De hoofddoek (1) het oosten
Een moeder met een complexe hoofddoek (Archeologisch museum, Basra)
Ergens rond 1770 v.Chr. verloofde Shibtu, de dochter van de koning van Aleppo, zich met Zimri-Lim, de machtige koning van de Mesopotamische stad Mari (r.1775-1762 v.Chr.). In een overgeleverd kleitablet schrijft Shibtu’s vader zijn aanstaande schoonzoon dat er, toen diens gezanten de jonge vrouw kwam ophalen, wat complicaties waren.
U hebt het huwelijksgeschenk meegebracht, maar mijn moeder is ziek en ik vrees dat in mijn paleis iets naars zal gebeuren [dat een slecht voorteken voor het huwelijk is]. Ook hebt u niet veel tijd. Daarom hebben wij in allerijl het huwelijksgeschenk dat u, meneer, hebt laten brengen, naar ons paleis gebracht en hebben wij over het meisje haar sluier gelegd.
De formulering is precies: de sluier werd gelegd over het hoofd van het verloofde meisje: het was een hoofddoekje. Het gebruikte woord, kullulu, kan ook “kronen” en “zich versieren” betekenen, dus deze hoofddoek was iets bijzonders en het in de vertaling gebruikte mooie woord “sluier” benadrukt dat aspect. De hoofddoek was namelijk het ereteken van een vrouw die was verloofd of getrouwd, en kon elegant worden versierd met juwelen en complexe vlechtsels.
Assyrische vrouwenrechten (Pergamonmuseum, Berlijn)
Dat het dragen van een hoofddoek in Mesopotamië duidde op de huwelijkse status, blijkt allerlei teksten. Eén voorbeeld is bovenstaand kleitablet uit Aššur, daterend uit de regering van de Assyrische koning Tiglat-Pileser I (r. 1116-1077) en gewijd aan de rechten van vrouwen. Daaruit blijkt andermaal dat de hoofddoek het voorrecht was van een getrouwde, vrije dame; het was slavinnen en prostituees niet toegestaan een hoofddoek te dragen. Gegeven de straf was het onderscheid tussen respectabele en minder respectabele vrouwen belangrijk:
Wie een gesluierde prostituee ziet, moet getuigen verzamelen, haar arresteren en haar naar de paleisingang brengen. Na het onderzoek zal zij vijftig stokslagen krijgen.
Of neem het Hooglied, de joodse tekst waarin een bruidegom zijn bruid toezingt:
Je bent zo mooi, vriendin van mij,
je bent zo mooi!
Je ogen zijn duiven,
door je sluier heen.
Je haar golft als een kudde geiten
die afdaalt van Gileads bergen.noot Hooglied 4.1; NBV21.
In Griekenland was het niet anders. Talloze vaasschilderingen tonen hoe een jonge vrouw een hoofddoek krijgt bij haar huwelijk. Hier is een voorbeeld, afkomstig uit het vijfde-eeuwse Athene.
Een bruid krijgt haar hoofdoek
Zo ook in Rome, waar een verloofde een flammeum droeg, een felgekleurde hoofddoek die de bruidegom tijdens de huwelijksvoltrekking afnam; daarna werd een getrouwde vrouw geacht haar haar op een minder opvallende manier te bedekken – zie bijvoorbeeld de fresco die bekendstaat als de Aldobrandini-bruiloft.
Venus staat een bruid bij (Aldobrandini-bruiloft, Vaticaanse Musea, Rome)
Er valt hier wel een kanttekening te plaatsen. We hebben honderden portretten van voorname Romeinse dames uit alle delen van het imperium, en van menigeen – denk aan alle keizerinnen – weten we dat ze getrouwd waren. Ze dragen zelden een hoofddoek. Dat suggereert dat er ook anders naar hoofddoeken gekeken kon worden.
[Wordt vervolgd]
#AššurStad #hoofddoek #Hooglied #huwelijk #prostituees #Shibtu #TiglatPileserI #vrouwenrechten #ZimriLim
Richard Monvoisin
Richard ☠️ Monvoisin
Jona Lendering
Emilie
L'humanité