Jona LenderingKtesias’ Geschiedenis van de Perzen
Een Perzische ruiter verslaat een Griekse soldaat (Staatliche Münzsammlung, München)In het vorige blogje introduceerde ik de Griekse geschiedschrijver Ktesias, en vertelde ik dat aan zijn betrouwbaarheid sterk wordt getwijfeld. Dat heb ik niet echt toegelicht, dus ik bied nu een becommentarieerd overzicht van zijn Geschiedenis van de Perzen.
Assyrië, Babylonië en Medië
Dat werk begint met drie boeken over de geschiedenis van wat Ktesias aanduidt als Assyrië. En daarmee verraadt hij dat hij staat op de schouders van de door hem bekritiseerde Herodotos van Halikarnassos, die met deze naam verwijst naar zowel Assyrië als Babylonië. De verklaring kan alleen maar zijn dat beide voormalige koninkrijken in Achaimenidisch Perzië behoorden tot dezelfde bestuurseenheid, maar het is absurd om het terug te projecteren op de eerdere geschiedenis. Ktesias volgt Herodotos in zijn vergissing, en wat hij presenteert als geschiedenis is grotendeels legendarisch.
De volgende drie boeken van de Geschiedenis van de Perzen zijn gewijd aan de Meden. Ook hierin volgt Ktesias Herodotos, die had beweerd dat er een lange periode was geweest waarin de Meden over een uitgestrekt Aziatisch rijk hadden geheerst. Dat was grotendeels fictie en wat Ktesias vertelt is eveneens verzonnen.
Cyrus de Grote
De boeken zeven, acht en negen gaan over het begin van de heerschappij van de Perzische koning Cyrus de Grote (r.559-530 v.Chr.). Uit wat bekend is over het werk van Ktesias, beschreef hij Cyrus’ beroemdste daad niet: de verovering van de stad Babylon. Het is onwaarschijnlijk dat dit het gevolg is van de gebrekkige overlevering van Ktesias’ werk: het uittreksel van patriarch Fotios I mag dan wat onevenwichtig zijn, hij lijkt geen belangrijke gebeurtenissen weg te laten. Hier ligt een puzzel.
De volgende twee boeken beschrijven Cyrus’ oorlogen tegen de Indiërs en zijn dood op het slagveld. Hier wordt het interessant, want Ktesias volgt hier een traditie die niet bekend was aan Herodotos. Die schrijft in zijn Historiën namelijk dat Cyrus sneuvelde tijdens een oorlog tegen de Massageten, een nomadenvolk in Centraal-Azië. De Babylonische kleitabletten weten overigens niets van Cyrus’ gewelddadige einde.
Cyrus is opgevolgd door zijn zoon Kambyses II, aan wiens heerschappij (r.530-522) Ktesias zijn twaalfde boek wijdt. Hier zou Ktesias kunnen beschikken over betrouwbare informatie, want hij weet dat de Perzische koning Egypte kon veroveren dankzij verraad. Dit is correct. De loopbaan van Wedjahor-Resne maakt dat wel duidelijk. Het verdient echte overweging of Ktesias hier iets wist wat niemand anders wist, wan hij noemt noch de naam van de verrader noch die van de laatste koning van Egypte.
Darius en Xerxes
De boeken dertien, veertien en vijftien van Ktesias’ Geschiedenis van de Perzen zijn gewijd aan de dubbele staatsgreep van 522 en de gevolgen daarvan. Volgens de officiële propaganda, bekend uit de Behistuninscriptie, was er een magiër (een soort offerspecialist) die na het overlijden van Kambyses koning had weten te worden, waarop een verre verwant van de overleden vorst, Darius I de Grote, een tegencoup deed en de macht greep. Darius regeerde tot 486 en werd opgevolgd door zijn zoon Xerxes (r.486-465).
Hoewel Ktesias aan het verhaal van de dubbele staatsgreep enkele details toevoegt, blijft zijn relaas dichter bij de versie van Herodotos dan de Behistuninscriptie. Ktesias past wel de namen van de hoofdrolspelers aan – en ze kloppen bewijsbaar niet. Hoezeer Ktesias bij Herodotos in het krijt staat, blijkt uit zijn verslag van de regering van Xerxes: hij vertelt over diens eerste jaren, die door Herodotos zijn beschreven, en spring dat meteen naar de dood van Xerxes.
Toch lijkt hij te beschikken over aanvullende informatie. Hij noemt bijvoorbeeld enkele belangrijke eunuchen en het is mogelijk dat hij, als hofarts, informatie heeft gehoord van andere hovelingen.
Artaxerxes I, Darius II, Artaxerxes II
Ktesias’ volgende drie boeken zijn gewijd aan de regeringen van Artaxerxes I Makrocheir (r.464-424) en Darius II Nothos (r.423-405/404). We lezen over de opstand van een zekere Megabyzus en over het korte interregnum van Xerxes II, waarvoor Ktesias onze enige Griekse bron is.
De eerste jaren van koning Artaxerxes II Mnemon vormen het onderwerp van de volgende boeken negentien, twintig en eenentwintig. Dit was Ktesias’ eigen tijd. Hij concentreert zich op de poging van Artaxerxes’ broer Cyrus de Jongere om de Perzische troon te veroveren, die culmineerde in de slag bij Kounaxa (herfst 401). Dit deel van Ktesias’ werk is goed bekend omdat Ploutarchos het uitgebreid citeert.
Later lezen we nog hoe Artaxerxes Ktesias naar het westen stuurde, waar hij, zoals gezegd, onderhandelingen moest voeren over de vloot van Konon en koning Euagoras van Salamis. De Geschiedenis van de Perzen eindigt in 398/397, het jaar waarin Ktesias terugkeerde naar Knidos.
Wat hebben we hieraan?
Het is niet helemaal eerlijk te oordelen over een boek dat we kennen uit een uittreksel en fragmenten. Maar toch: ook al is onze kennis beperkt, we moeten constateren dat Ktesias vreemde fouten maakt. Hij denkt bijvoorbeeld dat Nineveh aan de Eufraat ligt, wat suggereert dat hij noch langs de Eufraat noch langs de Tigris naar het Perzische kernland is gegaan. Ook zijn weergave van Xerxes’ expeditie naar Griekenland is verward.
Tegelijk is Ktesias een van onze belangrijkste bronnen voor de geschiedenis van het Perzische Rijk in de periode tussen pakweg 479 (waar Herodotos’ verslag eindigt) en 336 (waar de Alexanderhistorici de draad weer oppakken). Uiteindelijk moet je bij elke mededeling uit Ktesias’ Geschiedenis van de Perzen de simpele vraag stellen wat zijn bron kan zijn geweest. Meer dan bij andere auteurs moet je argwanend zijn, maar hij zal aan het Perzische hof ook weleens iets hebben opgevangen dat simpelweg correct is.
Literatuur
Jan Stronk, Ctesias’ Persian History. Introduction, Text and Translation (2010)
#Achaimeniden #antiekeGeschiedschrijving #ArtaxerxesIMakrocheir #ArtaxerxesIIMnemon #Babylon #Behistuninscriptie #CyrusDeGrote #CyrusDeJongere #DariusIDeGrote #DariusIINothos #EuagorasVanSalamis #FotiosI #HerodotosVanHalikarnassos #KambysesII #Konon #Ktesias #Massageten #Meden #Nineveh #slagBijKounaxa #WedjahorResne #Xerxes
Coach Sankhavaram ®
Ehay2k
Archaeology News 
Benjamin J Gilbert
billyidl
Michel Mariani
Ethan Longhenry