Wet confiscatie criminele goederen.

Samenvatting advies wetsvoorstel confiscatie criminele goederenDe Afdeling advisering van de Raad van State heeft op 10 mei 2023 advies uitgebracht over het wetsvoorstel over de confiscatie van goederen met een criminele herkomst (Wet confiscatie criminele goederen). Het advies is op 15 mei 2023 openbaar gemaakt en gepubliceerd op de website van de Raad van State.Inhoud van het wetsvoorstelDe regering wil met het wetsvoorstel het afpakken (confisqueren) van opbrengsten uit criminaliteit makkelijker maken. De regering ziet dit als een belangrijke maatregel om georganiseerde en ondermijnende criminaliteit effectiever te bestrijden. Op dit moment kunnen criminele opbrengsten alleen worden afgenomen als iemand in een strafrechtelijke procedure veroordeeld is. Het wetsvoorstel introduceert een civielrechtelijke procedure voor het confisqueren van criminele opbrengsten. Het Openbaar Ministerie moet dan aantonen dat het gaat om vermogen of zaken zoals auto’s of boten die afkomstig zijn uit een misdrijf. Die kunnen dan worden afgepakt zonder dat daar een strafrechtelijke veroordeling aan vooraf gaat. Dit wordt aangeduid als ‘non conviction based confiscation’ en wordt afgekort als NCBC.BelangenafwegingDe Afdeling advisering onderkent dat georganiseerde en ondermijnende criminaliteit een groot gevaar voor de rechtsstaat is. Daarom begrijpt zij de wens van de regering om te zoeken naar nieuwe manieren die kunnen bijdragen aan een effectieve bestrijding hiervan. Tegelijkertijd moet ook de bescherming van fundamentele rechten, zoals het recht op eigendom of het recht op een eerlijk proces, niet uit het oog worden verloren. De Afdeling advisering vindt dat de juiste balans tussen deze belangen in het wetsvoorstel nog niet is gevonden. Om die reden maakt zij een aantal opmerkingen in dit advies.Meer waarborgen en randvoorwaarden in de wetIn het strafrecht zijn verschillende waarborgen opgenomen om de rechten van de verdachte te beschermen, zoals de zogenoemde onschuldpresumptie. De NCBC bevat echter minder waarborgen, omdat deze procedure niet gericht is op personen, maar op goederen. Voorkomen moet echter worden dat de NCBC wordt gebruikt om strafrechtelijke waarborgen te omzeilen. De Afdeling advisering vindt dat dit beter moet worden vastgelegd in het wetsvoorstel en de toelichting.Daarnaast kan de NCBC worden ingezet om vermogen of goederen af te pakken die verband houden met een afgeronde strafzaak. Als de verdachte in de strafzaak vrijgesproken is, zou het volgens de Afdeling advisering in strijd met de onschuldpresumptie kunnen zijn als goederen dan alsnog via de NCBC worden afgepakt. Ook als de rechter de verdachte heeft veroordeeld, maar goederen aan hem heeft teruggegeven, is het niet wenselijk als deze goederen alsnog kunnen worden afgenomen in de NCBC. De burger moet er immers op een gegeven moment op kunnen vertrouwen dat een rechtszaak klaar is en dat hij zijn goederen mag houden. De Afdeling adviseert daarom het wetsvoorstel zodanig aan te passen dat vermogen of goederen in deze gevallen niet kunnen worden geconfisqueerd.Beperk reikwijdte of maak een tijdelijke wetZelfs wanneer de bovenstaande adviesopmerkingen worden overgenomen door de regering, ziet de Afdeling advisering risico’s dat fundamentele rechten geschonden worden. De Afdeling adviseert de regering daarom een keuze te maken. Ten eerste kan de regering het wetsvoorstel beperken tot gevallen waarin de meerwaarde van de NCBC duidelijk is, maar het onwaarschijnlijk is dat fundamentele rechten geschonden worden. Het gaat dan bijvoorbeeld om situaties waarin strafrechtelijke vervolging om juridische redenen niet mogelijk is of situaties waarin de officier van justitie vervolging niet wenselijk vindt. Als de regering het wetsvoorstel niet wil beperken tot deze gevallen, adviseert de Afdeling de NCBC tijdelijk in te voeren. Op deze manier kan eerst worden gekeken hoe het wetsvoorstel in de praktijk uitpakt. Deze inzichten kunnen dan in de toekomst worden gebruikt bij het beantwoorden van de vraag of de NCBC definitief moet worden ingevoerd.