Sparta en de heloten

Een hopliet (Allard Pierson-museum, Amsterdam)

In 431 v.Chr. brak oorlog uit tussen de Griekse stadstaten Sparta en Athene. De Atheners hadden een handelsembargo ingesteld tegen een buurstaat, die om hulp had gevraagd in Sparta. Daar was men bang voor reputatieschade als men het verzoek afwees. De Spartanen eisten dus dat de Atheners het embargo opgaven, waarop de Atheners antwoordden dat Sparta niets te eisen had aangezien er procedures waren afgesproken om geschillen op te lossen. Sparta trok de oorlog omdat het niet anders kon en eiste dat Athene zijn alliantie zou ontbinden; Athene trok ten strijde voor het behoud van wat we nu zouden aanduiden als het behoud van de internationale rechtsorde.

Pas na tien jaar, in 421, was deze zogeheten Archidamische Oorlog voorbij: Sparta had Athene niet kunnen dwingen zijn alliantie te ontbinden. Of je de Spartaanse nederlaag moet typeren als een Atheense overwinning, is een kwestie van semantiek.

De oorlog was van een ongekende wreedheid. Of beter: de Atheense successen in de eerste jaren troffen de Spartanen zó hard dat ze geen alternatieven zagen. De Atheense vloot kon zonder problemen om de Peloponnesos varen en overal plunderen, en wist een garnizoen onverslaanbaar geachte Spartaanse soldaten gevangen te nemen. De heloten (een soort horigen die eigendom waren van de Spartaanse staat) dreigden nu in opstand te komen, en de Spartanen zag geen andere uitweg dan terreur.

Thoukydides, de Griekse geschiedschrijver die het meest uitgebreid heeft geschreven over de Archidamische Oorlog, vertelt daarover het volgende:

Steeds zijn door de Spartanen de meeste maatregelen getroffen met het oog op hun waakzaamheid tegen de heloten. Zij kondigden af, dat alle heloten die er aanspraak op maakten hun in de oorlog de grootste diensten te hebben bewezen, zich zouden laten keuren om in aanmerking te komen voor invrijheidstelling. Zij hielden die proef, omdat zij meenden dat zij die het eerst aanspraak maakten op invrijheidstelling in hun trots het eerst tegen hen zouden opstaan. Zij kozen 2000 heloten uit; dezen bekransten zich en trokken rond langs de tempels in de waan dat zij vrij waren. Maar niet lang duurde het of de Spartanen ruimden hen uit de weg; niemand heeft ooit geweten op welke wijze zij ieder gedood werden.noot Thoukydides, De Peloponnesische Oorlog 4.80; vert. M.A. Schwartz.

Dit blogje heeft geen echte conclusie of punchline, of het moest zijn dat oorlog een stinkende bezigheid is waar geen weldenkend mens naar verlangen kan. Maar dat had u al begrepen.

#ArchidamischeOorlog #heloten #Sparta #Thoukydides