Willem Bruls: ‘De mens achter de melodie doet er wel degelijk toe’

Ook de afgelopen week bleef mijn biografie Reinbert de Leeuw: mens of melodie in de belangstelling staan.

Op 29 mei publiceerde het tijdschrift Gonzo een bespreking van Jan Nieuwenhuis, onder de titel ‘Ongeautoriseerd maar gedegen‘. Hij noemt het ‘een goed gedocumenteerd boek waarin niet alleen het leven van De Leeuw wordt besproken maar meerdere facetten uit de (Nederlandse) muziekgeschiedenis worden beschreven’. Naar aanleiding van de Notenkrakersactie in 1969 merkt hij op dat mijn biografie ‘terecht aantoont dat de toenmalige praktijk niet eens zo behoudend was’.

Nieuwenhuis concludeert: ‘De biografie staat vol wetenswaardigheden, boeiende anekdotes en vooral schitterende muziek. Naast dat Derks het leven van De Leeuw gedegen onder handen heeft genomen gaat het boek vooral over muziek. Ze boort de melodie aan die De Leeuw tot mens heeft gemaakt.’

Het kwartaalblad Theatermaker wijdde in het zomernummer een hele pagina aan een bespreking door operakenner Willem Bruls. De ondertitel ‘mens of melodie’ riep aanvankelijk vragen bij hem op, maar al lezende werd hem duidelijk dat ‘die mens achter de kunstenaar er wel degelijk toe deed’, zonder dat ik als auteur verval in ‘psychologie van de koude grond of dramatische conclusies ten aanzien van De Leeuws werkzaamheden’.

Bruls beschrijft hoe gaandeweg een beeld ontstaat van een man die ‘gedreven en koppig, maar ook humoristisch en speels’ is. Hij noemt mijn onderzoek indrukwekkend concludeert: ‘Derks’ boek is een gedetailleerde maar uiterst lezenswaardige reconstructie van De Leeuws leven en werk, maar tegelijkertijd een geschiedenis van de Nederlandse muziek in de tweede helft van de twintigste eeuw.

Theatermaker nr. 3, juni 2014

Adriaan Meij, beheerder van het cultuurcentrum Zael te Meppel wijdde een bespreking aan mijn boek op zijn blogsite. Hij bekijkt Reinbert de Leeuw c.s. vanuit een economisch/maatschappelijk perspectief en werpt interessante vragen op:

‘Zijn [Reinberts] nieuwe muziek speelt aan de overkant van de rivier. Aan deze kant ontwrichtende technologie, falend kapitalisme, politiek nihilisme; aan gene zijde de verklanking, de woordeloze, abstracte  schreeuw om bezinning. Twee werelden die aan elkaar voorbijgaan. […]  Verklankt De Leeuw een tijdsbeeld of verdwaalt hij in de nieuwe tijd?’

Meij noemt mijn boek ‘goed gedocumenteerd en heel feitelijk’. Volgens hem legt het ‘een tijdsbeeld bloot van de muziekwereld uit die tijd dat bijna wetenschappelijk is en gerust vergeleken kan worden met de beste, geautoriseerde biografieën over bijvoorbeeld leden van het Koninklijk huis. […].  Hij concludeert: Reinbert de Leeuw wenste haar biografie na zeven jaar samenwerken niet te autoriseren, wat een affront is.

Op 12 juni verzorg ik een lezing in zijn kunst- en cultuurcentrum Zael in Meppel.

Vanavond, bij het laatste concert van de omroepserie De Vrijdag van Vredenburg brengen het Radio Filharmonisch Orkest en het Groot Omroepkoor de wereldpremière van Requiem Songs van Wim Laman, o.l.v. Antony Hermus. Voor de live uitzending op Radio 4 sprak ik met Laman en Hermus en ik interviewde Laman ook uitvoerig voor Cultuurpers. In de pauze en na afloop van het concert signeer ik mijn biografie. Komt allen!

#AdriaanMeij #AntonyHermus #CultuurcentrumZael #Gonzo #JanNieuwenhuis #LeporelloUitgevers #radio4 #ReinbertDeLeeuwMensOfMelodie #RequiemSongs #TheaDerks #Theatermaker #VrijdagVanVredenburg #WillemBruls #WimLaman

Reinbert de Leeuw - Thea Derks | Libris

Reinbert de Leeuw: mens of melodie ongeautoriseerde biografie 3e druk met 2 extra hoofdstukken* Slotakkoord 2014-2020 Herinneringen aan Reinbert de Leeuw *Ook verkrijgbaar als aparte uitgave: ‘Slotakkoord: Reinbert de Leeuw 2014-2020’ isbn 9789079624324 Thea Derks studeerde Engels en muziekwetenschap. In 1996 voltooide zij cum laude haar studie musicologie aan de Universiteit van Amsterdam, waarna zij zich specialiseerde in hedendaagse muziek. Zij gaf hierover luistercursussen in het Koninklijk Concertgebouw en het Muziekgebouw aan ’t IJ in Amsterdam.  Derks maakte vijftig afleveringen van Panorama de Leeuw voor De Concertzender. Zij verzorgt lezingen en inleidingen voor onder andere het Koninklijk Concertgebouworkest en schrijft artikelen en recensies voor binnen- en buitenlandse tijdschriften en websites. In 2018 publiceerde zij Een os op het dak: moderne muziek na 1900 in vogelvlucht. ‘Een monument voor een culturele grootheid’ Het Parool ‘De ideale biograaf’ ‘Kennis van zaken en discreet’ Elsevier ‘Derks heeft haar ondoorgrondelijke onderwerp hart en ziel gegeven’ Trouw ‘Goede, evenwichtige biografie. Ook te lezen als een panorama van het Nederlandse muziekleven in de 20e eeuw’ de Volkskrant Reinbert de Leeuw was decennialang een spil in het Nederlandse muziekleven. Met zijn ultratrage uitvoeringen van pianowerken van Satie veroverde hij de populaire hitlijsten, als ‘Notenkraker’ richtte hij zich tegen de gevestigde orde en als dirigent van het mede door hem opgerichte Schönberg Ensemble ontsloot hij muziek van eigentijdse componisten voor een groot publiek. Hij gold als de belangrijkste grondlegger van de internationaal vermaarde Nederlandse ensemblecultuur en was een onvermoeibaar inspirator voor jong en oud. Een maand voor zijn dood trad hij voor het laatst op.

Holland Festival blameert zich met non-informatie in Weeshuis van de muziek #HF17

Het Weeshuis van de Nederlandse muziek presenteert maandelijks ‘vergeten Nederlandse meesterwerken’ in het Amsterdamse podium Splendor. ‘Om de finesses te ontdekken’ worden deze twee keer uitgevoerd, onderbroken door ‘een korte toelichting of een interview met bijzondere tafelgasten’. Op papier een gouden formule. Terecht adopteerde het Holland Festival daarom drie afleveringen. Met de muziek zat het tijdens het openingsconcert op donderdag 8 juni wel snor, maar het gesprek bleek een miskleun.

Componistenactie of Notenkrakersactie?

De door tafelgast Wim Laman opgediste weetjes over Omtrent een componistenactie van Misha Mengelberg (1966) raakten kant noch wal. Mengelberg ventte in dit geestige stuk zijn frustratie over het feit dat componeren in Nederland ‘een geld, zenuwen en nachtrust rovende hobby’ was. Hij wilde meer overheidssteun voor componisten bewerkstelligen.

Laman repte echter van een protest tegen ‘de behoudende programmering van Nederlandse orkesten’. Hij had overduidelijk de Notenkrakersactie in gedachten, die pas drie jaar later plaatsvond. Tafelheer David Dramm corrigeerde hem niet, waardoor het (kenners)publiek in verwarring werd gebracht. ‘Wikipedia’ fluisterde iemand naast me.

David Dramm + Wim Laman met parituurpagina Omtrent een componistenactie (foto Esther Gottschalk)

Ernst gereduceerd tot grap

De tweede uitvoering was dan ook alles behalve een verdiepende ervaring. Dat de musici met dik gevulde ordners gooien, opgewonden door elkaar schreeuwen, elkaar met opgeheven vinger toe-toeteren, de gekste fluitjes en rammelaars hanteren en allerhande dierengeluiden produceren, werd gereduceerd tot een onschuldige vorm van ‘ontregeling’. Zo ging Mengelbergs boodschap compleet verloren, want de uitgesproken frasen zijn geïnspireerd op het wollige taalgebruik van ambtenaren.

Samen met Peter Schat en Rob du Bois ijverde Mengelberg al vanaf 1964 voor de oprichting van een Fonds voor de Scheppende Toonkunst. Omtrent een componistenactie is een parodistisch verslag van de taaie obstructie die zij hierbij ondervonden. De titel verwijst naar  een enquete die het actiecomité in januari 1965 aan componisten stuurde om hun actiebereidheid te polsen. – Mengelberg schreef trouwens niet alleen de muziek, maar maakte er ook kleurrijke collages bij.

Potsierlijk gekrakeel

Achter de musici zagen we kleurrijke, wonderlijke beesten en (lastig te ontcijferen) citaten in tekstballonnetjes. Bijvoorbeeld: ‘Het investeren in krompolitie moet voor de overheid een voordelige zaak zijn.’ In een landschap vol pinguïns hangen drie sokken aan een waslijn. Zegt de eerste: ‘Leuk, die actie.’ De tweede: ‘Erg leuk.’ De derde: ‘Bijzonder leuk.’

Platenhoes met de collages van Misha Mengelberg

Mengelberg componeerde Omtrent een componistenactie voor het Danzi Kwintet, dat in 1966 de wereldpremière verzorgde in het Holland Festival. (Een opname hiervan zond ik onlangs nog uit in Panorama de Leeuw op de Concertzender.)

Toen het Fonds voor de Scheppende Toonkunst in 1982 dan eindelijk een feit was, werd het stuk opnieuw uitgevoerd tijdens een feestelijke bijeenkomst op 28 april in de Ysbreker.

Ruim vier decennia na zijn ontstaan is het nog altijd fris, mede vanwege het kennelijke speelplezier van de musici. Petje af voor Jeannette Landré (fluit), Dorine Schoon (hobo), Jesse Faber (klarinet), Marieke Stordiau (fagot) en Laurens Otto (hoorn). Dankzij hen werd de potsierlijkheid van het ambtelijke gekrakeel toch enigszins invoelbaar.

‘Piepknor’ blijft fier overiend

Al even overtuigend klonk Serie per sei strumenti (1960) van Mengelbergs leeftijdgenoot en kompaan Jan van Vlijmen. Dit sextet bevat in plaats van een hoorn een trompet (Bas Duister) en wordt gecompleteerd door een piano (Pauline Post). Anders dan Mengelberg was van Vlijmen een overtuigd modernist. Zijn stuk is geordend volgens seriële principes, waarbij de toonhoogte wordt bepaald door een twaalftoonsreeks.

In het eerste deel kaatsen de musici elkaar korte frasen toe, die als objecten in de ruimte geplaatst worden. Hun lijnen zijn melodischer in het tweede deel, waarin zij ook solistisch naar voren treden. Dit soort muziek wordt vaak misprijzend ‘piep-knor’ genoemd, maar dat doet van Vlijmens stuk tekort. Ondanks de strenge compositiemethode heeft het een speels karakter, het blijft ook anno 2017 fier overeind.

De avond werd geopend en afgesloten met Reisefieber van Willem Breuker, de ‘tune’ van Weeshuis van de Nederlandse muziek. Muzikaal stond de avond als een huis, maar door de non-informatie tijdens het gesprek ging ik toch met een katterig gevoel naar huis. Een blamage voor het Holland Festival. Volgende week klinkt muziek van Hendrik, Jurriaan en Louis Andriessen. – Aangezien Louis zelf als gast aanschuift, zit het dan met de informatieoverdracht vast wel snor.

Lees alles over de weg naar de oprichting van het Fonds voor de Scheppende Toonkunst  in ‘Reinbert de Leeuw, mens of melodie’

#DavidDramm #HollandFestival #JanVanVlijmen #LouisAndriessen #MishaMengelberg #OmtrentEenComponistenactie #WimLaman