Niet polariseren maar combineren – Concertgebouworkest & Concertgebouw 2017-18

Op maandag 27 februari presenteerden het Koninklijk Concertgebouworkest en het Koninklijk Concertgebouw achter elkaar hun nieuwe seizoen. Het eerste in de Pleinfoyer, het tweede in de Koorzaal van het majestueuze gebouw aan de Van Baerlestraat.

In deze barre, gepolariseerde tijden benadrukken beide instellingen de noodzaak van cultuur om mensen met elkaar te verbinden. Het thema van het Concertgebouworkest is Oorlog en Vrede, het Concertgebouw slaat een brug tussen Oost en West.

Zowel het Koninklijk Concertgebouworkest als het eveneens Koninklijke Concertgebouw lijkt komend seizoen in te zetten op verbinding. Tussen jong en oud, tussen oost en west, tussen links en rechts, tussen cultuur en pers.

‘Fijn dat jullie allemaal zijn gekomen’, zegt Jan Raes na afloop van de presentatie van seizoen 2017-18. ‘De pers staat onder druk, net als de cultuur’, vervolgt de directeur van het Concertgebouworkest. We moeten elkaar helpen.’ Met een knipoog: ‘Als jullie een persconferentie organiseren, dan zijn wij van de partij.’

Niet lang daarna geeft ook Simon Reinink, directeur van het Concertgebouw, de aanwezige muziekjournalisten een steuntje in de rug. ‘We kregen van jullie weleens onderuit de zak omdat we dirigent Teodor Currentzis nog nooit hadden uitgenodigd. Daarom is hij komend seizoen alsnog bij ons te gast.’ Net als vorige week tijdens de presentatie van Nationale Opera en Ballet worden de aanhoudende aanvallen van populisten op ‘de elite’ met humor gepareerd.

Niet polariseren maar combineren

Voor het eerst planden Concertgebouworkest en Concertgebouw hun seizoenspresentatie op een en dezelfde middag. Niet polariseren maar combineren lijkt het devies. Dit spreekt ook uit beider programmering. Het orkest organiseert elke maand een concert met kamermuziek in asielzoekerscentra, het gebouw initieert Turning East, een zesdaags festival met beroemde artiesten uit het gebied van de Maghreb tot diep in de Oriënt. De Arabisch-Amerikaanse componist Mohammed Fairouz is aangetrokken als composer in residence.

Mohammed Fairouz, fotocredit Le Poisson Rouge

Beide instellingen blijven zich ook inzetten voor het werven van nieuw en jong publiek. Raes toont een filmpje van het succesvolle project Side by Side, waarin musici uit jeugdorkesten worden gecoacht door chef-dirigent Daniele Gatti. Door met en tussen de profs van het Concertgebouworkest te spelen, worden zij naar een hoger niveau getild.

Brexit overwinnen door muziek

Het blijkt een onvergetelijke ervaring voor jonge musici, die het muzikale aspect verre overstijgt. ‘Hierdoor kunnen we muziek ontsluiten voor de jongere generatie’, zegt trompettiste Shannon Harper. ‘Bovendien kunnen we bewijzen dat dingen als de Brexit  kunnen worden overwonnen door muziek.’

Jongeren

Het Concertgebouworkest heeft inmiddels zijn vierde app voltooid voor kinderen op de lagere school. Samen met de pianisten Arthur en Lucas Jussen werd Carnaval der dieren van Camille Saint-Saëns onder handen genomen. Met de drie eerdere apps werden 35.000 leerlingen op 750 scholen bereikt. De twee broers trappen op uitnodiging van het Concertgebouw de 29ste editie af van de Robeco SummerNights. Er zijn bovendien vijf familieconcerten met een thematische insteek voor kinderen.

Vier titeldirigenten bij  Concertgebouworkest

Bernard Haitink gaat twee keer zijn eigen Chamber Orchestra of Europe leiden, onder andere in Wagners Wesendonck-Lieder. Deze worden gezongen door de sopraan Eva-Maria Westbroekartist in residence van het Concertgebouworkest. Haitink is een van de vier nog levende titeldirigenten die het gezelschap zullen dirigeren, naast Riccardo Chailly en Mariss Jansons. De huidige chef Daniele Gatti zal in alle series te horen zijn.

In de eigen programmering van het Gebouw klinken enkele wereldpremières. Met name van de huidige composer in residence Sebastian Fagerlund en van Mohammed Fairouz. Verder houdt het aanbod aan moderne muziek niet over. Het Concertgebouworkest presenteert in het nieuwe seizoen vier Nederlandse en drie wereldpremières. De Hongaar Peter Eötvös, de Fransman Guillaume Connesson en de Est Erkki-Sven Tüür schrijven een nieuwe compositie voor solisten en orkest.

Vrouwelijke componist schittert door afwezigheid

Het thema oorlog en vrede loopt als een rode draad door de programmering van het orkest. Met onder andere werken van Sergej Prokofjev, Karl Amadeus Hartmann, Rudolf Escher en Henriëtte Bosmans. Vooral dit laatste is bijzonder, want haar muziek wordt slechts zelden door het orkest uitgevoerd. Van haar klinkt Doodenmarsch voor stem en orkest, dat ze aan het eind van de Tweede Wereldoorlog componeerde.

Ik vroeg artistiek leider Joel Fried naar zijn keuzes.

#ErkkiSvenTüür #GuillaumeConnesson #JoelFried #KoninklijkConcertgebouw #KoninklijkConcertgebouworkest #PeterEötvös

Geest van Trump waart rond tijdens perspresentatie Nationale Opera & Ballet - Cultuurpers

‘Voor we aan de daadwerkelijke presentatie beginnen, geef ik u eerst wat facts & figures’, zegt Els van der Plas, algemeen directeur van Nationale Opera & Ballet. ‘Nee, niet de alternative facts', voegt ze er gevat aan toe. De geest van de Amerikaanse president zal deze middag nog vaker door de Stopera waren. Van der

Cultuurpers - Waakhond van de kunsten

“De Staat” van Louis Andriessen in #PanoramadeLeeuw XVII

Draaide ik in de vorige aflevering van Panorama de Leeuw de liederencyclus Canto general van Peter Schat, op woensdag 2 maart liet ik De Staat van Louis Andriessen horen. Beide stukken ontstonden in de jaren zeventig van de vorige eeuw, toen ‘de vijf’ nog met elkaar bevriend waren. Reinbert de Leeuw was betrokken bij de wereldpremières van beide stukken, die hij ook vaker uitvoerde.

In mijn uitzending zoomde ik nader in op de ‘Kwestie-Schuyt’, een onverkwikkelijke affaire rond de betaling van Nico Schuyt als hoofd documentatie van uitgeverij Donemus. De zaak kende alleen maar verliezers en betekende een bestuurlijk dieptepunt in de carrière van Reinbert de Leeuw. Ik kreeg verschillende reacties van mensen, die verrast waren de achtergronden van deze controverse te horen. In mijn biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie ben ik uitvoerig op deze zaak ingegaan.

Thea Derks in gesprek met Thomas Larcher, Candida Thompson en Jean-Guihen Queyras MGIJ 10-2-2016

Op woensdag 10 februari deed ik een nagesprek bij een openbare repetitie van Amsterdam Sinfonietta, met de Oostenrijkse componist Thomas Larcher, de cellist Jean-Quihen Queyras en de violiste Candida Thompson, artistiek leider en concertmeester van het strijkorkest.

De zaal was gevuld met een zeer aandachtig publiek, dat graag een kijkje achter de schermen nam bij de instudering van Ouroboros, dat Larcher speciaal voor Amsterdam Sinfonietta en Queyras had gecomponeerd. Donderdag 11 februari deed ik ook de inleiding, waarbij ik uitvoerig met Larcher sprak over zijn manier van componeren en over de totstandkoming van zijn stuk. Tijdens het concert speelde Paolo Giacometti ook diens stuk Mumien voor cello en piano. Ik vroeg hem naar de hierin gebruikte ‘prepared piano’.

https://youtu.be/xejixZOiFik

Een dag later werd het boek Pierre Audi, man en mythe van Roland de Beer gepresenteerd in de Stopera. Enige maanden geleden had De Beer mij in tamelijke wanhoop gebeld omdat zijn uitgever het bij nader inzien niet wilde publiceren, zou ik een goed woordje voor hem kunnen doen bij de uitgever van mijn biografie van Reinbert de Leeuw, was zijn vraag. Uiteraard heb ik Roland meteen bij Dolf Weverink geïntroduceerd en na lezing van het manuscript besloot hij het boekwerk van De Beer inderdaad uit te geven. Roland schreef een mooi bedankje in mijn exemplaar.

Thea Derks + Roland de Beer Stopera 12-2-2016 presentatie Man en Mythe

Drie dagen later werd eveneens in de Stopera het nieuwe seizoen van De Nationale Opera gepresenteerd Daar trof ik ook Erik Voermans, wiens artikelenbundel Van Andriessen tot Zappa ik een week eerder had besproken. Hij was zo blij met mijn lovende woorden, dat hij vreesde dat mensen zouden denken dat hij mij betaald had, zoals hij in een tweet had laten weten.

Donderdag 18 februari maakte ik een reportage van het project Pronkstukken, waarin TivoliVredenburg samenwerkt met Utrechtse middelbare scholen. Leerlingen van het Bonifatiuscollege componeerden een eigen stuk dat geïnspireerd was op het Tweede Pianoconcert van Sjostakovitsj, dat de volgende dag werd uitgevoerd in het AVROTROSVrijdagconcert. Mijn reportage werd tijdens de live uitzending gedraaid.

Ik maakte ook een kort filmpje met de workshopleiders Niels Vermeulen en Jurgen van Harskamp.

https://youtu.be/edGvsj8hTJo

Vrijdag 19 februari deed ik de inleiding bij een concert van het blokfluitkwintet Seldom Sene, dat onder de titel Spaanse pepers een zeer gevarieerd programma bracht met Spaanse meesters uit de vijftiende en zestiende eeuw. De vijf dames speelden niet alleen geweldig, maar bleken ook enthousiasmerende gesprekspartners, zowel inleiding als concert was een groot succes.

Thea Derks + Seldom Sene, TivoliVredenburg 19-2-2016

Donderdag 25 februari presenteerde het Koninklijk Concertgebouw het nieuwe seizoen, en de presentatie stond geheel in het teken van de komst van de nieuwe chef-dirigent, Daniele Gatti. Een bijzonder charmante man, die zich helaas vooral richt op het ijzeren repertoire. Wel is hij bijzonder enthousiast over manieren om nieuw publiek te werven, zoals hij me vertelde.
https://youtu.be/EUnBG1UkQqI

Voor het nieuwere repertoire engageert het KCO andere dirigenten, zoals Joel Fried vertelt in dit filmpje. Ik schreef een verslag.

Een dag later zat ik alweer in de Stopera, voor een repetitie van Only the Sound Remains van Kaija Saariaho. Deze double-bill is gebaseerd op twee stukken uit het Nôh Theater en wordt geregisseerd door de controversiële Amerikaan Peter Sellars. De hoofdrol in beide korte opera’s wordt gezongen door de Franse countertenor Philippe Jaroussky. Ik sprak uitgebreid met Saariaho over haar nieuwe opera, waarmee op 15 maart het Opera Forward Festival geopend wordt. Je leest mijn interview hier.

Kaija Saariaho + Thea Derks, Stopera 26-2-2016

Het toeval wil dat ik door Südwestrundfunk gevraagd werd een reportage te maken van het festival, dus na afloop van de repetitie stak ik ook Jaroussky en Sellars nog even mijn microfoon onder hun neus. Beiden toonden zich enthousiaste sprekers en hun uitspraken verwerkte ik in een artikel voor Cultuurpers.

#BonifatiusCollege #CandidaThompson #CantoGeneral #Concertgebouworkest #Concertzender #DanieleGatti #DeStaat #DolfWeverink #JeanGuihenQueyras #JoelFried #KaijaSaariaho #LouisAndriessen #MensOfMelodie #NicoSchuyt #PanoramaDeLeeuw #PeterSchat #PeterSellars #PhilippeJaroussky #PierreAudi #ReinbertDeLeeuw #RolandDeBeer #SeldomSene #TheaDerks #ThomasLarcher