Mensen hebben jullie zin in een lang en nerdy draadje? Ik hoop het voor jullie want jullie krijgen een lang en nerdy draadje. Over hoe ik mijn studie betaalde door avonden lang in Amsterdam mijn lichaam ondergeschikt te maken aan wildvreemde mannen (en heel soms een vrouw) voor best wel veel geld.
Ik heb het natuurlijk over mijn tijd als professioneel orgel-assistent, voor kenners “registrant”.
Achter dat mooie front zit een stoffige ruimte met smalle krakende trappetjes waar rijen en rijen pijpen van zo klein als je pink tot 10 meter lang (die zijn soms opgevouwen, dat kan) netjes in het gelid staan.
En een paar in willekeurige hoeken gepropt, waar het maar past.
Met die twee (bij ons 3) piano-achtige klavieren en die voetpedalen bedient de organist al die pijpen in het orgel.
Elke set pijpen klinkt als een ander instrument. Zeggen ze. Wij hebben bijvoorbeeld een “cello” en ik heb nog nooit een cello gehoord die van PÈÈÈÈÈÈÈÈP gaat. Maar dat kan aan mij liggen.
In elk geval. Een orgel heeft dus een heel orkest aan “instrumenten” - zelfs de kleinste orgeltjes hebben er vaak al meer dan vier. Grote kerkorgels hebben er dertig tot meer dan tachtig.
Die “instrumenten” noemen we registers. Elk register heeft een pijp voor elke toon. Meestal is dat voor het hele klavier, sommige hebben alleen lage of juist alleen hoge tonen. Die registers combineer je om het geluid te krijgen wat je wil, zowel qua lawaai als klankkleur.
EN NU WORDT HET LEUK
Elk orgel is uniek.
Elk orgel is uniek!
En zelfs als je een draagbaar kistorgeltje van bijna de lopende band hebt gekocht is de ruimte waar hij instaat en hoe de verhouding van de registers daardoor klinkt uniek.
Een componist kan dus nooit 100% vertellen hoe een stuk gespeeld moet worden. Niet zoals een orkest-compositie met “dit doen de tweede violen” en “dit doet de eerste hobo”. Ze proberen het soms wel, dan staat er “roerfluit solo” ofzo. Maar ja, dan moet je een roerfluit hebben.
Anna Miriamsdochter
Martijn Frazer