En wie niet kan tegen de filmische gruwel neem ik mee naar een andere cinema, naar het Duitse Waddeneiland Amrum. Het is geen Island in the Sun. Maar ook waanzinnig mooi. Het is heaven and hell. Het is 1945 en het Duizendjarige Rijk loopt op zijn laatste beentjes, en iedereen wacht af; en iedereen is bang. De een om wat geweest is, de ander om wat nog komen gaat; een derde vraagt zich af of de kust nu veilig is.
Amrum, 1945. Une enfance a

En wie niet kan tegen de filmische gruwel neem ik mee naar een andere cinema, naar het Duitse Waddeneiland Amrum. Het is geen Island in the Sun. Maar ook waanzinnig mooi. Het is heaven and hell. Het is 1945 en het Duizendjarige Rijk loopt op zijn laatste beentjes, en iedereen wacht af; en iedereen is bang. De een om wat geweest is, de ander om wat nog komen gaat; een derde vraagt zich af of de kust nu veilig is.

En schrijven, heeft dat dan nog zin? Boeken kunnen een wapen zijn. Getuige hiervan de vele boekverbrandingen in nazi-Duitsland. Ik zou zeggen: lees Achtung, Europa van Thomas Mann. Allemaal boeken waar gij geen tijd voor hebt om ze te lezen. Misschien moeten we heel Europa eens een maand stilleggen. Om iedereen te verplichten die boeken te lezen. Een soort algemene leesstaking…

Een andere film die diepe indruk op mij gemaakt heeft is The Zone of Interest. Een verhaal over bloemetjes en bijtjes, over het reilen en zeilen van een Duits gezinnetje. Het gezin van Rudolf Höss, kampcommandant van Auschwitz. De idyllische villa, goed ommuurd, ligt vlak naast het werk van papa. De bewoners doen heel hard hun best om niet te zien, om niet te horen wat zich achter de muur afspeelt. Dit is een film over schizofrenie. We weten het wel, maar we willen het niet zien.

Ik bekijk de wereld vanuit boeken en films.
Eén van de meest aangrijpende films die ik gezien heb is Son of Saul. Saul Ausländer, een Hongaarse jood en gevangene in Auschwitz. Hij maakt deel uit van een Sonderkommando. Hij werkt gedwongen mee aan het misleiden, het naar binnen drijven van de levenden, het naar buiten slepen en cremeren van de lijken en het schoonmaken van de gaskamer.
Als kijker redeneer op den duur ook oook zo. Hoeveel lichamen moeten we nog verslepen? Twaalf stuks.

De vendelzwaaiers van weleer zijn vandaag te vinden op Pukkelpop en Rock Werchter. Ze hebben de afgeborstelde ideale schoonzoon-look van Dries Van Langenhove, of hebben hippe tattoos à la Georges-Louis Bouchez. Of ze hebben de attractieve uitstraling van Leon Degrelle.
De dictatuur was helemaal zo erg niet. Het zal de mensen in Amerika een troost zijn. Zeker in Zuid-Amerika. Dat weer in handen valt van dezelfde misdadigers. Het gros van de extreemrechtstemmers is jonger dan vijfendertig.

Hier in eigen land is men er in geslaagd de geschiedenis naar zijn hand te zetten. In dit geval een gestrekte rechterarm.
Vlaanderen is de enige plek op aarde waar de collaborateurs erin geslaagd zijn zich af te schilderen als slachtoffers. Nog even en ze zullen erin slagen anti facisten te criminaliseren.
Diegenen die indertijd de joden de beestenwagons indreven zijn nu de beste vrienden van Israël – massamoordenaars onder elkaar, weet je wel. Let bygons be bygons!

Het voorbije jaar las ik Onvoltooid verleden van Vincent Scheltiens Ortigosa. Het is een onthutsend boek dat haarfijn uitlegt hoe het fascisme in Spanje quasi geruisloos de overgang maakte van dictatuur naar een situatie waarvan men ons graag wil doen geloven dat het democratie is. Het Spaanse scenario werd op heel wat andere plaatsen in de wereld toegepast.

Ik vond dat we daar nu een punt moesten achter zetten en de bladzijde van ons geschiedenisboek omslaan. Niets is minder waar. Ik kan aan de realiteit niet ontsnappen. Ik ben een kind geboren in de slagschaduw van de oorlog. In die naar spruitjeslucht ruikende tijd was je als jongetje hevig op zoek naar elk vierkant centimetertje bloot. Huidhonger, heet zoiets, geloof ik. De eerste naakte borsten zag ik in Het boek der kampen van Ludo van Eck. The first cut is the deepest.

Ik vond dat het maar eens gedaan moest zijn met al dat gezeik over de Tweede Wereldoorlog. En het zoveelste hartverscheurend verhaal over de kampen. Ik dacht dat alles al gezegd was, dat alles al geschreven was, dat alles al getoond was. Ik dacht dat met De Welwillenden van Jonathan Littell het ultieme boek over de Holocaust geschreven was. Er waren al stapels boeken over die stapels lijken geschreven. Denk aan Maus van Art Spiegelman. Je voelt meteen wat Dante bedoelde met het inferno…