Leen Kaldenberg- de dingen die voorbij gaan

Gedurende de laatste weken van het jaar 2024 her-publiceerden we tekst en beeld van auteurs. In 2025 gaan we daar mee door. Hieronder een tekst die we eerder, op 19 maart 2014, in het BD plaatsten. Ontwerp Fred van der Zee.

‘Ik had dit niet willen missen, de stilte, eenzaamheid, verdieping, de rivier als verbindende factor tussen de fortgrot (een bomvrije bunker waar Leen sliep) en het atelier. Elke morgen bracht ik een groet aan de rivier en begon zo mijn dag.’ De Groningse beeldend kunstenaar Leen Kaldenberg bracht in het kader van het boeddhistisch experiment Boeddha in de Linie  veertien etmalen door in het bunkergebied van Werk aan het Spoel, in de uiterwaarden van de Lek bij Culemborg. Afgelopen zondag gaf hij het stokje, in dit geval een koan, door aan de Amsterdamse beeldend kunstenaar Airco Caravan.

Ik zie hoe de kleuren van zijn schilderijen zijn veranderd ten opzichte van zijn Groningse werk. Lichter, wat wervelender ook misschien. Of deze enerverende periode een trendbreuk betekent, kan Leen niet zeggen. ‘Dat moment zal zeker komen, later misschien. Zoals een steen die de loop van een rivier kan veranderen.’

Leen heeft de afgelopen weken veel werk gemaakt. Groot en klein, de een wat zwaarder van karakter dan het andere. Hij schilderde in het atelier naast de dijk die het bunkergebied doorklieft  en sliep in een bomvrije bunker, waar ratten ’s nachts door een spleet onder de stalen deur naar binnen glipten en op zoek gingen naar de vreemde snuiter die zomaar bezit had genomen van hun leefomgeving. Buiten gakten de ganzen en kraaiden raven hun doodslied. Door Leen aangebrachte houten balken onder de kierende deur maken het de ratten nu onmogelijk om de bunker binnen te gaan. Het kan zomaar zijn dat de obstakels weer door Airco worden weggehaald. Op de  hond en kat na scoort een rat plaats nummer drie op haar lijstje van leuke dieren. Ze zijn intelligent en sociaal, zegt Airco over de ratten.

Foto en copyright Elisabeth ter Borg.

Leen richtte in de bomvrije bunker een fraai boeddhistisch altaar in. Hij is student van Sogyal rinpoche, de belangrijkste leraar van het Tibetaans boeddhistisch instituut Rigpa. Vrijwel direct na het opstaan om half zes begon Leen met zijn boeddhistische beoefening van enkele uren om de dag er ook weer mee af te sluiten. Het fortgrot noemt hij zwaar, loodzwaar, de vloer verhaalt de gebeurtenissen uit het verleden. Het ferme dak van aarde en gras beschermt het gemetselde gewelf tegen militair geweld, maar was in de beleving van  de Groninger ook indringend in zijn geest aanwezig. De druk van toen en nu, de vergankelijkheid die Leen zo intens beleefde. De zuivering van nooit verdwenen ergernissen en donkere gevoelens die er waren en misschien minder prominent zijn geworden. Dat zijn de ervaringen van de boeddhist Kaldenberg.

Op spiritueel gebied genoot de kunstenaar van de wisseling van de seizoenen. Hij ging de bunker in in de nadagen van de winter en beleefde het vroege voorjaar- ook als kunstenaar op een intense manier als hij de stalen deuren opengooide en contact maakte met buiten. De wisseling als vergankelijkheid, niets blijft hetzelfde, alles gaat voorbij. Kale bomen raakten in blad, gras groeide snel rond de bunkers bij gebrek aan blatende schapen die de sprieten tussen hun kiezen vermorzelen. Elke dag groette Leen met respect de rivier de Lek, die langs het bunkergebied stroomt. Een brenger van goede en slechte boodschappen, een levensader die elke seconde anders is. Ook buiten, in zijn directe omgeving ging het leven gewoon door. Gezinnen wandelden in het gebied rond de bunkers. Een fietser over de dijk, etende mensen in de Veldkeuken, het plaatselijk restaurant. Hij beleefde dat vanuit zijn verstilling in zijn geest en genoot er van.

In de eerste week van zijn verblijf op Werk aan het Spoel trok Leen Kaldenberg er ver op uit. De uiterwaarden in, verbaasde zich, de man van de stugge paarse Groninger klei, over de omgeving. Bunkers als Legosteentjes zo groot onder de ver weg kijkende hemel. Slurpte die indrukken op om in zijn atelier de emoties, de gevoelens vorm te geven. Op zijn doeken, groot en klein. Later beperkte hij zijn tochten in lengte en tijdsduur en werd de cirkel rond het atelier, het water, de bunker steeds kleiner en intiemer. Misschien ook wel gevoeliger ook, less is more. En dan wordt het zaterdagmiddag, de dag voor het vertrek de dag erna. ‘Ik ben blijven werken tot half vier, toen was het over.’

Zondagmorgen arriveerde de flamboyante Amsterdam beeldend kunstenaar Airco Caravan. Rood haar, rode kleding. De bakfiets waarmee ze vorig jaar een enorm portret van de Dalai Lama vervoerde, liet ze thuis. Ze kijkt naar buiten door een raam van het atelier. ‘Het is hier goed aangeharkt’, zegt ze. Ze vertelt over haar plannen. Betonnen bunkers behangen met bloemetjesbehang. Groen introduceren in haar werk, haar kleding, maar ze weet niet of dat zal lukken. Van Leen Kaldenberg krijgt ze een koan aangereikt, een door de Antwerpse zenleraar en psychiater Edel Maex aangereikt zenraadsel. En lust of kwelling voor de geest. De een gaat, de ander komt in dit boeddhistische experiment.

Video & audio

korte video-impressie over de belevenissen van Leen.

Dit is een automatisch geplaatst bericht via ActivityPub.

#AgnesSommer #aircoCaravan #amsterdam #BoeddhaInDeLinie #ElisabethTerBorg #groningen #joopHoek #LeenKaldenberg #WerkAanHetSpoel

Filmverslag onderscheiding Rob Janssen en Jan de Breet

Gedurende de laatste weken van het jaar 2024 her-publiceerden we tekst en beeld van auteurs. In 2025 gaan we daar mee door. Bekijk hieronder de video. Deze video werd eerder, op 27 april 2013 in het BD geplaatst.

(bekijk op youtube)

Kort filmverslag van de uitreiking van de onderscheidingen voor Rob Janssen en Jan de Breet. Zij kregen deze vanwege hun grote betekenis voor het verspreiden en vastleggen van het boeddhistisch gedachtegoed, met name voor hun vertaling van delen van de Pali Canon. Op 26 april reikte burgemeester Els Timmers-van Klink hun de versierelen uit.

Camera: Joop Ha Hoek
Montage: Paul van Buuren

Dit is een automatisch geplaatst bericht via ActivityPub.

#film #JanDeBreet #joopHoek #onderscheiding #PaliCanon #PaulVanBuuren #RobJanssen #vertaling #youtube
#film #JanDeBreet #joopHoek #onderscheiding #PaliCanon #PaulVanBuuren #RobJanssen #vertaling #youtube

Boeddha in de Linie: Alcatraz of nirvana

Zo tegen het eind van het jaar 2024 herhalen we publicaties uit het verleden van het BD. Hieronder een tekst uit februari 2014 toen Boeddha in de Linie plaatsvond.

 

Werk aan het Spoel.

Voor zover ik weet is dit nog niet eerder in de boeddhistische wereld vertoond. Haal vier beeldende kunstenaars uit hun habitat en zet ze ieder twee weken in een rauwe, natuurlijke omgeving. Geef ze een koan mee en volg wat eenzaamheid, het geïsoleerd zijn, het gevaar van overstroming, de donkere nachten met die kunstenaar doet. Het gaat ons niet primair om het kunstzinnig resultaat dat de kunstenaar na die veertien dagen laat zien, al zullen de kunstenaars daar zelf anders over denken, maar hoe hun geest beïnvloed wordt en welke handvatten de kunstenaars uit hun boeddhistisch beoefening halen om met angst en natuurlijk ook plezier om te kunnen gaan. Wordt het Alcatraz of het nirvana? Maant de koan tot rust of wordt het een gifbeker? Is er tijdens het project verwarring, verstilling, agressie, wijsheid te bemerken bij de kunstenaars. Zij staan centraal, wij sturen niks aan, volgen alleen het proces.’

Hoofdredacteur Joop Hoek van het Boeddhistisch Dagblad is een van de organisatoren van het project Boeddha in de Linie. Samen met Agnes Sommer en Elisabeth ter Borg van Wou2 werkte hij het door Ter Borg bedachte concept uit. Ter Borg werkte al eerder met het Boeddhistisch Dagblad samen. In het voorjaar van 2012 vond in het Centrum voor Hedendaagse Kunst Witte de With in Rotterdam een bijzondere eenmalige meditatie plaats.

Te midden van meer dan duizend foto’s en illustraties van tulku’s- erkende reïncarnaties van een eerdere boeddhistische meester, door de Italiaanse beeldend kunstenaar Paola Pivi in het project Tulkus 1880 to 2018 bijeengebracht, kwamen tientallen mensen bijeen. Voorafgaand aan de meditatie verzorgde de in Bhutan geboren beeldend kunstenaar Tashi Norbu met zijn muzikanten en monniken een sacraal concert.

Ontwerp Fred van der Zee.

Het decor waarin het project Boeddha in de Linie plaatsvind is van een heel andere orde. In de soms woest wilde dan weer lieflijke uiterwaarden van de rivier de Lek, tussen Culemborg en Everdingen, ligt Werk aan het Spoel. Een zogenoemd kunstfort dat onderdeel uitmaakt van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Met veel bunkers, die onvergankelijk lijken. Het project symboliseert de natuurlijke zoektocht; van het smeltwater van de Alpen dat door de uiterwaarden de weg naar zee vindt; van de ganzen, scholeksters en lepelaars uit Afrika naar hun broedplaats.

De kunstenaars zijn niet van de buitenwereld afgesloten. Overdag zoeken wandelaars de ruige omgeving op. De nachten zijn donker en stil. Het is geen plek voor bangeriken. De kunstenaars werken in een atelier en slapen in een bomvrije bunker, met net dat beetje comfort dat ze heel erg naar hun eigen bed doet verlangen. Maar waar ze eventueel met mooi weer ook in kunnen werken.

Joop Hoek zegt met dit project heel erg te denken aan het verblijf en de emoties van de schrijvers Jan Wolkers en Godfried Bomans op het Nederlandse – en tijdens hun verblijf totaal verlaten eiland Rottumerplaat, in 1971.

‘De totaal verschillende reacties op die eenzaamheid, met krijsende meeuwen en aangespoelde dode zeehonden, vond ik heel bijzonder. Een paar minuten per dag stonden ze met een radiocontact in verbinding met Willem Ruis van de VARA. Bomans werd ziek van eenzaamheid en angst, Wolkers creëerde zijn eigen paradijs met wrakhout en een ontvankelijke geest. Het Spoel is natuurlijk geen geïsoleerd eiland, maar ik ben ervan overtuigd dat die omgeving de zelfde emoties bij onze beeldende kunstenaars kan oproepen als indertijd bij Wolkers en Bomans. Hoog water kan de dijken bedreigen, de nacht is zo donker als een nacht maar kan zijn, het is een gebied met wilde dieren, krijsende vogels. Het contact met familie en naasten is verbroken, de boodschappen worden een keer per week aangeleverd. En in zo’n bomvrije bunker kan het akelig stil zijn. De ruimte wordt afgesloten met zulke dikke stalen deuren,  de Nederlandse Bank zou er jaloers op zijn.’

Na veertien dagen in en rond het atelier gewerkt te hebben, wordt op de zondagmorgen door de organisatoren afscheid genomen van de kunstenaar  en overhandigt deze aan de opvolger de koan, waarvan de tekst in dat stadium verder niet bekend wordt gemaakt. De kunstenaars worden gevolgd door de boeddhistische radio, die regelmatig verslag doet van de ervaringen van de kunstenaars. De boeddhistische televisie (BOS-tv) maakt een film over het project en het  Boeddhistisch Dagblad volgt met korte video’s het doen en laten van de achterblijvers.

Als de laatste kunstenaar eind april het atelier verlaat volgt er een publieke samenvatting door Elisabeth ter Borg over de gebeurtenissen in de afgelopen twee maanden. Aansluitend wordt in een tot expositieruimte omgebouwde bunker twee maanden lang de gemaakte werken geëxposeerd.

De kunstenaars zijn (in volgorde van deelname):

Leen Kaldenberg (Gorinchem 1957), woont en werkt in Leermens (Groningen). Volgde zijn opleiding in 1990/1995 aan de Academie voor Beeldende Kunst Minerva Groningen. Als gelauwerd kok onderscheidde hij zich door het op de kaart zetten van de authentieke Groningse keuken en het werken met streekproducten. Na het koksleven achter zich te hebben gelaten is Kaldenberg een weg naar binnen gegaan. Vanuit zijn woonplaats Leermens spitst hij zich tegenwoordig toe op het boeddhisme en het schilderen. Door te schilderen geeft hij nu vorm aan zijn liefde voor voedsel en het Groninger landschap, en met meditatie stilt hij zijn honger naar verstilling. Vanaf 2004 is hij leerling van Sogyal Rinpoche.

Het werk van Airco Caravan (Amsterdam/New York) kenmerkt zich door een conceptuele en vaak kleurrijke benadering. Dit kunnen schilderijen zijn in olie of acryl, maar ook collage, installatie en zeefdruk. Het brede spectrum van Caravan is een weerslag van onze zapcultuur. Met haar kunstproject Made in China belichtte ze vorig jaar op een bijzondere wijze de situatie in het bezette Tibet. Zonder het te weten schilderden zestien kunstenaars in China een deel van het gezicht van de Dalai Lama. In Nederland werden de doeken door Airco geassembleerd tot één portret. Vorig jaar werd het enorme doek op een bakfiets de straat ingereden waaraan de Chinese ambassade in Den Haag ligt. Vertegenwoordigers van de Tibetaanse gemeenschap in Nederland boden er een taart aan, ter gelegenheid van de verjaardag van de Dalai Lama. Airco is niet aan een sangha verbonden.

Raoul Deleo (1968) pseudoniem van Raoul de Leeuw, is een Nederlandse illustrator, tekenaar en animator. Hij tekent al vanaf zijn tweede jaar. Afgestudeerd als illustrator aan de Willem de Kooning Academie in 1993.

Sindsdien werkzaam als freelance illustrator, grafisch vormgever, animator en artdirector.

Door de jaren heen onderscheiden voor verschillende projecten. Werkt de laatste jaren steeds vrijer en weet opdrachtgevers aan te trekken die hem deze vrijheid gunnen en geven. Exposeert en verkoopt vrij werk in galeries en op kunstbeurzen. Heeft het boeddhisme leren kennen eind jaren ’80 en is begonnen met zenmeditatie in 1991 en is sindsdien nooit echt gestopt. Dit heeft zijn kijk op zichzelf en de wereld om hem heen wezenlijk veranderd.

Sinds een opdracht waarbij hij tekenend verslag moest doen van een reis van New York naar San Francisco (uitgegeven als boek “De Eenzame Snelweg”) is het begrip “Spontaneous Flow” een terugkerend begrip in zijn werk geworden. Het is volgens Deleo een werkwijze die veel te maken heeft met het boeddhisme. Vanuit een volledige concentratie op het nu, zonder plan, beginnen met tekenen en gaande weg zien wat er ontstaat zonder het achteraf te corrigeren.

Zo is ook een 80-tal tekeningen ontstaan onder de naam “That Damn Day” en gepubliceerd in een boekje en op een gelijknamige blog. Ook de affiches voor een recente wervingscampagne van de Willem de Kooning Academie zijn op deze wijze getekend.

Een ander project van Deleo concentreert zich rondom de “Moussiah”, een stoïcijns rechtop lopende muis, die door de eeuwen heen door getuigen als de verlosser van mens en dier wordt gezien.

Met name de drang tot betekenisgeving van de mens en zijn worsteling met leegte en betekenisloosheid, probeert Deleo in de op deze muis geïnspireerde beelden vorm te geven.

Mark Schalken is grafisch ontwerper en beeldend kunstenaar. Hij doceerde o.a. aan de kunstacademie St. Joost in Breda. Met zijn bureau de ‘Ruimte ontwerpers’ maakt hij sinds 15 jaar websites en boeken rond de thema’s zorg, cultuur, onderwijs en spiritualiteit. Sinds de jaren negentig woont hij in Amsterdam en beoefent zenmeditatie bij zijn leraar Nico Tydeman.

In de zomer van 2012 was hij vier maanden gastkunstenaar bij Kloosterhotel Zin in Vught. Gekomen zonder plan, liet hij zich inspireren door de natuur en vele onverwachte ontmoetingen. Het boek ‘Wat speelt er?’ toont de resultaten: fotoseries, inktschilderingen, ruimtelijk werk, en een serie 24-uurs retraites, waarbij hij met onbekende gasten een dag in het gastatelier doorbracht. Verbeelding als open ontmoeting en ongewis proces, op papier en in levende lijve. Dat is de verbindende thematiek.
Momenteel rond hij zijn eerste fotoboek af: ‘Polderlichaam’. Het boek met beeldverhalen over de Noordoostpolder verschijnt in juni.

In de loop van de week volgt in het BD meer informatie over deze kunstenaars.

Bezoek ook de Facebookpagina voor actuele informatie

Dit is een automatisch geplaatst bericht via ActivityPub.

#AgnesSommer #aircoCaravan #BoeddhaInDeLinie #Culemborg #ElisabethTerBorg #Everdingen #joopHoek #LeenKaldenberg #MarkSchalken #RaoulDeleo #WerkAanHetSpoel #WitteDeWith
#AgnesSommer #aircoCaravan #BoeddhaInDeLinie #Culemborg #ElisabethTerBorg #Everdingen #joopHoek #LeenKaldenberg #MarkSchalken #RaoulDeleo #WerkAanHetSpoel #WitteDeWith