Jona LenderingToerist in Elche
Het centrum van AlcudiaIn de vorige aflevering van mijn narcistische winterfeuilleton vertelde ik over Alicante, een havenplaats van het Iberische volk der Contestaniërs. Even landinwaarts lag een belangrijke nederzetting, die destijds Ilici heette en tegenwoordig Elche. De eigenlijke ruïnes liggen op een lage heuvel ten zuiden van het stadje, Alcudia (van het Arabische Al-Kudia, “de heuvel”). Hier is het beroemde beeld van de Dame van Elche gevonden. De beheerders van het terrein zijn bezig een soort gedenkteken te bouwen op de plek.
Work in progress
En daarmee is een voornaam punt al genoemd: Alcudia is heel erg work in progress. Er vinden al een eeuw opgravingen plaats, die Iberische en Romeinse huizen aan het daglicht hebben gebracht, plus een stadsmuur, talloze waterwerken, een Iberisch heiligdom, een Visigotische basiliek en een enorme hoeveelheid aardewerk. Het onderzoek is nog in volle gang, de diverse opgegraven gebouwen liggen op enige afstand van elkaar en zijn niet allemaal even makkelijk “leesbaar”. Ze zijn wel interessant, zoals de opstapeling van Iberische, Romeinse en laatantieke huizen, of de van complexe waterleidingen voorziene Romeinse huizen, of de centrale sector van nog niet voldoende geïnterpreteerde representatieve gebouwen.
Iberische bekerHet ingangsgebouw, waar je een kaartje koopt, heeft een expositieruimte met enkele mooie stukken, maar het eigenlijke museum is even verderop. Het is drie zalen groot, maar zeker het Iberische deel is erg de moeite waard. Het Romeinse deel is vrij voorspelbaar en de zaal die is gewijd aan de Late Oudheid is ook geen omweg waard, maar zoals gezegd: het Iberische deel is prachtig, met heel veel aardwerk. Er zijn ook mooie stukken in het Archeologisch Museum in Elche zelf. Hier is ook Iberische grafsculptuur te zien die vlakbij is aangetroffen, in een park in het stadje.
De Middeleeuwen
Even verderop zijn twee monumenten uit de tijd dat Arabischsprekende heersers de scepter zwaaiden: de Torre de la Calahorra en de Baños Árabes. Het eerste is een enorme stadstoren, daterend uit de tijd van de Almohaden (eerste helft dertiende eeuw), waar later een stadspaleis tegenaan is gebouwd. Daar is een niet heel bijzondere collectie schilderijen te zien, maar je kunt klimmen naar het dak en dan sta je even in de Volle Middeleeuwen.
Almohadische stadstorenHet andere monument uit de Arabische tijd is een badhuis: belangrijk in een cultuur waar iemand voor het moskeebezoek zijn armen, gezicht en voeten moet wassen. In Elche kende het badhuis drie afdelingen, die als twee druppels leken op een Romeins badhuis: een koudwaterbad, een lauwwaterbad en een warmwaterbad met vloerverwarming. Toen christelijke heersers de macht overnamen, werd het badhuis in gebruik genomen als kerkje en onderdeel van een klooster.
Niet veel later brak de verering van Onze Lieve Vrouwe ten Hemelopneming door in Elche. Veel hoefde men er niet voor te doen, want de het cultusbeeld was volgens de legende op de kust aangespoeld. Naast de basiliek van Santa Maria is een klein museum gewijd aan de verering van de beschermvrouwe van de stad. Ook het archeologisch museum besteedt er aandacht aan. De opvallendste erfenis uit de Middeleeuwen is echter een andere.
Onze Lieve Vrouwe ten HemelopnemingPalmen
Een tijdje geleden vertelde ik dat de Romeinen het opschieten van een palmboom, kort nadat Julius Caesar bij Munda zijn laatste tegenstanders had verslagen, uitlegden als een voorteken van de opkomst van Caesars achterneef Octavianus. Ik realiseerde me toen nog niet goed dat dit werkelijk een bijzondere gebeurtenis was, want de palmboom was toen nog heel zeldzaam in Spanje. Sterker nog, dat was ze acht eeuwen later nog. In een bekend gedichtje vergelijkt Abd al-Rahman I, gevlucht vanuit Damascus en stichter van het Emiraat van Córdoba, zijn vrijwillige ballingschap met een palmboom die hij zag in de tuin van zijn paleis Ar-Rusafa:
Ik zag een palmboom in Ar-Rusafa,
ver in het westen, ver van het land van de palmbomen,
en ik zei “Jij bent, net als ik, ver weg, in een vreemd land.
Hoe lang ben ik al ver weg van mijn volk!
Jij bent opgegroeid in een land waar je een vreemdeling bent,
en net als ik woon je in de verste uithoek van de aarde.
Mogen de ochtendwolken je op deze afstand verfrissen,
en moge overvloedige regen je voor altijd troosten!”
Het zou niet lang zo blijven. De Arabische meesters van El-Andalus cultiveerden de palmbomen en er ontstonden hele wouden. In de omgeving van Elche zouden er nu nog meer dan 200.000 staan. Dat hebben we niet nageteld.
El Palmeral, ElcheHet deed me zo nu en dan denken aan de oase van Siwa. El Palmeral, zoals de palmboomgaarden heten, vormen werelderfgoed. Nu is die categorie inmiddels zó ver verwaterd dat ze in vrijwel betekenisloos is, maar terwijl we terugwandelden naar het busstation had ik iets van: dit is toch wel heel bijzonder tijdens een heel bijzondere reis.
Morgen: Cartagena.
#AbdAlRahmanIVanCórdoba #Alcudia #Alicante #badhuis #Contestaniërs #DameVanElche #Elche #Ilici #JuliusCaesar #Octavianus #palmboom
De Archeoloog
Haarlem updates
