangepast. Het uitbreken van de Tweede Burgeroorlog (Caesar tegen de Senaat) had alles te maken met een verandering van de regels.

Eroderende tradities

Waarmee een volgend probleem in beeld komt: het ontbreken van consensus. Er waren tradities over de dingen geregeld hoorden te worden, maar die tradities erodeerden. We zagen al dat Tiberius Sempronius Gracchus zich herkiesbaar stelde, een collega afzette en zich bemoeide met buitenlandse financiën: alle drie niet verboden maar hoogst ongebruikelijk.

Voeg toe: nieuwe ideeën. De Griekse filosofie deed haar intrede in Rome – vorige week vertelde Kees Alders op deze plaats over Karneades – en de nieuwe opvattingen bewezen dat de traditionele opvattingen niet de enig mogelijke waren. Dat was niet per se verkeerd. Onder invloed van de Stoa kregen rijke vrouwen wat meer speelruimte en dat lijkt niet te zijn ervaren als een groot probleem. Althans, niet zo groot als de ilias van rampen die ik in het blogje van vandaag aan het opsommen ben.

Verder was er onduidelijkheid over de weg naar legitimiteit. Er waren twee manieren: via de Volksvergadering en via de Senaat. Politici die de eerste weg kozen, heetten populares; de tweede weg was die van de optimates.

Geweld

Verdeeldheid troef dus, al was iedereen het erover eens dat hervormingen nodig waren. De hervormingen van Gaius Sempronius Gracchus waren echter in bloed gesmoord. Wie nog hervormingen wilde, wist wat hem te doen stond: zorg dat je een eigen leger of een generaal aan je zijde krijgt. De groeiende populariteit van de eerste gladiatoren zou best weleens drempelverlagend gewerkt kunnen hebben.

Kortom, iedereen die zo rond 120 v.Chr. de krant las, Polybios bijvoorbeeld, kon weten dat het er slecht uitzag voor Rome. En dus voor Italië en voor het hele Middellandse Zee-gebied.

[Een overzicht van deze reeks over het handboek oude geschiedenis is hier.]

#DeBloisEnVanDerSpek #GaiusSemproniusGracchus #handboek #Karneades #optimates #populares #rechtbank #RomeinseRevolutie #TiberiusSemproniusGracchus