Enkele jaren geleden redigeerde ik samen met Lisa Disch en Nadia Urbinati een boek over wat we de "constructivistische wending" in de theorie rond politieke representatie noemen. De centrale premisse van dit boek is dat representatie geen éénrichtingsverkeer is, zoals vaak wordt verondersteld. Integendeel: mensen en organisaties in een representatieve rol (dat kunnen politici of partijen zijn, maar ook bijvoorbeeld sociale bewegingen of invloedrijke activisten/opiniemakers zoals Greta Thunberg) zijn vaak mede-constitutief voor de achterban die zij pretenderen te representeren.

Iets anders dat opvalt aan die representatieve claims is dat ze vaak een typisch 'synecdochische vorm' hebben. De synecdoche (of pars-pro-toto) is een specifieke stijlfiguur waarin een deel symbolisch voor een groter geheel komt te staan. (Denk aan hoe we spreken over "handen aan het bed.") In politieke representatie werkt dat ook zo: het "Gele Hesje" (dat iedere automobilist in Frankrijk bij wet voorhanden moet hebben), "Joe the Plumber", en de scholier of jongere die in verzet komt tegen klimaatverandering zijn allemaal dergelijke synecdoches. Ze omvatten in één (op zichzelf bezien beperkt en onvolledig) beeld een groep die eigenlijk veel breder en diverser is - maar die zich ook meer als één groep zal gaan identificeren al naar gelang een politicus, beweging of slogan succesvoller wordt.

Naar BBB, dan. Vertolkt deze partij inderdaad "de stem van de ontevreden burger?" Empirisch onderzoek zal dit verder uit moeten wijzen, maar het lijkt er op dat BBB vooral veel stemmen heeft gehad van een rechts-populistisch/extreem-rechts electoraat dat bij eerdere verkiezingen door andere partijen werd vertegenwoordigd (zoals FvD en PVV), met daarnaast zo te zien wat aanwas uit het stemvee van de traditionele "boerenpartij" CDA. Die partijen spraken natuurlijk eerder ook al hun steun uit voor de agro-industrie, maar opvallend is dat juist bij BBB "de boer" en/of "het platteland" precies gaat functioneren als zo'n synecdoche. Mensen gaan zich hier in toenemende mate mee identificeren - zelfs al zijn ze in de meeste gevallen zelf helemaal geen boer of wonen ze in uitgestrekte vinexwijken die zich nog maar moeilijk als het "platteland" laten omschrijven. BBB vertolkt geen mening of perspectief die altijd al als zodanig bestond, maar geeft nieuwe inhoud en betekenis aan een vaag electoraat dat zich eerder door andere partijen/politici aan uiterst rechtse zijde liet vertegenwoordigen - en herdefinieert daarmee ten dele wie dat electoraat is en wat haar gepercipieerde belangen zijn.