Romeinse ogen

Zomaar een vraag, waarvan ik niet weet waarom die afgelopen zomer bij me opkwam, en die vermoedelijk vooral veel zegt over mijn al bijna veertig jaar verouderde kennis. Aan het begin van mijn studie leerde ik bij de colleges archeologie (die overigens vooral leken op colleges kunstgeschiedenis) dat in gebeeldhouwde Romeinse portretten ongeveer vanaf de regering van keizer Hadrianus (r.117-138) de  pupillen werden uitgehouwen. Dit was een handig foefje om portretten te dateren. Misschien waren de vroegste exemplaren iets eerder, misschien werd de praktijk pas ten tijde van Hadrianus’ opvolger Antoninus Pius standaard, maar ergens tussen 110 en 160 veranderde de sculptuur.

Althans, dat dacht ik te weten. Een snelle controle op de foto’s van Romeinse portretbustes die ik op een harde schijf heb staan, sprak dit niet tegen, wat natuurlijk niet wilde zeggen dat het werkelijk klopte. En de vraag die zomaar bij me opkwam: waarom gingen de toenmalige beeldhouwers dat doen?

Volstond het beschilderen van een portret niet langer? Wilden ze contrast aanbrengen, moest het levendiger? Ik zal niet zeggen dat ik slapeloze nachten kreeg van deze vraag – daarvoor heb ik immers bouwvakkers die om half zeven de buurt laten weten dat zij al wakker zijn – maar het confronteerde me voor de zoveelste keer met mijn onwetendheid. Je denkt iets te weten, maar je weet niet waarom.

Eén mailtje naar Eric Moormann, emeritus hoogleraar aan de Radbouduniversiteit, was voldoende. Vier minuten later had ik antwoord.

Het moest inderdaad de levendigheid vergroten, zoals in de Antonijnse kunst de reliëfwerking door krulhaar en -baard ook versterkt wordt.

Vier minuten. En iemand die echt iets weet van kunstgeschiedenis en die bovendien weet hoe ’ie het moet uitleggen, haalt er meteen een parallel bij die het antwoord verder illustreert. Wat ik maar zeggen wil: een goede docent blijft een goede docent, emeritus of niet.

[Dit was het 520e voorwerp in mijn reeks museumstukken.]

Deze close-up van een olieverfportret draagt de stille kracht van opgedane ervaring ✨

De afgelopen maanden klimmen m'n portretten 1 voor 1 in hun nieuwe lijst. Tijd om er hier een aantal op te hangen

#olieverfschilderij #portretkunst #verhalendoorkunst #portrait #portraitpainting #oilpainting #art

Old man......

Ik word zo gelukkig van boetseren vooral portretten en dieren....

#boetseren #sculpture #clayart #portretkunst #portrait

Closed eyes

#coloredpencil #portraitartist #portrait #colorfull #pencilartist #colorpencilartist #colorartist #pencildrawingartist #pencilsketchartist #colorpencilartists #colorpencilonpaper #drawing #pencildrawing #sketchbookart #sketch #artwork #draw #sketchbook #sketching #creative #colourpencil #intuitiveart #kleurpotlood #kleurpotloodtekening #portret #portretkunst #dutchartist #dutchart #amiekart

Portretten uit Jemen

Ze zijn te bewonderen in de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis in Brussel; in Parijs zijn ze te zien in het Louvre; ze zijn aanwezig in de collectie van het Metropolitan Museum in New York; er zijn er minstens acht in het Museum für Kunst und Gewerbe in Hamburg: de portretten uit Jemen. Het laatste museum was in staat iets specifieker te zijn dan “uit Jemen” en kon zeggen dat ze afkomstig waren uit Saba, een van de Jemenitische koninkrijkjes. Het Parijse Institut du monde arabe toont er vijf en identificeert het bovenstaande exemplaar als “uit de vallei van de Jawf”, ook niet heel specifiek, maar het is de noordgrens van Saba.

Het zijn wonderlijke kunstwerkjes: alleen een gezicht, altijd ongeveer half zo groot als in het echt, meestal gemaakt van albast, nooit helemaal goed van proporties, vaak wat vierkant, alsof de beeldhouwer een geometrisch model volgde. Voor zover ik kan zien, zijn ze gemaakt tussen pakweg 500 v.Chr. en 300 na Chr.

Dat het gaat om grafportretten, blijkt uit het feit dat ze zijn gevonden op grafvelden. Ze zijn echter ook aangetroffen in tempels; archeologen houden het erop dat ze dan de functie hadden van zogeheten oranten, die bidden namens een sponsor die ze heeft laten opstellen. Het kunnen ook afbeeldingen zijn van priesters of priesteressen. Maar goden zijn het zeker niet. Ik zou zo gauw maar één parallel kunnen noemen uit de rest van de antieke wereld: iets uit Petra. Maar daar gaat het zeker wel om een godheid.

Het voorbeeld hierboven illustreert goed het streven naar abstractie. De wenkbrauwen en de neus vormen een T, de mond en de ogen zijn reliëfloos. Je zou denken dat je de doden iets van individualiteit wil meegeven, maar die is juist weggewerkt. Je mag dus de vraag stellen of dit wel een portret is. Alleen de inscriptie, Aws’athat, zegt iets meer, en we nemen maar aan dat het de overledene is. Maar het zou de kunstenaar kunnen zijn of de sponsor.

Kortom, eigenlijk begrijpen we het allemaal niet zo goed. Desondanks tonen deze kunstwerkjes wel hoe volkomen autonoom de beeldhouwers van Jemen zijn geweest.

[Dit was het 472e voorwerp in mijn reeks museumstukken.]

#InstitutDuMondeArabe #Jemen #orant #portretkunst