Veertig jaar pionieren – orkest de ereprijs viert jubileum met vier premières

Bij wijze van intro speelt de slagwerker van orkest de ereprijs een cadens van luchtslagen. Wanneer hij onverwacht een snoeiharde mep op zijn snaredrum gaf, schrikt iedereen zich een ongeluk. Zo, met Bewegung ohne Bewegung voor cello en ensemble van Jan van de Putte, opende het slotconcert van de jubileumreeks rond het 40-jarig bestaan van dit avontuurlijke ensemble.

Orkest de ereprijs werd in 1979 in Arnhem opgericht door fluitist/dirigent Wim Boerman en enkele medemuzikanten. Zijn geesteskind viert zijn 40e verhaardag met vier premières, voor elk decennium één, gecomponeerd door Martijn Padding, Jan van de Putte, Kate Moore en Wilbert Bulsink. Vorig jaar kreeg Boerman de Theo Bruins Prijs voor zijn niet aflatende inzet voor talentontwikkeling en educatie betreffende moderne muziek.

De ereprijs was het eerste ensemble voor moderne muziek in het Oosten des lands, dat in 1992 naar Apeldoorn verhuisde en inmiddels zijn vleugels ook (inter)nationaal heeft uitgeslagen. Het orkest begon als collectief van 15 musici, die met zijn bezetting van 11 blazers, elektrische gitaar, basgitaar, piano en slagwerk qua klank enigszins aanhaakte bij Orkest de Volharding.

Net als zijn Amsterdamse evenknie verzorgde de ereprijs aanvankelijk vooral optredens op bijzondere (buiten)locaties, met speciaal voor deze bezetting gecomponeerde stukken. Toen de composities complexer werden, ging men werken met dirigenten en gaandeweg verruilde Wim Boerman steeds vaker zijn fluit voor de baton.

Uiteindelijk werd Boerman aangesteld als artistiek leider en dirigent. In 2005 kreeg hij van de Poolse en Russische Bond van Componisten een oeuvreprijs voor al zijn werk en inspanningen. Eind 2020 stopt hij als vaste dirigent, er wordt nog gezocht naar een opvolger.

In de afgelopen vier decennia bouwde het collectief een indrukwekkende collectie op van ruim 400 speciaal voor hen geschreven stukken. In 1995 werd de Young Composers Meeting in het leven geroepen, die componisten onder 30 jaar de kans geeft een week lang samen met de musici te werken aan een nieuwe compositie. Dit alles onder de hoede van zulke uiteenlopende ‘senior composers’ als Louis Andriessen, Hanna Kulenty, Alvin Curran en Julia Wolfe.

Onder de laureaten bevinden zich inmiddels bekende namen als Anna Meredith, Maja Ratke, Dmitri Kourliandski en Kate Moore, die De Reiger componeerde voor de driedelige jubileumserie. De concerten vonden plaats in het Orgelpark in Amsterdam (16 november) en Musis Sacrum Arnhem (20 november); het slotconcert was op zondag 1 december in theater De Gigant in standplaats Apeldoorn.

De openingscompositie Bewegung ohne Bewegung van Jan van de Putte, met die luchtslagen en snaredrum, vormde een passend begin. Grappig was hierna de opkomst van soliste Katarina Gross, die de gebaren van de slagwerker mimede met haar strijkstok, om vervolgens als een robot met staccatostapjes naar haar instrument te lopen.

Gross trekt haar stok in gedecideerde, korte halen over de snaren, tegelijkertijd amechtige zuchten slakend. Gaandeweg speelt ze uitgebreidere motieven, eindigend in een cadens van steeds hogere, loepzuiver gespeelde kleine intervallen, ingebed in aangehouden tonen van het ensemble. De titel is raak getroffen: er gebeurt van alles, maar toch ademt het geheel een bewegingloze sfeer.

Dirk Luijmes, Wim Boerman en orkest de ereprijs, 1-12-2019 De Gigant, Apeldoorn

Padding – jarenlang als ‘senior composer’ betrokken bij de Young Composers Meeting – componeerde het tegendraadse concert This is a loud world voor clavichord en ensemble. Boerman vertelde het publiek smeuïg over de schiere onhoorbaarheid van dit lievelingsinstrument van Bach. Vanwege zijn zachte klank bleek het noodzakelijk de overige musici te hullen in plastic, om aldus hun geluidsniveau te dempen.

Het zag er sprookjesachtig uit en het stuk opende met aanstekelijke kraakgeluidjes en geblaas op met water gevulde flesjes. Toetstenist Dirk Luijmes toonde zich een droogkomische solist, die als een Jerry Lee Lewis van de eigentijdse muziek zijn vingers wild over de toetsen haalde en het instrument zelfs wist te ‘laten rocken’, zoals De Volkskrant naar aanleiding van de wereldpremière noteerde.

Kate Moore presenteert in De Reiger een klankveld van lang aangehouden, aan- en afzwellende tonen die weliswaar fraai zinderende boventonen genereerden maar de aandacht niet tot het einde toe wisten vast te houden. Wilbert Bulsink schreef het aansprekende Struikelgevaar, waarin draaiorgel the Busy Drone met schurende clusters het ensemble leek te willen ontregelen. Aangezien dit instrument in het Orgelpark in Amsterdam is gehuisvest, klonk het in De Gigant van band.

Na afloop van het concert was er een borrel met een fraai nawoord van bestuursvoorzitter Dingeman Kuilman. Hij merkte op dat ‘ereprijs’ in de plantenwereld geldt als  onkruid en besloot na een uitgebreide laudatio op Boerman en zijn musici gevat met de woorden: ‘Onkruid vergaat niet.’

Wiim Boerman kondigt Aspasia Nasopoulou aan als nieuwe artistiek leider

Hierna kondigde de vertrekkend artistiek leider zelf zijn opvolger aan: de Grieks-Nederlandse componist Aspasia Nasopoulou. Zij gaat in de toekomst nog meer inzetten op samenwerkingsverbanden met musici uit andere culturen.

Op naar de volgende veertig jaar dus!

#AspasiaNasopoulou #JanVanDePutte #KateMoore #orkestDeEreprijs #WimBoerman

Aspasia Nasopoulou: ‘If the doors for new music don’t open quickly enough, we have to knock harder!’

The Greek/Dutch composer Aspasia Nasopoulou (Athens, 1972) was appointed as the new artistic leader of orkest de ereprijs. Though she has lived in the Netherlands for a long time, she is not as well known to the general public as her compatriot Calliope Tsoupaki. But in new music circles she has made a name for herself as a composer of adventurous, interdisciplinary pieces.

Such as Lelia Doura in which she succeeded in translating the atmosphere of a troubadour song into a lively score for the Dutch recorder quintet Seldom Sene, released on cd in 2014. Another remarkable work is Nachtwerk in which Nasopoulou combines poems written and recited by Micha Hamel with music for the Doelen String Quartet. Reviewing these works in 2015 I wrote: ‘We’ll certainly hear more of Aspasia Nasopoulou.’

In 2016 she composed the ambitious Ten Dipoles, again for recorder quintet Seldom Sene. In ten sparkling miniatures Nasopoulou captures as many pairs of opposites (‘dipoles’) that in pre-Aristotelian theory form the basic principle of all elements. For instance, ‘good-bad’; ‘straight-bent’ and ‘left-right’.

Apart from using an impressive array of recorders – ranging from the highest baroque sopranino to the lowest possible modern sub-contrabass – she combines the instruments with ten free aerophones developed by Horst Rickels and Ernst Dullemond.

These aerophones not only add a pleasant visual aspect to a performance, but also provide extra sound possibilities. They mainly act like a chorus, their sounds being triggered by pedals operated by the musicians. At other times though, they perform as individual ‘players’, engaging in conversation or vying for attention with their live counterparts. Hilarious are the sudden twittering birds or mooing cow that interrupt their argument.

In  somewhat less than half an hour Ten Dipoles creates a fascinating world full of unusual and intriguing sounds. Particularly striking is the opposite ‘male-female’ (nr. 4). This has a harrowing effect because the recorders use three different tunings (A=415 Hertz, A=440 Hertz and A=466 Hertz). No wonder Seldom Sene placed this beguiling piece first on their recent cd Not a Single Road.

Concert organizer

But Nasopoulou’s field of work expands beyond composition. From 2006-2009 she co-organized and moderated two series of workshops in Huize Gaudeamus, Bilthoven: ‘The Composer’ and ‘The Performer’. In 2016 she initiated ‘Composer’s treat’ in which composers are offered a working week at de Buitenplaats, Starnmeerdijk. This residency is concluded with a presentation open for the public.

This September she started the concert series Nieuwe Noten Amsterdam, together with clarinetist Fie Schouten. Taking on the artistic leadership of orkest de ereprijs thus seems a logical next step. I asked her about her relationship with this ensemble and about her plans for the future.

When and how did you first get to know orkest de ereprijs?

I met Wim Boerman and de ereprijs in 2007 when I was asked to join the committee of a composition competition for high school students. I admire the fervour and dedication with which they bring across the intentions of each new composition, and I very much like the potential of their sound.

I moreover appreciate their continuous curiosity, their engagement with the creation of new music, their support of different generations of composers of today, and their very active involvement in music education.

Internationally renowned is their yearly Young Composers’ Meeting, a competition for aspiring talents initiated in 1995. This gives a positive stimulance to the careers of the participants, creativity being stimulated by providing free space for budding composers. De ereprijs is an important motor in Dutch contemporary music life.

As artistic director you will tread in Wim Boermans’ footsteps. Will you take a different course? 

Wim Boerman will be the artistic director and conductor until the end of 2020 and I’m happy that during this period he will be close to the process of planning the next steps of the orchestra. I admire his curiosity and originality, bringing music of today closer to the audience without pretention, with dedication and persistence.

There are already many ideas that we will develop in the coming months. I strive for continuity and hope to further explore the connections between different artistic disciplines and different cultures. Here I see possibilities for international exchanges, but I can’t as yet predict how these will actually take shape.

The particular line-up of the ensemble with its focus on wind instruments has over the past 40 years lead to a wealth of surprising and powerful compositions. We will continue the open dialogue within the orchestra, and composers of today will keep playing an active role. Also it’s my intention to maintain and tighten the bond with educational institutes. Music is very important for young people, for it has connecting capacities and can bridge ideas, identities and cultures.

Will the ‘Orchestra of the 21st Century’ stay on? This was a joint venture with Gelders Orkest that recently merged with Orkest van het Oosten into Phion. 

The Orchestra of the 21st Century will definitely keep playing new exciting repertoire for extended instrumentations. Also we intend to expand the collaborations, for instance with the National Youth Orchestra and ArtEZ Conservatory.

What are the main challenges you expect to face?

As always it remains difficult to finance new music. If you can show that new music has a meaning for today probably new doors will open. If they don’t open quickly enough we’ll have to knock harder!

#AspasiaNasopoulou #FieSchouten #MichaHamel #orkestDeEreprijs #SeldomSene #WimBoerman