De Bergrede (16): de Mammon
Het is zondag en u bevindt zich weer in de reeks over het Nieuwe Testament, meer in het bijzonder in het deel over de Bergrede. De samensteller daarvan wijdt, na zijn behandeling van het vasten, enkele opmerkingen aan rijkdom en bezit. Het is een beetje een rommelig stukje.
De Mammon
Hier is het begin:
Verzamel voor jezelf geen schatten op aarde: mot en roest vreten ze weg en dieven breken in om ze te stelen. Verzamel schatten in de hemel, daar vreten mot noch roest ze weg, daar breken geen dieven in om ze te stelen. Waar je schat is, daar zal ook je hart zijn. (Matteรผs 6.19-21; vgl. Lukas 12.33-34; NBV21)
Het vervolg:
Niemand kan twee heren dienen: hij zal de eerste haten en de tweede liefhebben, of hij zal juist toegewijd zijn aan de ene en de andere verachten. Jullie kunnen niet God dienen รฉn de Mammon. (Matteรผs 6.24; vgl. Lukas 16.13)
Mammon is de verpersoonlijking van het kapitaal. Het verband tussen deze zinnen is dus duidelijk. Wat ik niet snap is het zinnetje er tussenin.
Het oog is de lamp van het lichaam. Dus als je oog helder is, zal heel je lichaam verlicht zijn. Maar als je oog troebel is, zal er in heel je lichaam duisternis zijn. Als het licht in jezelf verduisterd is, hoe groot is dan die duisternis! (Matteรผs 6.22-23)
Rijkdom en armoede
We zullen die lamp verder laten wat โie is want de opmerkingen over de Mammon zijn interessant genoeg. Voor ons eenentwintigste-eeuwers is het vanzelfsprekend dat er zoiets is als economische groei. Wij zijn welvarender dan onze ouders, die weer rijker waren dan onze grootouders. In de Oudheid was men zich daar niet zo van bewust: de machthebbers sneden de koek en als de een rijker was, was de ander armer. Het inzicht dat de koek als geheel kon groeien, ontstond pas in de zeventiende eeuw.
Jezus en zijn volgelingen, peasants aan de onderkant van de samenleving, hadden een alleszins begrijpelijke afkeer van rijkdom. Niet omdat ze in armoede een deugd herkenden, maar omdat ze meenden dat de rijken per definitie anderen in armoede hielden. Ongeveer zoals de vrijheid van de meester mogelijk was door de onvrijheid van de slaaf. In dit opzicht zijn Jezusโ uitspraken tegen de rijken precies wat we zouden verwachten. Er zijn dan ook volop parallellen.
Henoch over geld
Neem de Gelijkenissen van Henoch, een tekst uit het begin van onze jaartelling. Op het Laatste Oordeel worden de heersers, koningen en landbezitters bestraft. Weliswaar pleiten ze, min of meer zoals de rijke man in Lukasโ gelijkenis over de arme Lazarus, voor respijt, maar de Mensenzoon gunt het ze niet. โOnze zielen waren vervuld van het onderdrukkende geld,โ erkennen ze, โmaar dat zal ons niet redden nu we in de Sheol worden geworpen.โ (1 Henoch 63.10).
Een andere tekst, de Brief van Henoch uit de tweede eeuw v.Chr., adviseert de mensen gerechtigheid te beoefenen en haalt uit naar degenen die door middel van zonde โ lees: woeker โ het kapitaal verwerven om huizen te bouwen, want die zullen tot op de funderingen worden gesloopt. โWee jullie, rijke mensen, die jullie vertrouwen in geld stellenโ gaat de auteur verder, โjullie zullen je rijkdommen uitzweten.โ En: โtoen jullie rijk waren, waren jullie onderdrukkend en nu zijn jullie voorbestemd voor de doodโ.
Andere parallellen
De Henochitische literatuur is niet de enige parallel. Het Damascusgeschrift (een van de Dode-Zee-Rollen) noemt rijkdom als een van de drie netten waarmee de duivel de mensen verstrikt. De twee andere zijn ontucht en de ontering van de tempel (4.17). Het zijn allemaal uitwerkingen van een oeroude, joodse gedachte, die we ook vinden in Spreuken 11.7: โWanneer een goddeloze sterft, gaat al zijn hoop verloren, van zijn rijkdom hoeft hij niets te verwachten.โ
Er zijn talloze andere parallellen. Voor een rijke was er, in het denken van de arme Joden, maar รฉรฉn hoop: alles verkopen en de opbrengst geven aan de armen. Dat is โ Jezus erkent het in Matteรผs 19.24 โ voor rijke mensen niet eenvoudig. Het was nu eenmaal gemakkelijker voor een dromedaris om door het oog van een naald te gaan dan voor een rijke om een plaats te hebben in de wereld die zou komen.
[Een overzicht van de reeks over het Nieuwe Testament is hier.]
#armoede #Bergrede #Mammon #NieuweTestament #peasants #ressentiment #rijkdom
RTL Nieuws
Jean Hacquin
Esther_Roland
Irene, antifascist
Alexandra Beekers ๐ณ๏ธโ๐๐
Arie in Wonderland
Jona Lendering