Roelantsboeken: ‘Bestseller Thea Derks “Reinbert de Leeuw” besproken’
Onlangs schreef Riet de Jong een mooie bespreking van mijn biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie voor de website van Boekhandel Roelants in Nijmegen. Onder de titel Bestseller Thea Derks “Reinbert de Leeuw” besproken, zoomt zij nog even in op mijn lezing van zondag 14 december 2014:
De taak van Thea Derks was niet gemakkelijk, want de belangstelling van De Leeuw gaat voornamelijk uit naar de moderne, atonale muziek, en naar de componisten en uitvoerders van deze stroming. Maar wat precies is atonale muziek? Muziek zonder een vast tooncentrum, muziek die geen vaste toonsoort heeft. Abracadabra voor onwetende liefhebbers! Thea Derks liet ons de afsluitende toon van een reeks zingen. Intuïtief zongen we de C van een toonladder. In de atonale muziek is dit, simpel gezegd, not done, daar vind je een toonlader met twaalf tonen.
Fotocollage Brigitta den Boer december 2014
De Jong gaat daarna in op de biografie zelf:
Het aantrekkelijke van het boek is dat naast uitvoerige uiteenzettingen over moderne muziek het sociale leven van De Leeuw aan bod komt en daarmee ook de roerselen in het culturele leven van de maatschappij van de tweede helft van de vorige eeuw. Want er werd wat gemanipuleerd en gekonkeld, Reinbert werd in alle besturen en directies gevraagd omdat hij zo ongelooflijk veel wist en zo intelligent was. […]
Niets wordt vergeten of overgeslagen. Thea Derks, zelf muziekwetenschapper, weet wat ze moet vragen en hoe ze het moet weergeven. Waardoor ze een interessant kijkje geeft in dat wat zich niet alleen op het podium maar ook erachter afspeelt! Meer dan de moeite van het lezen waard!
Ondertussen ging ook het gewone leven door. Op 14 januari bezocht ik een concert van Cappella Amsterdam, die de jonge dirigent MaNOj Kamps carte blanche had gegeven voor een door hemzelf gedirigeerd programma. Dat was bijzonder fraai samengesteld, met rondom muziek van de Canadese componist Claude Vivier werken van Olivier Messiaen en Pascal Dusapin.
Ook de enscenering in het Muziekgebouw aan ‘t IJ was treffend: een eenzame soloslagwerker op het podium speelde een van de Cinq chansons pour percussion van Vivier, waarna vanaf de balkons het schitterende O sacrum convivium van Messiaen werd ingezet door het koor. Jammer genoeg was het programma net iets te hoog gegrepen, waardoor de betovering uitbleef die Viviers muziek anders zo vaak teweegbrengt. Ik schreef erover voor Bachtrack.
Voor de concertserie De Vrijdag van Vredenburg toog ik donderdag 22 januari naar Utrecht, voor een gesprek met de inmiddels 79-jarige componist Giya Kantsjeli, wiens grootschalige Styx werd uitgevoerd door het Groot Omroepkoor, het Radio Filharmonisch Orkest en de altviolist Maxim Rysanov. De breekbare Kantsjeli was flink van slag omdat hij verstrikt was geraakt in de Utrechtse afgesloten-stratendoolhof, maar stond mij toch te woord.
Hoewel hij al sinds 1995 in Antwerpen woont, spreekt Kantsjeli nog altijd uitsluitend Georgisch en Russisch. Gelukkig was Khatuna Liluashvili van de Georgische Ambassade beschikbaar om zijn antwoorden te vertalen.
Thea Derks + Giya Kantsjeli 22-1-2015
Gistermiddag 25 januari 2015 verzorgde ik de inleiding bij een uitvoering van Winterreise door de bariton Mattijs van de Woerd en de pianist Edward Janning in de Amstelkerk in Ouderkerk aan de Amstel. Voor mij een heel speciale ervaring, omdat de grootvader van Reinbert de Leeuw hier van 1916 tot 1943 dominee was, temeer daar zijn nicht Ineke Aalbers persoonlijk aanwezig was. Tijdens het onderzoek voor mijn boek had ik er vaker rondgekeken, maar dit was de eerste keer dat ik daadwerkelijk in de kerk was. De huidige dominee Jos de Heer, die mij ook geholpen heeft met mijn biografie, had het persbericht van het concert integraal in het liturgieboekje van deze zondag opgenomen.
Amstelkerk (c) Dolf Weverink
De kerk was behoorlijk gevuld en onder de aanwezigen was dus ook Ineke Aalbers, een kleindochter van Dominee Aalbers en volle nicht van Reinbert de Leeuw. Zij en haar zussen Coby en Joke hebben mij enorm geholpen met het onderzoek voor mijn boek. Ook stelden zij me veel familiekiekjes ter beschikking, die ik dankbaar in mijn boek heb opgenomen.
Het concert was een groot succes. Van de Woerd zong de cyclus geheel uit het hoofd, met een perfecte dictie en intonatie, terwijl Janning hem alert en subtiel aan de piano begeleidde. Het toegestroomde publiek waardeerde ook mijn inleiding, waarin ik onder andere een fragment speelde uit Reinberts zetting van het slotlied ‘Der Leiermann’, uit zijn voor Barbara Sukowa gecomponeerde cyclus Im wunderschönen Monat Mai.
Thea Derks geeft inleiding op Winterreise, Amstelkerk Ouderkerk aan de Amstel, 25-1-2015 (c) Dolf Weverink
Volgende week dinsdag 3 februari wordt het concert herhaald in de Amstelkerk in Amsterdam, mijn inleiding begint om 19.30 uur, het concert om 20.15 uur. De dag erna klinkt op de Concertzender de vijfde aflevering van Panorama de Leeuw, die ik a.s. woensdag ga opnemen. Hier is een link naar nummer vier van 7 januari.
#Bachtrack #BoekhandelRoelants #CappellaAmsterdam #ClaudeVivier #DeVrijdagVanVredenburg #EdwardJanning #ErardEnsemble #GiyaKantjseli #InekeAalbers #JosDeHeer #Kantscheli #MaNOjKamps #MattijsVanDeWoerd #MensOfMelodie #MuziekgebouwAanTIJ #OSacrumConvivium #OlivierMessiaen #PascalDusapin #ReinbertDeLeeuw #RietDeJong #Styx #Winterreise
Reinbert de Leeuw: mens of melodie ongeautoriseerde biografie 3e druk met 2 extra hoofdstukken* Slotakkoord 2014-2020 Herinneringen aan Reinbert de Leeuw *Ook verkrijgbaar als aparte uitgave: ‘Slotakkoord: Reinbert de Leeuw 2014-2020’ isbn 9789079624324 Thea Derks studeerde Engels en muziekwetenschap. In 1996 voltooide zij cum laude haar studie musicologie aan de Universiteit van Amsterdam, waarna zij zich specialiseerde in hedendaagse muziek. Zij gaf hierover luistercursussen in het Koninklijk Concertgebouw en het Muziekgebouw aan ’t IJ in Amsterdam. Derks maakte vijftig afleveringen van Panorama de Leeuw voor De Concertzender. Zij verzorgt lezingen en inleidingen voor onder andere het Koninklijk Concertgebouworkest en schrijft artikelen en recensies voor binnen- en buitenlandse tijdschriften en websites. In 2018 publiceerde zij Een os op het dak: moderne muziek na 1900 in vogelvlucht. ‘Een monument voor een culturele grootheid’ Het Parool ‘De ideale biograaf’ ‘Kennis van zaken en discreet’ Elsevier ‘Derks heeft haar ondoorgrondelijke onderwerp hart en ziel gegeven’ Trouw ‘Goede, evenwichtige biografie. Ook te lezen als een panorama van het Nederlandse muziekleven in de 20e eeuw’ de Volkskrant Reinbert de Leeuw was decennialang een spil in het Nederlandse muziekleven. Met zijn ultratrage uitvoeringen van pianowerken van Satie veroverde hij de populaire hitlijsten, als ‘Notenkraker’ richtte hij zich tegen de gevestigde orde en als dirigent van het mede door hem opgerichte Schönberg Ensemble ontsloot hij muziek van eigentijdse componisten voor een groot publiek. Hij gold als de belangrijkste grondlegger van de internationaal vermaarde Nederlandse ensemblecultuur en was een onvermoeibaar inspirator voor jong en oud. Een maand voor zijn dood trad hij voor het laatst op.
At Swim-Two-Birds: double concerto for violin & cello by Pascal Dusapin
‘I’ll never write a motif, rhythm, or chord that I cannot sing,’ Pascal Dusapin (Nancy, 1955) once said. And indeed, all his music has a vocal, cantabile quality. On Saturday 30 September the Dutch Radio Philharmonic Orchestra will première his concerto At Swim-Two-Birds for violin, cello, and orchestra in Amsterdam Concertgebouw. Soloists are the violinist Viktoria Mullova and the cellist Matthew Barley, to whom the piece is dedicated. The première is broadcast live on Radio 4, organizer of the concert series NTR ZaterdagMatinee.
As a child Dusapin was so impressed when he first heard a jazz trio, that he decided there and then to start playing the clarinet. From his tenth he developed a passion for organ, but only when he heard Arcana by Edgard Varèse, he knew he wanted to spend the rest of his life composing.
Colourful tapestries
Instead of going to a conservatory – which he deemed too academic – Dusapin studied art history and aesthetics at the Sorbonne. He developed his compositional skills mainly on his own, yet did take some seminars with Iannis Xenakis between 1974 and 1978. He considered the Greek composer to be the living heir of Varèse. Unlike his heroes, he was not interested in using electronics in the compositional process. With purely physical instruments Dusapin creates highly organic music, full of colourful sound tapestries and lyrical solos.
He composed At Swim-Two Birds at the request of the violinist Viktoria Mullova and the cellist Matthew Barley. At first Dusapin had doubts about writing yet another piece for solo strings. Having recently finished both a violin and a cello concerto, he ‘felt a bit swamped by these two instruments’. When Mullova and Barley opined that the combination of a violin and a cello would make ‘a new instrument altogether’, he accepted the commission after all: ‘This changed everything.’
Extravagant narrative
While composing, Dusapin stumbled upon the experimental novel At Swim-Two-Birds by Flann O’Brien from 1939. This is literally swarming with unlikely figures and characters, who in the end take over the initiative from the author. It is a mixture of farce, satire and fantasy and ranks as one of the important exponents of postmodern literature.
‘I was struck by the narrative and formal extravagance of this book’, says Dusapin. But though he took its title, he never intended his concerto to be a musical equivalent. Rather more he was taken in with the way the characters become entangled with each other. – ‘And then, of course, there are two birds in the title…’.
Sensually intertwined
The number two not only applies to the soloists, but also to the form of the concerto. Instead of the current three, At Swim-Two-Birds has only two movements, both slow. Dusapin gives a lot of room to the soloists, who often play virtuoso solo lines against a silent orchestra. At other times the two ‘birds’ sensually intertwine in soaring duets, the orchestra moving in so cautiously you hardly notice they’re taking part in the argument.
The overall pace is slow, but towards the end vehement tapping on a tambourine triggers a faster tempo, while the dynamics become louder. The solo violin ‘breaks loose’ in staggeringly virtuosic figurations, giving the orchestra and fellow soloist the go-by. Yet they pull themselves together quickly, ‘overtaking’ the violin and restoring the quiet atmosphere. The concerto ends with softly rumbling drums and gongs, the string orchestra playing a chord that slowly fades away into nothingness.
I hope the actual performance will be as enchanting as is promised by the score.
Saturday 30 September, 2.15 p.m. Concertgebouw Amsterdam
Radio Filhamonisch Orkest / Markus Stenz
Ligeti: Lontano
Dusapin: At Swim-Two Birds
Larcher: Symphony nr.2 “Kenotaph’ (NL premiere)
Photo credit: Jean Radel
#AtSwimTwoBirds #MatthewBarley #NTRZaterdagMatinee #PascalDusapin #ViktoriaMullova
Mon meilleur souvenir dans une salle d’opéra ? La première fois où j’y suis allé, (Wagner, j’avais 14 ans…) Mon pire souvenir dans une salle d’opéra ? La première fois où j’y suis allé (j’avais aussi 14 ans…) Le livre (/film) qui a changé ma vie ? Madame Bovary Mon plus grand moment de grâce … Questionnaire de Proust : le compositeur Pascal Dusapin Lire la suite »
ARTE
Contemporary Classical - Thea Derks
Geeks anciens
Cheshire
La Grande Musique