Jona LenderingFaits divers (51)
Een op megaschaal herbouwde ijzeroven in ApeldoornEen nieuwe aflevering in de onregelmatig verschijnende reeks faits divers, met deze keer: ijzer uit Apeldoorn, de Odyssee, een necrologie, Krommenie, bioarcheologisch nieuws en uiteenlopende toepassingen van A.I..
Apeldoorn
In Trouw stond een verbluffend mooi stuk over de technieken waarmee mensen in de Oudheid en Vroege Middeleeuwen ijzer bewerkten. Het heeft vooral betrekking op Apeldoorn, waar eeuwenlang ijzer is gewonnen, al is nog geen ijzervondst gedaan waarvan zeker is dat die komt van de Veluwe. Ik wil meer, méér van dit soort inhoudelijk sterke stukken.
De Odyssee
Christopher Nolan heeft de Odyssee verfilmd, en de discussie lijkt te gaan over de Amerikaanse accenten van de acteurs. Het is immers algemeen bekend met welk Brits accent fictieve personages spraken. Maar alle gekheid op een stokje: als Nolan aangeeft dichtbij de tekst te blijven, vraag je je af hoe hij aan het einde van zijn film de opzettelijk onmenselijke executie van de slavinnen (μὴ καθαρῷ θανάτῳ) in beeld wil brengen.
Ittai Gradel
De naam Ittai Gradel zal niet iedereen iets zeggen, maar hij verdient uw aandacht. Hij publiceerde een kwart eeuw geleden een standaardwerk over de Romeinse keizercultus, waarin hij aantoonde dat die belangrijker en doorleefder was dan oudheidkundigen eerder hadden aangenomen. Omdat het academisch klimaat hem steeds meer tegenstond, nam hij ontslag bij zijn universiteit en begon hij zich toe te leggen op antieke gemmen en cameeën.
Al snel ontdekte hij dat er voorwerpen werden verhandeld die verdacht veel leken op voorwerpen uit het British Museum, dat de diefstal aanvankelijk ontkende. Gradel kreeg echter wel gelijk. De schade aan de museale collectie was aanzienlijk, de betreffende medewerker is ontslagen. Gradel overleed eind april.
De genetische smeltkroes
Een recente publicatie in Nature presenteert genetisch bewijs dat de bevolking van West-Europa afstamt van de gewone, gestaag vermengde bevolking die hier woonde in de Late Oudheid. Er is nauwelijks sprake geweest van een gewelddadige golf van indringers. Dit onderzoek is leuk en belangrijk, maar
Dat laatste is niet alleen een leugen – zie (1) – maar historici beweren ook niet dat zij archeologieboeken kunnen herschrijven, zoals biologen geen economieboeken herschrijven en anatomen geen wiskundeboeken. Heb toch eens wat respect voor de wetenschap.
Niettemin: zolang politici “de val” van het Romeinse Rijk – bedoeld is doorgaans: de impasse in het keizerlijk gezag in West-Europa tussen 476 en 539 – blijven aanhalen als afschrikwekkend voorbeeld, zijn bioarcheologische publicaties die herhalen wat al bekend was, niet helemáál gespeend van betekenis.
Krommenie
Ik zal als eerste erkennen dat de opgraving in Krommenie niet de allerbelangrijkste aller tijden was. Spectaculaire nieuwe inzichten zijn er niet. Maar zoals Krommenie een leuk stadje is met karakter, zo vormt de Romeinse wachttoren die er in de eerste eeuw na Chr. heeft gestaan een leuke opgraving. In het Huis van Hilde, het archeologisch depot/museum van de provincie Noord-Holland in Castricum, is nog tot het einde van deze maand de kleine expositie “Romeinen op de uitkijk”. Er is een mooie maquette, waarvan ik hoop dat ’ie in de vast opstelling blijft staan.
Krommenie in de Romeinse tijdArtificiële intelligentie (1)
Artificiële intelligentie is te beschouwen als een versterker. Als de knowledge base is gevuld met goede informatie, zal de inference engine goede informatie doorgeven. Hier is een overzicht van de manier waarop de wetenschap er inmiddels van profiteert.
De digitale paleografie is een voorbeeld van wat mogelijk is in de oudheidkundige disciplines: de A.I. versterkt en versnelt processen, en die kwantitatieve verbetering leidt tot een kwalitatieve verbetering. Nu handschriftherkenning mogelijk is, proberen paleografen teksten ook met A.I. te dateren. Dit is echt tof.
Artificiële intelligentie (2)
Het gevaar bestaat echter dat de A.I. zélf het nieuws vormt. Een onprettig voorbeeld komt uit Pompeii, waar men onlangs een met A.I. gegenereerd beeld naar buiten bracht. Het zat tjokvol sensationalisme en was even geestloos als alle andere botshit.
En vooral: het trok weer eens de aandacht zonder dat duidelijk werd waartoe. Tot het werk aan de conservering van Pompeii, waarvoor de archeologische dienst een EU-miljoenensubsidie kreeg? Nee. Tot het eigenlijke werk? Evenmin. Tot antwoorden op publieksvragen? Ook al niet. Tot de bedreiging van het erfgoed in een land dat te veel erfgoed bezit? Nee. De strekking van de berichtgeving was dat ook archeologen A.I. gebruiken. Tot de dingen die oneindig zijn, behoort ook & vooral de archeologische zelftrivialisering.
Artificiële intelligentie (3)
Hoe het wél kan? Kijk eens hoe het Romeinenmuseum in Heerlen onlangs naar buiten bracht dat dankzij A.I. de regels waren achterhaald van een antiek bordspel. Of ontleen inspiratie aan Dig It All in het Groningse universiteitsmuseum. Het is heus niet moeilijk de inhoud wél centraal te stellen.
De Facebookpagina van de oudhistorici van de universiteit Leuven gaf als commentaar op het maaksel van de Pompeiaanse bietekwieten: “misschien wel de meest nutteloze toepassing van A.I. die we tot nu toe zagen”. Daar zullen we het verder maar bij laten.
#Apeldoorn #artificiëleIntelligentie #BritishMuseum #diefstal #FaitsDivers #HuisVanHilde #ijzer #inferenceEngine #IttaiGradel #knowledgeBase #Krommenie #Odyssee #zelftrivialisering
De Archeoloog
