Marianne ‘Proms’ is niet meer

Even straalt de zon door de wolken. Precies op het moment dat Walther Stuhlmacher refereert aan het innerlijke licht dat zijn echtgenote Marianne de Feijter (1965-2016) tijdens haar veel te korte leven verspreidde. Dit begon op een boerderij in Bant en eindigde zondag 18 december in haar zelfgebouwde huis op IJburg, toen zij na twee jaar moedige strijd alsnog geveld werd door haar slopende ziekte.

De aula van crematorium Westerveld is afgeladen. Familieleden, vrienden, bekenden en collega’s uit de muziekwereld zijn en masse naar Driehuis getogen. Nog één keer willen wij samenzijn met deze geweldige vrouw, die zoveel liefde gaf aan de mensen om haar heen en die zich met ongeëvenaard vuur inzette voor de promotie van eigentijdse muziek.

Soep met eigentijdse noten

Ik leerde Marianne in 2000 kennen toen zij de nieuwemuziekerie Proms in Paradiso ging leiden, die in 1986 was opgezet door vier vooraanstaande Nederlandse ensembles. Vol enthousiasme bedacht zij manieren om een groter publiek te werven voor de vaak als moeilijk ervaren eigentijdse noten.

Huang Ruo, Thea Derks, Marianne de Feijter, Norman Perryman, Shelley Nyquist, Muziekgebouw aan ‘t IJ 4-9-2007

Zo werd de concertinleiding vaste prik in de kleine bovenzaal van Paradiso, en ik had de eer veel van deze gesprekken te mogen leiden. Gezelschapsmens als Marianne was bedacht ze al snel dat mensen rond zeven uur ‘s avonds misschien behoefte hebben aan iets meer dan enkel geestelijk voer – het concept ‘soep met een broodje’ was geboren.

Een gouden idee, dat zich in een popzaal niet een-twee-drie laat realiseren, maar Marianne vond een oplossing. Er zijn heel wat liters soep en kilo’s brood verorberd tijdens diepgravende gesprekken met componisten als Unsuk Chin, HK Gruber, Klas Torstensson en Hans Abrahamsen. Ik koester veel warme herinneringen aan deze avonden.

Mijn gesprek met de folkmusicus Mike Seeger, de zoon van componist Ruth Crawford-Seeger, staat nog altijd in mijn heugen gegrift. Marianne had deze big fish weten te strikken voor een inleiding en we hadden ons enorm verheugd op een inside visie op het werk van zijn moeder. Toen hij hier eigenlijk geen zinnig woord over te vertellen bleek te hebben, schakelde ik maar over naar zijn eigen muziek en fait divers uit zijn jeugd.

Op dat moment vervelend, maar Marianne zag er de humor wel van in en na afloop konden we er smakelijk om lachen. Dat maakte het voor mij zo bijzonder om met haar te werken: welke tegenslag er zich ook aandiende, welke verwachting niet werd ingelost, altijd bleef zij blijmoedig de zaak van een positieve kant bekijken.

Cruiseschip met eigentijdse noten

Mischa Andriessen, Thea Derks, Marianne de Feijter, Emile Wennekes tijdens seminar over nieuwe muziek en pers in Gaudeamus Muziekweek 2014 (foto Co Broerse)

Dat gold ook voor haar omgang met het publiek. Zoals Johan Dorrestein tijdens de uitvaartplechtigheid zei: ‘Marianne werkte niet voor de Proms, zij wás de Proms.’ Elke bezoeker kreeg een persoonlijk woord en oprecht geïnteresseerd informeerde ze naar zijn of haar welbevinden. Een enkele keer liet ze zelfs speciaal een taxi uitrukken om een trouwe gast op te halen die te slecht ter been was om op eigen gelegenheid te komen.

Toen de serie in 2005 naar het Muziekgebouw aan ‘t IJ verhuisde, bedacht ze de ‘Inleiding met uitzicht’ op Foyerdeck 1. Niet zelden voer er een gigantisch cruiseschip achter mij langs terwijl ik een componist of musicus interviewde. Zij vroeg kunstenaars de kille ruimte te verfraaien en zette fatboys neer om een huiselijke sfeer te creëren.

Warmte en respect

Met dit soort initiatieven doorstraalde zij concerten met hedendaagse muziek met een aanstekelijke warmte, die door het publiek zeer werd gewaardeerd. – Maar waarvoor zij bij de deelnemende ensembles en organisaties vaak moest vechten. Net als voor de prachtig vormgegeven flyers, jaarbrochures en programmaboekjes, die altijd getuigden van haar goede smaak.

Hoewel ze soms gefrustreerd was door de zoveelste uiting van haantjesgedrag die haar mooie plannen dwarsboomde, werd Marianne nooit bitter en bleef ze welgemoed knokken voor de goede zaak. Eenieder kon altijd rekenen op haar respect, ze noemde vriendelijk maar beslist man en paard en hield er nooit een dubbele agenda op na. Helaas moest zij in 2013 toezien hoe de serie ‘Proms aan het IJ’ voorgoed opging in de mede door haar opgezette Donderdagavondserie.

Marianne de Feijter + Thea Derks, Amsterdam 28-4-2014

Het woord ‘opgeven’ paste echter niet in haar vocabulaire en al een jaar voor het einde van de Proms had ze de blogsite muziekvan.nu opgezet, waarvoor ook ik ging schrijven. Met hetzelfde taaie engelengeduld wierf ze hiervoor fondsen en trachtte ze het publiek ervan te overtuigen donateur te worden.

Ondanks haar enorme netwerk bleek de gemiddelde nieuwemuziekliefhebber echter wel stukken te willen lezen, maar hiervoor niet te willen betalen. Marianne gaf ook nu de moed niet op en tijdens menige vergadering trachtte zij samen met ons, de auteurs, een uitweg te vinden. Dat is helaas niet gelukt en begin 2015 gooide zij noodgedwongen de handdoek in de ring.

Haar ziekte had zich toen al gemanifesteerd. Met het haar kenmerkende optimisme en doorzettingsvermogen nam ze ook deze handschoen moedig op. Machteloos keken wij allen toe. Ik stak in mijn geboortedorp talloze kaarsen aan bij het middeleeuwse beeld van de Maagd Maria, ‘Onze Lieve Vrouw, behoudenis der kranken’ en smeekte haar haar naamgenoot voor ons te behouden.

Het heeft niet mogen baten. Lieve, dappere, Marianne, jij zonnestraal van de nieuwe muziek, ik zal je missen!

 

#MarianneDeFeijter #MuziekvanNu #PromsAanTIJ #PromsInParadiso #RuthCrawfordSeeger

‘Opa Nijlpaard’ is niet meer: modernemuziekliefhebber Frans Curvers sterft, 91 jaar oud

Thea Derks – Frans Curvers – Evert Bouws – Floor Vogelaar, Gaudeamus Muziekweek 8-9-2019 (c) Co Broerse

‘Thea, heb je dat nieuwe stuk van … al gehoord? Het is prachtig!’ En daar plopte weer een wetransfer binnen met een opname van Kate Moore, Pete Harden, Calliope Tsoupaki of willekeurig welke andere componist. Frans Curvers zat bij elke (wereld)première vooraan. Of die nu plaatsvond in Paradiso in Amsterdam, De Doelen in Rotterdam, TivoliVredenburg in Utrecht of een achteraf kerkje ergens in de provincie. Als hij niet persoonlijk aanwezig kon zijn zat hij aan de radio gekluisterd, zijn opnameapparaat in de aanslag.

Op 29 maart 2020 maart mailde zijn onafscheidelijke concertmaatje Floor Vogelaar dat Frans was overleden aan de gevolgen van een beroerte. In januari was hij 91 geworden. Zijn overlijden stemt mij intens verdrietig, want in de afgelopen decennia ben ik Frans gaan beschouwen als een persoonlijke vriend. Zoals hij met velen uit het Nederlandse muziekleven vriendschappen opbouwde. In Frans verliezen wij een onvermoeibaar liefhebben en promotor van nieuwe muziek.

Ik leerde hem kennen tijdens mijn inleidingen op concerten met moderne muziek voor de Proms in Paradiso en later Muziekgebouw aan ’t IJ. Samen met Floor en zijn andere concertvrienden Evert en Johan zat hij altijd op de eerste rij. Hij luisterde aandachtig en na afloop verwoordde hij met een kwinkslag treffend de soms eigenaardige (on)hebbelijkheden van mijn gast. Als hij onverhoopt eens verstek moest laten gaan voelde ik me enigszins verweesd. Zonder Frans was de avond eigenlijk niet ‘af’.

In de loop van vele jaren had hij een indrukwekkend concertarchief opgebouwd, dat hij ruimhartig deelde met alle belangstellenden. Wanneer ik voor een radioprogramma of inleiding verlegen zat om een compositie, hielp hij me uit de brand. Ook van onbekende of vergeten stukken bleek hij unieke oude opnames en zelfs videoregistraties te hebben. Altijd voorzien van kundig en geestig commentaar. Toen hij me zijn FRACUUM (Frans Curvers Muziek)-collectie aanbood kon ik die enkel herbergen op een extra harde schijf.

Frans betoonde zijn liefde voor moderne muziek niet alleen in concertbezoek en stimulerend commentaar, maar ondersteunde haar ook financieel. Hij sponsorde concertinstellingen, was donateur van de inmiddels opgeheven website muziekvan.nu en gaf zelfs opdrachten voor nieuwe composities. In 2014 kocht hij als een van de eersten mijn #Reinbertbio. Vier jaar later schonk hij elk van zijn kleinkinderen een exemplaar van Een os op het dak.

Vorig jaar zomer zocht ik hem op in zijn woning in Utrecht, waar hij al ruim veertig jaar met zijn echtgenote Willy woonde. Ik zou hem portretteren voor de jubileumuitgave van 75 jaar Gaudeamus in 2020. Ook dit concours voor jonge componisten had hij van meet af aan bezocht en financieel ondersteund. Trots leidde hij me rond door zijn met moderne kunst volgehangen huis, dat verder volgestouwd bleek met antieke kasten.

‘Mijn vader was schoenmaker en maakte laarzen op maat, waarvoor hij het hele land afreisde. Als iemand niet kon betalen zei hij: geef me die kast maar mee’, vertelt hij met twinkelende oogjes. In de lommerrijke tuin staan moderne sculpturen, met als blikvanger een aandoenlijk nijlpaard op een sokkel. ‘Willy en ik werden jarenlang oma en opa nijlpaard genoemd’, zegt  hij op zijn smakelijke, altijd licht  ironische toon.

Ondanks zijn 90 jaar klimt hij moeiteloos de steile trap op naar zijn ruime werkkamer. Aan een klein aanrecht zet hij filterkoffie. Tijdens het opschenken plaatst hij de mokken in de gootsteen ‘om ongelukjes te voorkomen’. Zijn bureau is bezaaid met verlengsnoeren, volgepropt met stekkers. De computer is via een wirwar van draden verbonden aan talloze opnameapparaten, zodat hij verschillende zenders tegelijkertijd kan registreren. Aan de wanden stellingkasten vol cd’s, dvd’s, muziekboeken en archiefdozen met programmaboekjes vanaf grofweg de jaren 1960.

Zijn technisch vernuft komt niet uit de lucht vallen: jarenlang werkte hij bij het KNMI in De Bilt. Vol smaak vertelt hij hoe hij de telecommunicatie verbeterde met een door hemzelf ontwikkeld programma. ‘Kwibus noemde ik dat. KNMI Weerbedrijf Berichten Uitgifte Systeem. Het zorgde ervoor dat je niet eindeloos dezelfde tekst moest overtikken voor een telex. Daar ben ik nog steeds apetrots op!’

We komen te spreken over zijn afkomst. Net als ik komt Frans uit Limburg: hij werd in 1929 geboren in Roermond. ‘Weet je dat ik ter wereld ben gekomen dankzij een pianola’, vraagt hij met een grijns. ‘In 1928 klopte mijn vader op de deur van de overbuurvrouw. Hij wilde haar complimenteren omdat zij zo mooi Chopin op de piano speelde. Eenmaal binnen bleek het een pianola te zijn…. Van het een kwam het ander. Ze trouwden met elkaar en gaven hun liefde voor muziek aan mij door.’

Glunderend toont hij een aquarel van zijn vader, die verdienstelijk cello speelde. ‘Als dank voor een concert kreeg hij in 1905 het Riemer muzieklexicon, met handgeschreven opdracht!’ Het leren boek staat als een trofee in zijn kast. Zijn geheugen blijkt niet meer optimaal maar zijn enthousiasme is er niet minder om. Een maand voor ons gesprek is hij begonnen met het rondsturen van ‘Fracu-tips’.

Op de eerste lijst prijken composities van Frederic Rzewski en John Adams. ‘Ik neig in mijn voorkeuren een beetje naar het minimalisme’, bekent hij. Een blauwe maandag heeft Frans ook zelf gecomponeerd. ‘Maar daarmee ben ik gestopt omdat ik mezelf niet origineel genoeg vond.’ Hij ziet wel een grote toekomst voor zijn kleinzoon Thomas. ‘Die is zeer getalenteerd, hij studeert popgitaar en compositie aan het Conservatorium van Amsterdam.’

Een dag na mijn bezoek valt er een berichtje in mijn mailbox. ‘Ik was vergeten met mijn 90 jaar een middagdutje nodig te hebben. Daardoor was ik aan het eind van de middag te duf om eraan te denken dat ik mijn belangrijkste inbreng niet moest vergeten.’

‘Namelijk: Voor mij is muziek een onmisbaar geneesmiddel. Als ik in de put zit, en dat komt op mijn leeftijd wel vaker voor, dan kom ik die put zo snel mogelijk weer uit door naar geliefde muziek te luisteren. Ik zou het heel fijn vinden als je dit punt aan je verslag kon toevoegen, en ik ben heel benieuwd naar de rest!’

Bij deze, Frans. Bedankt dat je er was, ik zal je ontzettend missen!

Zondag 5 april draai ik tussen 12.00-13.00 uur ter ere van Frans ‘Winnsboro Cotton Mill Blues’ van Frederic Rzewski, een van de stukken op zijn eerste Fracu-lijstje. Terugluisteren kan direct na afloop van het programma via deze link. 

#FloorVogelaar #FransCurvers #PromsInParadiso #Reinbertbio