Today's poem:

The Pindus Mountains and the Sublime (excerpt)

- by William Haygarth

https://www.tumblr.com/ukdamo/807620827728281600/todays-photo-was-taken-near-grevena-approaching?source=share

#WilliamHaygarth #poetry #greece #pindos #mountains

Voor-westerse geschiedenis (2): landschap

De regio waarover ik in mijn reeks over de voor-westerse geschiedenis wil schrijven, is ruwweg die van het Middellandse Zee-gebied en het Nabije Oosten, met een open oog voor Noordwest-Europa en Centraal-Eurazië. en de gebieden langs de Rode Zee en Nijl. Dat sluit contact met China, India, Zuid-Arabië, Nubië en de Sao– en Nok-culturen overigens niet uit. De kern ligt echter rond de Middellandse Zee en in het Nabije Oosten en het is moeilijk te ontkennen dat dat een rommelig stukje wereld is.

Het komt allemaal door de tektonische platen. De Afrikaanse plaat schuift elk jaar ruim vijf centimeter naar het noorden, terwijl de Arabische plaat zo’n zestien centimeter naar het noorden schuift. Onderling bewegen deze twee platen van elkaar af, waardoor de Grote Rift-vallei is ontstaan: de Rode Zee, de Dode Zee, de Jordaan, de Bekaavallei. De Afrikaanse en de Arabische platen botsen tegen de Euraziatische Plaat, en zo zijn de Atlas, de Pyreneeën, de Alpen, de Taurus en de Zagros ontstaan. Een vooruitgeschoven deel van de Afrikaanse plaat zorgt voor de enorme kreukel die Sicilië heet, en scheidt de Middellandse Zee in twee bassins.

Een gekreukeld landschap

Vergeleken met de eenvoudige Zwarte Zee is de Middellandse Zee erg verbrokkeld. Waar de bergketens onder water liggen, vormen ze honderden eilanden én de grenzen tussen vijftien binnenzeeën. Schepen kunnen van eiland naar eiland hoppen: dat maakt handel eenvoudig. Liggen de bergketens echter op het droge, dan belemmeren ze de handel. De regio is bovendien geologisch nog actief, de bergen worden nog altijd gevormd en het reliëf is scherp. Je reist in de winter niet even over de Alpen en ik heb zelf weleens rechtsomkeert moeten maken in de Libanon.

Ook al hebben ze vaak de vorm van eilanden, bergen zijn overal, en wie reist op de Middellandse Zee ziet ze eigenlijk altijd meteen achter de kust. De Languedoc, de Pontijnse Vlakte, de Veneto en het lange stuk vanaf de Nijldelta tot en met halverwege Tunesië (“Byzacene”) zijn de enige onderbrekingen. Overal elders liggen bergketens met namen als Sierra Nevada, Pyreneeën, Alpen, Apennijnen, Pindos, Balkan, Taurus, Libanon, Aurès, Atlas en Rif. Meer naar het oosten duwt de Arabische Plaat de Kaukasus en Zagros omhoog.

De regio is, zoals gezegd, geologisch nog altijd actief. Ik noem dus nog even de vulkanen: rond Sicilië de Stromboli, de Etna en het eiland Pantelleria; even noordelijker de Vesuvius; in de Egeïsche Zee het eiland Thera en in Anatolië de Hasan Dağı, de Nemrut Dağı (niet het beroemde monument met dezelfde naam) en de zogenaamde Ararat. Hoewel de vuurspuwende bergen in Turkije het rustig aandoen, barsten de westelijke vulkanen regelmatig uit. Sommige daarvan liggen overigens onder water, zodat er tussen Sicilië en Tunesië nog weleens een eilandje ontstaat dat dan later weer instort en onder de golven verdwijnt.

Ongeschikt voor mensen?

Het wezenlijke punt is hier dat dit landschap opvallend versnipperd is. Alleen in het zuiden ligt het werkelijk open naar de steppe en de woestijn. Overal elders maken de bergen niet alleen het reizen, maar ook de akkerbouw moeilijk. De vlakten zijn doorgaans klein, of ze liggen, zoals de vlakte tussen Eufraat en Tigris, vér van de kust. In alle gevallen is interregionale handel nogal lastig. En tot slot: waar toevallig toch vlakten liggen langs de kust, is het land drassig en is de voornaamste bewoner de malariamug.

Drie continenten botsen op elkaar. Weinig gebieden op aarde zijn minder geschikt voor menselijke activiteit. Of beter: weinig gebieden stellen grotere eisen aan het improvisatievermogen dat mensen van nature bezitten. Wie hier wordt geboren, moet zich wel aanpassen en zoals u weet is cultuur niets meer of minder dan het niet-biologische systeem waarmee de mensen zich aanpassen aan de omgeving. Weinig gebieden spoorden meer aan tot het ontwikkelen van werktuigen, gedrag en kennis.

[Een overzicht van deze reeks zal de komende tijd hier groeien.]