Mastodawn

The 🫠 ᴘʀᴇᴛᴛʏ BBC Radio 3 🎶 #NowPlaying Bot Jan 9

🇺🇦 #NowPlaying on BBC #Radio3's #ThroughTheNight Helena Tulve, Helsingin kamarikuoro, Suomalainen barokkiorkesteri & Nils Schweckendiek: 🎵 And Death Shall Have No Dominion #BBCRadio3 #HelenaTulve #Helsinginkamarikuoro #Suomalainenbarokkiorkesteri #NilsSchweckendiek

The 🫠 ᴘʀᴇᴛᴛʏ BBC Radio 3 🎶 #NowPlaying Bot Jan 9

Contemporary Classical - Thea Derks May 22, 2017

Vanachter de chador – vrouwelijke componist nog altijd veronachtzaamd

Surfend op het internet stuitte ik op een blog over de veronachtzaming van vrouwelijke componisten dat ik in 2009 schreef voor Radio 4. Helaas is de inhoud nog altijd actueel. Daarom vandaag een herplaatsing op mijn eigen blog.

Weblog: Vanachter de chador

Amsterdam, 22-9-2009 – Ik groeide op in Limburg, waar ik een nonnenschool voor meisjes bezocht – jongens hadden hun eigen patersschool. Dat belette ons niet volop te genieten van elkaars gezelschap en bovendien waren er uitwisselingen om onze culturele en geestelijke blik te verruimen. Zo bezocht ik een markt op de jongensschool die gewijd was aan de Missie in Arabische landen.

De prachtigste voorwerpen lagen uitgestald en mijn aandacht werd getrokken door een fraai geborduurde doek. Een behulpzame pater omschreef deze als ‘chador’ – ik mocht hem gerust even uitproberen. Ik had het gevaarte nog niet om of ik snakte naar adem: geheel ingeklemd in een zware lap stof kon ik alleen nog door een geborduurd traliehek naar buiten kijken. Ik was geschokt, zeker toen ik hoorde dat vrouwen dit martelwerktuig vrijwillig zouden dragen.

Mendelssohnfeest zonder Fanny

Dertig jaar later wil mijn geperoxideerde provinciegenoot een kopvoddentax invoeren om het dragen van dergelijke doeken uit te bannen. Dat hij daarmee ook de (weinige nog resterende) nonnen dupeert, laat hij gemakshalve buiten beschouwing. Maar c’est le moindre de mes soucis. Belangrijker is dat anno 2009 ook Nederlandse vrouwen nog altijd moeten opereren vanachter een chador, zeker in de muziekwereld.

In mijn vorige blog hekelde ik het feit dat het Festival Oude Muziek Felix Mendelssohn prominent op de lessenaars plaatste, maar verzuimde aandacht te schenken aan zijn zus Fanny. Terwijl zij toch grote invloed op zijn muziek uitoefende en schitterende stukken schreef. Ook het daarop volgende Mendelssohnweekend liet haar composities ongespeeld.

Nederlandse Mannendagen

Je zou verwachten dat de verhoudingen na drie feministische golven beter zouden zijn geworden, maar helaas. Al vaak kaartte ik het ontbreken van vrouwelijke componisten aan tijdens de jaarlijkse Nederlandse Muziekdagen, die ik sinds jaar en dag omschrijf als ‘Nederlandse Mannendagen’. Toen ik programmeur Micha Hamel vorig jaar complimenteerde omdat hij eindelijk ook componerende dames een stem gaf, reageerde hij zichtbaar geschrokken.

Voor de komende editie van 10 en 11 oktober heeft hij zich hersteld: van de elf geprogrammeerde stukken zijn er nul geschreven door een vrouw. Maar wie weet verbergt zich tussen de ‘tien jonge componisten’ die Ensemble Klang op zondagmiddag presenteert nog wel een enkele meid. Diezelfde dag wordt voor de elfde keer de Henriëtte Bosmansprijs uitgereikt – hoopvol is dat drie van de vijf genomineerde componisten dames zijn, want de prijs werd nog nooit door een vrouw gewonnen.

Ook tijdens het Tenso korenfestival komen de vrouwen er bekaaid af. Een snelle blik leert dat van de negenentwintig uitgevoerde stukken er vijfentwintig door mannen werden gecomponeerd. Er staan nog drie werken open tijdens het slotconcert van 18 oktober – zouden die nog wat vrouwelijke noten bieden?

Hokjesgeest

Er gloort meer hoop. Het Nederlands Kamerkoor presenteert de komende weken het programma ‘La voce femminile’. Onder leiding van de vermaarde Noorse dirigent Grete Pedersen klinken hierin werken van Hildegard von Bingen, Helena Tulve, Edith Canat de Chizy en Saskia Macris. Op zondag 27 september brengt Radio Monalisa in Theater de Cameleon in Amsterdam muziek van onder anderen Fanny Mendelssohn, Clara Schumann en Lili Boulanger. Stuk voor stuk componisten die naam en faam verwierven, maar wier composities desondanks slechts zelden worden uitgevoerd.

Toch is het maar zeer de vraag of dergelijke concerten bijdragen aan een vanzelfsprekende acceptatie van de vrouwelijke componist. Zij wordt immers gepresenteerd vanuit een veilig hok. De componerende vrouw geldt anno 2009 nog altijd als een rariteit, die af en toe vanachter de tralies van haar chador de wereld in mag kijken. – Hoezo feminisering van onze maatschappij?

#CalliopeTsoupaki #ClaraSchumann #EdithCanatDeChizy #FannyMendelssohn #HelenaTulve #HenriëtteBosmans #HildegardVonBingen #LiliBoulanger #MichaHamel #RadioMonalisa #SaskiaMacris

Contemporary Classical - Thea Derks Dec 16, 2020

The music of Arvo Pärt: from fierce dissonance to euphonious bell sounds

Which titles spring to mind on hearing the name of Arvo Pärt? Sonatina opus 1; Symphony no. 1; Perpetuum mobile, or Fratres; Für Alina; Spiegel im Spiegel? My guess is the second series, for in the nineties Pärt conquered the world with pieces like these. The audience flocked in droves to immerse themselves in his euphonious sound world, though critics deprecatingly dubbed this a ‘warm tub’, full of new-age kitsch. Nowadays Pärt is one of the most performed living composers, but his road to so called ‘new simplicity’ was long and bumpy.

Arvo Pärt (c) Kauko Kikkas

Arvo Pärt (Paide, Estonia 1935) grew up in a dictatorship: in 1944, during the Second World War, Estonia was annexed by the Soviet Union. For years a strong and intolerant wind blew, especially in the field of the arts. In 1948, barely three years after the victory over the Nazis and their brutal persecution of so-called “entartete Kunst” (degenerate art) great composers like Sergei Prokofiev and Dmitri Shostakovich were publicly pilloried for their “formalistic perversions and anti-democratic tendencies”. In such a climate there was little room for experimentation.

Pärt studied composition at the Conservatory of Tallin, where he was trained in the standard classical style. The atonal music of modernists such as Arnold Schönberg was taboo. Pärt’s earliest pieces, including the above-mentioned Sonatina for piano solo, therefore have a classical character. They are completely tonal and always return to the keynote – as a listener you ‘come home’ safely. This in no way implies they are insignificant, however. Anyone listening to his Vier leichte Tanzstücke für Klavier will be immediately struck by the frisky atmosphere of these fairy-tale inspired miniatures.

‘Western decadence’

As it happens, the young Pärt was also attracted to the most strongly forbidden fruits, in his case those of the Western avant-garde. He studied smuggled-in scores and began to incorporate the new compositional techniques into his own pieces. In 1961 he caused a scandal with the orchestral work Nekrolog, the first Estonian composition written in the twelve-tone system designed by Schoenberg.

In short, in twelve-tone music all twelve semitones are equal. Each of them is placed in a tone row that must sound in its entirety before it can be used again: no longer the keynote can ‘boss’ it over the other ones. It is a tragic form of irony that intensely socialist way of composing was so despised by the Soviets. Nekrolog brought Pärt his first recognition in the West, but the apparatchiks in his own country accused him of ‘Western decadence’.

Collage

Pärt then experimented with so-called collage techniques, in which different musical styles collide as it were. In Collage über B-A-C-H a sweet theme in oboe and harpsichord by Johann Sebastian Bach is ‘assaulted’ by fierce, heavily dissonant chords of a string orchestra. In his grand Credo for choir, piano and orchestra a Bach prelude is ‘attacked’ by unusually dissonant harmonies from the orchestra. Its premiere in 1968 caused an even bigger scandal than Nekrolog. Perhaps more than the music itself its unveiled confession of faith was the stumbling block: Pärt had set Latin texts from the Gospel of Matthew. The piece opens with the sentence ‘Credo in Jesum Christum’ (I believe in Jesus Christ).

The communist regime was averse to religion and saw Credo as an open provocation. The political leaders felt personally attacked and embarked on a cat-and-mouse game with Pärt. Sometimes he was razed to the ground, at other times he was praised – similar to how Shostakovich was treated in Russia. But Pärt himself was unhappy too with the path he had taken: increasingly he felt that ‘atonal music is only suitable for writing music of conflict’, he once said. After Credo he fell into a compositional impasse that lasted for years.

Tintinnabuli

He immersed himself in early music, such as Russian Orthodox church music, Gregorian chant and Flemish polyphony from the Renaissance. He said: ‘Gregorian chant brought me a kind of cosmic secret, which reveals itself in the art of combining two or three notes.’ In 1977 this led to an explosion of pieces in Pärt’s now world-famous ‘tintinnabuli’ style, named after the bell-like sound of triads. Compositions such as Für Alina for piano solo, Fratres for wind and string quintet and Spiegel im Spiegel for violin and piano boast a typical slow rhythmic pace of melodious harmonies over which a tuneful melody unfolds step by step.

The rest is history. In 1980 Pärt moved to the West, where he began a musical triumph that has not yet come to an end. In the meantime the criticism has silenced, his music appeared on countless CDs and his eightieth and eighty-fifth birthdays were celebrated with an unprecedented number of concerts and other commemorations.

In the meantime the composer has moved back to Estonia, where he’s living in Tallin. I met him there some years ago, at a festival for new music. In all modesty he was sitting on a wobbly wooden bench in a tiny hall, next to younger colleagues such as Erkki-Sven Tüür and Helena Tulve. Concentrated, he listened to a performance of his opus 1 by a piano student. Afterwards I shook his hand and thanked him for his beautiful piece. Pärt reacted with a joyful, almost shy smile. – A memory I will always cherish.

Support a freelance journalist in times of corona with a gift through PayPal (2nd option), or direct money transfer to my bank account: T. Derks, Amsterdam, NL82 INGB 0004 2616 94.
Any amount, however small, is welcome. Thanks!

#ArvoPärt #ErkkiSvenTüür #FürAlina #HelenaTulve #Nekrolog #SpiegelImSpiegel