Jona LenderingSpiegelbeeld en Judaskus
Schoongemaakte Etruskische spiegel (Museum voor Schone Kunsten, Boedapest)Het boek The Return of Martin Guerre (1983) van Natalie Zemon Davis, bevat het wondermooie verhaal van een zekere Martin Guerre. Een samenvatting van het waargebeurde dubbelgangersverhaal vindt u hier; er is ook een musical, die ik ooit in Londen zag en me minder kon bekoren dan het boek. Er zijn verfilmingen, waaronder een film die het verhaal van de zestiende eeuw verplaatst naar de tijd na de Amerikaanse Burgeroorlog.
Ik verraad niet veel als ik u vertel dat Guerre op een dag verdwijnt en later weer terugkeert, maar dat dit feitelijk een dubbelganger is, Arnaud du Tilh. Deze blijkt vrij veel van de echte Guerre te weten – voldoende om diens echtgenote er althans voor enige tijd van te overtuigen dat hij haar verdwenen echtgenoot is – en dat kan alleen als hij de echte Guerre heeft ontmoet. Als ik me goed herinner, speculeert Davis erover hoe dat is gegaan en merkt ze op dat omstaanders de twee hebben geattendeerd op hun gelijkenis. In de zestiende eeuw wisten mensen namelijk niet hoe ze er uit zagen. Een spiegel was een luxe-object, vervaardigd van gepolijst metaal en alleen in gebruik bij de elite.
Het is misschien aardig dit te vergelijken met het beroemdste dubbelgangerverhaal uit de Oudheid: de valse Smerdis, de Perzische hoveling die zich uitgaf voor de broer van koning Kambyses en hem enige tijd kon opvolgen. Dat is natuurlijk een raar verhaal, maar helemaal onmogelijk is het niet. Het was immers ook een tijd zonder fotografie of goed-gelijkende olieverfschilderijen. De mensen hadden toen geen beeldcultuur zoals wij en hadden meer moeite een gezicht voor de geest te halen. Een oppervlakkige gelijkenis kon dus iemand in staat stellen voor een ander door te gaan. Ik denk hier ook aan de drie keer dat een “valse Nero” opdook in het oosten.
In het verlengde daarvan nog een observatie. Als mensen niet wisten hoe ze er zelf uit zagen en als ze moeite hadden een ander voor de geest te halen, hadden ze ook moeite om signalementen op te stellen. De tempelwachters die Jezus kwamen arresteren, hadden meer nodig dan een beschrijving van Jezus’ uiterlijk, want anders konden ze hem niet vinden te midden van de duizenden pelgrims die op de Olijfberg overnachtten. Dat Judas zijn meester identificeerde met een kus is misschien wat vreemd, maar dát Jezus geïdentificeerd moest worden, was in een samenleving als de antieke onontkoombaar.
#dubbelgangers #JezusVanNazaret #JudasIskariot #MartinGuerre #Smerdis #spiegel
Lisa Gervassi
Jennifer Deiana-Schild
Mikado Joe 🇫🇷