Canto general Peter Schat in #PanoramadeLeeuw XVI

In alweer de zestiende aflevering van #PanoramadeLeeuw op 3 februari, draaide ik de integrale uitvoering van Canto general van Peter Schat. Deze protestcyclus op een tekst van Pablo Neruda over de moord op president Salvador Allende in 1973 is helaas zelden op de radio te horen, en nog minder in de concertzaal. Reinbert de Leeuw speelde dit politiek geladen stuk vele malen, samen met de violiste Vera Beths en de mezzosopraan Lucia Meeuwsen.

Toch zegt hij hierover in mijn biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie:

‘Ik heb nooit iets gezien in het radicalisme van Louis en Peter: we moeten de wijken in om het volk te verheffen. Dan speelden we Canto general in een tentje in Bos en Lommer, Vera Beths op een Stradivarius, ik op een aftands pianootje. Zodra Lucia Meeuwsen ging zingen, lieten nozems hun brommers keihard knetteren, dat sloeg nergens op.’

Gelukkig hadden de luisteraars geen last van knetterende brommers en ik kreeg veel positieve reacties op mijn uitzending.

Op 5 januari overleed Pierre Boulez, wiens 90e verjaardag in december nog uitbundig was gevierd door het Insomnio Ensemble. Hoewel het een aangekondigde dood was, kwam het bericht toch als een schok: met Boulez stierf de laatste grote avant-gardist. Ik schreef een in memoriam voor Cultuurpers, waarin ik ook een link opnam naar mijn gesprek met Werner Klüppelholz van maart 2015. Ik hoop nog tijd te vinden mijn eigen interviews met Boulez online te plaatsen.

Vrolijker nieuws kwam er van het Britten Jeugd Strijkorkest, dat ook dit jaar weer een prachtige cd uitbracht, met een ontroerende vertolking van de liederencyclus Les illuminations van naamgever Benjamin Britten.

Ik sprak hiervoor ook met de basklarinettiste Fie Schouten, die in Berlijn op bezoek ging bij Ursula Mamlok (1923). Zij is net als Boulez een avant-gardistische componist, maar is minder dogmatisch en leefde lange tijd in de Verenigde Staten, wat wellicht verklaart dat zij relatief onbekend is. Op haar 92e is zij nog alive and kicking, en haar muziek weet ondanks de rekenkundige uitgangspunten altijd te raken; zij daarom meer aandacht. Meer over haar lees je in mijn interview.

Afgelopen maand, op 14 januari, verzorgde ik alweer de laatste les in mijn vierdelige cursus hedendaagse muziek in het Muziekgebouw aan ‘t IJ, dit keer gewijd aan dansmuziek. Verrassend hoeveel ‘serieuze’ componisten – denk aan Schönberg, Copland, Clementi, Rihm – zich lieten inspireren door wals of foxtrot. Het Ives Ensemble gaf een aanstekelijk concert onder de titel What a Ball!

Een dag later stond een vergadering gepland van het jonge Mutu Ensemble, waarvan ik bestuurslid ben, samen met Caroline Bakker en Vanessa Lann. De musici hebben gekozen voor een bijzondere line-up van stemmen, fluit, klarinet, trombone, slagwerk, cello en elektronica.

Zowel de twee zangeressen als de elektronica vormen een vast onderdeel van elke compositie en treden niet per se solistisch op de voorgrond. Samen met oprichter Sandra Pujols (dans/zang) streeft het ensemble ernaar multidisciplinaire voorstellingen te maken waarin genoteerde muziek, improvisatie hand in hand gaan met andere kunstvormen, met name dans. Op dit filmpje zie je Mutu in actie.

https://youtu.be/OcF4cmQTLm4

Januari was ook de maand van de negende aflevering van het Storioni Festival, georganiseerd door de drie musici van het Storioni Trio in verschillende steden in Brabant, maar op 21 januari afgetrapt in het Amsterdamse Muziekgebouw aan ‘t IJ. Dit jaar stond het evenement in het teken van de 500-jarige geboortedag van Jeroen Bosch, wiens Tuin der lusten verschillende componisten inspireerde tot het schrijven van nieuwe stukken. Onder wie Vanessa Lann. Ik sprak erover met de violist Wouter Vossen.

Eregast was dit jaar de Pool Krzysztof Penderecki, die ooit de wereld veroverde met zijn schrijnend dissonante Klaagzang voor de slachtoffers van Hiroshima, maar tegenwoordig mildere muziek componeert en zich concentreert op kamermuziek.  Ik schreef erover voor Cultuurpers en zette een deel van ons gesprek op Youtube. Het toeval wil, dat zijn muziek op 29 januari ook werd uitgevoerd door het Groot Omroepkoor in het Avrotros Avondconcert in TivoliVredenburg. Ik verzorgde de inleiding en sprak met de dirigent Kaspars Putnins.

https://youtu.be/I62u_LcvTRI

Bijzonder voor mij was ook het interview met de Zwitsers-Oostenrijkse componist Beat Furrer voor Cultuurpers. Asko|Schönberg plaatste op donderdag 4 februari zijn desolate maar poëtische klankwereld samen op het programma met een ensembleversie van de hyper romantische Vierde Symfonie van Mahler. Minder gewaagd dan het lijkt, want Furrer bereikt met andere middelen een vergelijkbare zeggingskracht als zijn illustere voorganger.

Het concert zelf kon ik helaas niet bijwonen, vanwege mijn lezing voor de vrienden van Huize Gaudeamus in Bilthoven. Dat was echter bepaald geen straf: alleen al de historische locatie is zó ongelooflijk sfeervol dat je niets liever zou willen dan je koffertje pakken en er voor altijd blijven. In mijn biografie van Reinbert de Leeuw heb ik uitvoerig aandacht besteed aan Gaudeamus, waar de ontwikkeling van de hedendaagse muziek dankzij Walter Maas een hoge vlucht heeft genomen. Na de oorlog groeide Gaudeamus uit tot hét ontmoetingscentrum voor jonge musici en componisten.

In de prachtig gerestaureerde villa is de deze geschiedenis bijna tastbaar aanwezig. Het was alsof ik, samen met het zeer aandachtige en toegewijde publiek ineens in mijn eigen boek was beland. Temeer daar administrateur Pascal Rijnders mijn verhaal met persoonlijke herinneringen kon aanvullen. Het was een eer om mijn Reinbertlezing op deze locatie en voor dit publiek te mogen geven. Ik koester de herinnering.

Composer Beat Furrer: ‘We have become detached from nature’

On Friday 6 May 2022 Beat Furrer makes his debut with the Royal Concertgebouw Orchestra with his brand new Sechs Gesänge. He used texts from Sara Gallardo’s novel Eisejuaz about the fate of the indigenous inhabitants of the Amazon: ‘Eisejuaz is forced to fell the trees that form the basis of his life’.

In the music of the Swiss-Austrian composer Beat Furrer (Schaffhausen, 1954), concepts such as melody, harmony and rhythm hardly seem to matter anymore. Yet with his fragmented sound universe, he achieves an intense emotional eloquence. During the Holland Festival in 2007, for example, he was highly praised for Fama, a ‘drama of listening’. In 2019, he received equally favourable reviews for his opera Violetter Schnee, in which five snowed-in people seem to be experiencing the downfall of the earth.

Colonialism leads to loss of identity

The score of Sechs Gesänge is also teeming with the seemingly incoherent emitted sounds of a twelve-member choir. The texts are taken from Eisejuaz, a novel published by the Argentine Sara Gallardo in 1968. ‘Her book was ground-breaking’, says Furrer enthusiastically in a video interview.

‘For the first time in history, an indigenous inhabitant of the Amazon region is given the opportunity to speak. The book is based on an interview with Eisejuaz, who goes by his Spanish name Lisandro Vega. He has to earn his living in a sawmill, where he fells the trees that make up his livelihood. It is a form of colonial violence that leads to a loss of identity.’

The idea for his composition arose a few years ago, when he read about the Dispute of Valladolid in 1550: ‘The Spaniards debated whether the original inhabitants of the conquered territories in the Americas were human beings. The Dominican bishop Juan Ginés de Sepúlveda argued that they had no souls and therefore could be killed and plundered.’

Beat Furrer: ‘Colonialism robbed Eisejuaz of his identity. With my Sechs Gesänge I hope to give him back his original voice.’

His counterpart, Bartholomew de las Casas, stood up for them and pleaded for equal rights. I was immediately captivated and started reading more about this still topical subject. Like Tristes Tropiques by Claude Levi-Strauss about dying cultures. It was a real stroke of luck when I stumbled across Eisejuaz.’

Separated from nature

With its abundant word repetitions, the libretto of Sechs Gesänge has the air of a litany. ‘I built it from loose phrases, sentences and words from the novel. Eisejuaz is closely linked to nature; he does not see himself as a separate individual but as one with his environment. However, this connection has been lost. The singers represent the voices of messengers from his old world. They send Eisejuaz word from the trees, the animals, even the wind.’

‘Eisejuaz’ animism has nothing esoteric for me’, Furrer emphasises. ‘I see it as a tragic fact that we have become separated from nature. The decision to separate man from nature was already taken in Aristotle’s time. A fatal mistake. There is a very beautiful moment in the novel. Eisejuaz describes how a cloud slides in front of the sun: “She looks at me, I look at her, but she says nothing. She used to speak to me!” I find this heart-breaking.’

‘For me, it is essential to restore the connection between man and nature, as philosophers have been advocating since Romanticism, when the great industrialisation left its mark on the landscape. In the songs of Schubert and the paintings of Casper David Friedrich, nature is personalised.’

Furrer is convinced that the human voice has something physical, which the other can experience: ‘When I hear your voice or someone else’s, or an animal’s or whatever, I am physically connected to it. That is why I hesitated about the title piece. First I thought of Anrufungen (Invocations), because Eisejuaz has lost contact with the beings and entities from his old world, who keep calling to him.’

Messages from a lost world

The invocations of Eisejuaz and tidings of the messengers are interpreted by the singers: ‘My idea is that he hears their voices and we hear them with him. The orchestra absorbs them into the sound, like a resonator. Sometimes they get a lot of space, sometimes less. At times, the orchestra just produces a range of different sound colours, sometimes heavy, sometimes light, like the rustling of the wind. At other times the fabric is quite homogeneous, as if orchestra and singers together form one voice that shouts, screams or sings.’

Each part has a different character, though for example movements 1 and 4 contain the same texts: an enumeration of types of wood and calls such as ‘break my heart’, and ‘build your houses in my heart’. Musically, however, they are very different, says Furrer.

Beat Furrer: ‘Eisejuaz loses his animistic contact with the world around him. This is not at all esoteric, but tragic: it was a fatal mistake to detach ourselves from nature.’

‘The first movement has a slow, lingering pace, in which the high tenors and basses are constantly interrupted by an almost animal-like voice from the depths of the orchestra, with instruments such as double bassoon, baritone saxophone and tuba. In the fourth movement, the orchestra suggests a gust of wind with fast string movements, which constantly change in colour and intensity. Quasi-calling voices gradually emerge from these agile sounds.’

Human voice

These are often microtonal, with deviations from the regular intonation noted down to the smallest detail. Furrer: ‘In my harmonic system, sounds are constantly transforming. For example, one pure chord gradually changes into another via minute intervals, all derived from the overtone series.’

This makes his Sechs Gesänge seem a far cry from Zaín by Cristóbal de Morales (1500-1553), which is also on the programme. Furrer: ‘Naturally, my work sounds different, but with me too the vocal element is central. Music from the Renaissance and early Baroque was an important source of inspiration because of its unprecedented vocal richness, which was later lost. A Wagner singer can neither perform my music nor that of Morales; his or her voice simply lacks the flexibility to do so.’

Art is essential

Furrer is pleased Morales is programmed alongside his music: ‘He lived at the time of that horrific conference, as did Francisco Guerrero and Thomas Luís de Victoria. While bishop De Sepúlveda argued that the colonised natives were not human, the greatest Spanish music ever was composed! This was in stark contrast to the cruel reality. But that is precisely the function of art: it reflects on the world around us.’

Furrer here refers to Russia’s war against Ukraine: ‘It seemed unthinkable that something like this could ever happen again. I think art is more important now than ever, purely for survival. That is why I end my Sechs Gesänge with the words: “I wanted to shout but I had no voice”. – I wanted to give that voice back to Eisejuaz.’

https://www.youtube.com/watch?v=91IcDRxBo1w

This interview was first published in Dutch in Preludium, the magazine of Concertgebouw and Concertgebouw Orchestra.

Sechs Gesänge Beat Furrer will be premiered in Concertgebouw Amsterdam on 6 and 7 May. The Royal Concertgebouw Orchestra and Cantando Admont will be conducted by David Robertson.

#BeatFurrer #DisputeOfValladolid #Eisejuaz #KoninklijkConcertgebouworkest #SaraGallardo

@classicalmusic
@contemporarymusic

#BeatFurrer * 1954

Klavierkonzert Nr. 2

#FrancescoPiemontesi #Piano
#OrchestreDeLaSuisseRomande
#JonathanNott

#classicalmusic #contemporarymusic
#musik #music #musique #musica #Furrer

https://www.youtube.com/watch?v=twtcnMVJ284