Jona LenderingEen rolzegel: de dageraad
Rolzegel (Institut du monde arabe, Parijs)Menig oudheidkundig museum heeft er een: een vitrine met rolzegels. Dat zijn, zoals de naam eigenlijk al wel aangeeft, bewerkte stenen met een afbeelding die je niet (zoals in Europa ooit gebruikelijk was) op je ring draagt en in de lak duwt, maar die je over de klei van een kleitablet afrolde. Je droeg ze niet aan een vinger, maar aan een koordje. Er zijn er duizenden bekend. Ik heb weleens overwogen zo’n rolzegel te kopen; echt onbetaalbaar was het voorwerpje niet, maar voor mijn studentenbudget was het toch te veel.
Er kan van alles staan op zo’n rolzegel, zoals een leeuwenjacht (op het zegel van de Perzische koning Darius I de Grote) of een fabeldier of een offerscène. De rolzegel hierboven – links de eigenlijke rolzegel van serpentijn en rechts een moderne afdruk – toont een mythologische scène. Ze dateert uit de tijd van het Rijk van Akkad, dus zeg maar 2350-2150 v.Chr. Even oud als de Schat van Priamos.
Helemaal links ziet u hoe de zonnegod Šamaš tussen twee nogal vierkante bergen opstijgt. Ik wijs erop dat hij vleugels heeft, dus het is geen wagenmenner, zoals in de Indo-Europese traditie. De rest van de afbeelding, ongeveer twee derde, is voor twee lagere godheden die de poorten openzetten waardoor de dageraad kan opstijgen. Een mooie illustratie van het oud-oosterse wereldbeeld.
Ik fotografeerde de bovenstaande rolzegel in het Institut du monde arabe in Parijs. Een schitterend museum, daar niet van, maar toch. De Arabische talen zijn gedocumenteerd vanaf pakweg 1000 v.Chr. Wat deze rolzegel daar doet, is me een raadsel. Het Rijk van Akkad is van de Arabischsprekenden gescheiden door ongeveer evenveel tijd als wij gescheiden zijn van Karel de Grote. Evengoed: een mooi voorwerpje.
[Dit was het 498e voorwerp in mijn reeks museumstukken.]
Brian Claus
Jon Jennings
Asia Alsgaard
