Uncivilization BlogText in Turkish (about Fediverse and mobilization campaign of Uncivilization)
Yakın zamanda çıkan yasayla Türkiye'de Instagram, YouTube, TikTok ve X gibi dev platformlara girişlerde e-Devlet üzerinden kimlik doğrulama zorunluluğu getiriliyor. Yasanın 2026 yılı sonuna kadar hayata geçirilmesi planlanıyor.
Bu yasa uygulanmaya başlamadan önce Instagram'daki Uncivilization hesabımızı silmeyi planlıyoruz. Sosyal medyadaki varlığımızı daha farklı ve özgür platformlarda sürdürmeye devam edeceğiz.
Kullandığımız platformlarla ilgili detaylı bilgileri önümüzdeki günlerde paylaşacağız. Sizi bu platformlara katılmaya davet edeceğiz.
Amacımız
Fediverse diye adlandırdığımız, eskisinden çok farklı yeni bir sosyal medya ortamı gelişmekte ve genişlemekte. Pek çok kullanıcı, büyük şirketlerin kurduğu kapalı ve kilitli platformlara alışmış oldukları için Fediverse'ün açık ve özgür yapısını anlamakta güçlük çekiyor.
Bu yüzden herkesin anlayabileceği bir şekilde Fediverse'ü anlatmak ve ilgilenenlere yardımcı olmak amacıyla bir kampanya yürüteceğiz. Bu kampanyanın ilgi görmesini ve kampanya sonunda Fediverse'de iletişim kuran bir topluluk oluşturabilmiş olmayı umuyoruz.
Fediverse Nedir?
Fediverse bir app ya da internet sitesi değildir. Yeni bir sosyal medya ekosistemi için kullandığımız bir terimdir.
Fediverse, birbirine bağlı binlerce bağımsız sosyal medya sitesinden oluşan bir ağdır.
‘Federation’ (Federasyon) ve ‘Universe’ (Evren) kelimeleri birleştirilerek türetilmiştir.
Herşeyi kontrol eden bir merkez yoktur. Ağdaki binlerce sosyal medya oluşumunun her biri kendi kendini yönetir, kendi kurallarını koyar ve Fediverse'ün geri kalanıyla ilişkilerini kendisi belirler.
ActivityPub Nedir?
Peki birçok farklı platform birbirine nasıl bağlanabiliyor?
Geçtiğimiz yıllarda ActivityPub adında internetin geleceğini tamamen değiştirecek bir teknoloji geliştirildi.
ActivityPub merkezsiz sosyal ağlar için bir protokol ve açık bir standart. ActivityPub, her şeyi tek bir içerik paylaşım sistemine bağlayarak, sosyal platformları birlikte çalışabilir hale getiriyor. Kullanıcıların paylaşımlarını, beğenilerini, yanıtlarını, veya etkileşimlerini tek bir sisteme bağladığı için ActivityPub kullanan platformların hepsi bu sistemi ortak bir şekilde kullanabiliyor.
ActivityPub kapalı platformlar değil, açık protokoller tarafından yönetiliyor. Kullanıcılara kontrolü geri vermeyi ve sosyal ağı, şirketlerin hegemonyasından kurtarmayı amaçlıyor.
ActivityPub kullanarak oluşturulan ağın tamamını Fediverse olarak adlandırıyoruz.
Çeşitlilik ve Bağlantılılık
Dahası, Fediverse'de birbirine bağlanan platformlar tek tip değil, büyük bir çeşitlilik barındırıyor. Platformlar farklı amaçlara sahip olsalar ya da arayüzleri birbirinden tamamen farklı olsa dahi birbirlerine bağlanabiliyor ve içeriklerini birbirleriyle paylaşabiliyorlar.
Bunu anlamak günümüz kullanıcısının alışkanlıkları nedeniyle zor olabilir ama aslında ortada pek karmaşık birşey yok. Instagram hesabınızdan bir Youtube kanalını takip edebildiğinizi hayal edin. Ya da Twitter'dan atılan bir gönderiyi Instagram'da görebildiğinizi ve beğenip, repost edebildiğinizi düşünün.
Fediverse Platformları (Yazılımlar)
Fediverse için Instagram, Twitter, Youtube ve daha bir çok platformun işlevlerine sahip çeşit çeşit açık kaynak yazılım geliştiriliyor. Fediverse'deki sosyal medya oluşumları da bu yazılımlardan herhangi birini kullanabiliyor. Yani Fediverse'deki platformlar mikroblog, fotoğraf paylaşımı, video kanalı, podcast, forum, etkinlik ajandası gibi birçok farklı işleve sahip olabilir. Buna rağmen birbirlerine bağlanabiliyorlar.
Bu farklı işlevler için üretilmiş yazılımlara ‘Fediverse Platformları’ ya da ‘Fediverse Projeleri’ deniyor.
Örneğin Mastodon, X benzeri mikroblogging servisleri tarafından kullanılan bir platform. Pixelfed adındaki bir platform, Instagram benzeri servisler tarafından kullanılıyor. Peertube adındaki bir başka platform ise Youtube'dakine benzer video kanalları açabileceğiniz servisler tarafından kullanılıyor.
Fediverse Oluşumları (Sunucular)
Alıştığınız, bildiğiniz bir sosyal medya platformunda tüm içerik, web sitesinin sahibi tarafından yönetilen sunucularda barındırılır ve tüm ağ tek bir odak tarafından yönetilir. Fediverse ise merkeziyetsizdir. Herhangi bir birey veya kuruluş kendi sosyal medya sitesini, kendi sunucularında barındırarak Fediverse'ün bir parçası olabilir.
Fediverse'deki her bir sosyal medya sitesine ‘server’ (sunucu) ya da ‘instance’ (oluşum) deniyor. Fediverse'de her ‘oluşum’ bağımsız çalışır ve kendi kurallarını belirleyebilir. Herhangi bir oluşumda hesap açan bir kullanıcı, diğer oluşumlardaki kullanıcılarla bağlantı kurabilir.
Her bir oluşum aslında içinde bir Fediverse yazılımı kurulu fiziksel bir sunucuya denk gelir ve herbirinin ayrı bir internet sitesi olur. Bu internet sitesini ziyaret edip bu oluşumdan kendiniz için bir kullanıcı hesabı talep edebilirsiniz. Eğer talebiniz kabul edilirse de bu siteden hesabınıza girip Fediverse'de sosyalleşebilirsiniz.
Fediverse'deki oluşumlarda toplanan kullanıcı sayısı çok değişken olabiliyor. Kiminde onbinlerce kullanıcı toplanırken, kimisi 50/100 kişilik küçük topluluklar olarak kalmayı tercih edebiliyor. Kimi oluşumlar genel kullanıcıya hitap ederken, kimisi teknoloji, sanat, müzik, politika, altkültür gibi belli ilgi alanlarına odaklanabiliyor. Ayrıca belli bir şehir veya ülke özelinde yerelleşen ya da konuşulan dil bakımından kısıtlanan pek çok oluşum da mevcut.
Gelişen ve Genişleyen bir Evren
Unutmayın ki Fediverse platformları topluluklar tarafından geliştirilmeye devam ediliyor ve zaman geçtikçe daha iyi bir kullanıcı deneyimi sunmayı hedefliyorlar. Geliştiriciler, yeni kullanıcılların çektikleri zorlukların farkında ve bunları giderecek geliştirmeler için çalışmalar devam ediyor. Ayrıca sistemin esnekliği sayesinde Fediverse'le entegrasyon içinde olan yeni projeler ve internet siteleri de ortaya çıkmaya devam ediyor.
Yeni kullanıcıların yaşadığı zorluklar
Fediverse'deki servislerin çeşitliliği ve oluşumların bolluğu onun en güzel taraflarından biri olsa da büyük şirketler tarafından seçeneksiz bırakılmaya alışmış kullanıcılar Fediverse'ün bu özelliği karşısında afallayabiliyor ve nereden başlayacaklarını, nereden hesap açacaklarını bilemiyorlar. Bu yüzden öncelikle aşağıdakileri bilmek yeni kullanıcılar için rahatlatıcı olabilir:
- Aynı e-postayı kullanarak istediğiniz kadar Fediverse oluşumunda hesap açabilirsiniz.
- Bir oluşumda açtığınız bir hesabı daha sonra (takipçilerinizi koruyarak) başka bir oluşuma taşıyabilirsiniz.
Sık karşılaşılan problemlerden biri yeni kullanıcıların kimi nasıl takip edeceklerini bilememeleri. Fediverse servisleri genel olarak sizi yönlendirmemeyi tercih ediyorlar. Bu yüzden takip edeceğiniz hesaplar bulmak için çaba göstermeniz gerekecek.
Kampanya
Uncivilization, Fediverse kampanyası boyunca size bu ağ hakkında birçok bilgi sunmayı ve zorluk çekenlere yardımcı olmayı hedefliyor. Buradan Fediverse hakkında bilgiler yayınlamaya devam edeceğiz.
Önümüzdeki aylar boyunca şunları yapmayı planlıyoruz:
- Fediverse servislerini/projelerini tanıtmak.
- Fediverse oluşumlarını (instance) tanıtmak.
- İlgimizi çeken bazı kullanıcı hesaplarını tanıtmak.
- Fediverse hesabı açan arkadaşların hesaplarını paylaşmak ve Fediverse'de birbirimizi kolay bulabilmemiz için bir liste oluşturmak.
- Fediverse hakkındaki sorularınızı yanıtlamak, önerilerde bulunmak.
Nereden Başlamalı?
Fediverse'de bir hesap açmak için önce kendiniz için uygun bir oluşum (instance) seçmeniz gerekiyor. Binlerce seçenek var ve yeni girmek isteyenler birini seçmekte zorlanabiliyor. Her bir oluşumun kendine has özellikleri ve farklı dünya görüşünde olan adminleri var. Hepsine tek tek incelemek çok zaman istiyor. Ama unutmayın ki hesabınızı bir oluşumdan diğerine taşıyabiliyorsunuz. O yüzden tereddüt etmeden ve çok da kafa yormadan bir oluşumda hesap açmanız sorun olmayacaktır. Önümüzdeki günler boyunca Fediverse'deki oluşumları sizlere tanıtacağız ve blog'umuzda sürekli güncellenen bir liste tutacağız. Bunları bekleyip kendinize uygun bir oluşum bulduğunuzda hesap açabilirsiniz. Ya da hemen herhangi bir oluşumdan hesap açıp keşfetmeye başlayabilirsiniz.
Hemen başlamak isteyenler için genel kullanım amaçlı bir kaç Mastodon oluşum'u önerelim:
Fediverse'de birbirimizi kolay bulmak amacıyla hazırlayacağımız profil listesine eklenmek isteyenler lütfen bizimle iletişime geçsin.
#fediverse #decentralization #uncivilization #campaign #mobilization #migration #kampanya #merkeziyetsiz #ağ
