Abschied in Panorama de Leeuw XV

A.s. woensdag 6 januari draai ik in Panorama de Leeuw op de Concertzender het grootschalige orkestwerk Abschied, dat Reinbert de Leeuw in 1973 componeerde. Met dit kolkende stuk – ‘een permanent soort razernij’ – in zijn eigen woorden, leek hij voorgoed afscheid  te nemen van de Romantiek, het symfonieorkest én zijn carrière als componist.

Het werd in première gebracht door het Rotterdams Philharmonisch Orkest o.l.v. Edo de Waart en verscheen op een elpee, die echter zelden of nooit op welke zender dan ook te horen is. Op deze langspeler staat ook Hymns & Chorals, dat ik draaide in aflevering XII.

Wat zou het mooi zijn als het nieuwe jaar ook een Abschied zou betekenen van het vele geweld in het afgelopen jaar – en in de jaren daarvóór. Dit zal helaas wel te veel gevraagd zijn, want de mens schijnt nu een keer de onbedwingbare behoefte te hebben de ander zijn of haar wil op te leggen, desnoods met geweld.

Maar hoop doet leven, en op 7 januari speelt het Brodsky Quartet in het Muziekgebouw aan ‘t IJ de cyclus Trees Walls Cities over de helende kracht van muziek. Ze vroegen acht componisten een stuk te schrijven over een iconische stad waar muren een belangrijke rol spelen: om de vijand buiten te houden, het volk binnen, of om bevolkingsgroepen van elkaar te scheiden.

De wal op Cyprus die werd opgeworpen tussen de Turkse en Griekse bevolking

Een zeer actueel thema, gezien de vele muren die alom worden opgericht om vluchtelingen uit conflictgebieden te weren uit ons comfortabele, rijke Westen. Maar ook de verzoenende werking van muziek heeft zo zijn grenzen. Zo vertelde Daniel Rowland, primarius van het Brodsky Quartet, me in een gesprek voor Cultuurpers dat de burgemeester van Dubrovnik weigerde  de Servische componiste Isidora Žebeljan toe te laten bij de première van haar eigen stuk. Je leest mijn interview hier.

Op zondag 20 december verzorgde ik de inleiding bij een concert van het Residentie Orkest in TivoliVredenburg, met o.a. het Concert voor twee piano’s van Mozart. Solisten waren Lucas en Arthur Jussen, met wie ik sprak over hun aanpak en over mogelijke meningsverschillen over interpretaties. Ze speelden twee varianten voor, waarbij ik het publiek liet kiezen: unaniem opteerde men voor de wat lyrischere interpretatie van Lucas.

Thea Derks – Arthur en Lucas Jussen, TivoliVredenburg 20-12-2015

Een week eerder speelde het Residentie Orkest in de NTR ZaterdagMatinee de wereldpremière van het Pianoconcert Unscrolled van mijn Chinees-Amerikaanse vriend Huang Ruo, dit seizoen composer in residence van het Amsterdamse Concertgebouw. De eerste componist ooit die deze eer te beurt valt, ik ben heel trots op hem. Ik leerde Huang Ruo kennen in 2005, toen hij meedong naar de Gaudeamus Muziekprijs en we werden meteen vrienden. 

Helaas moest ik wegens familieomstandigheden zijn wereldpremière missen, maar we hebben de schade daarna ruimschoots ingehaald. Op dinsdag 15 december was Huang Ruo te gast bij het Conservatorium van Amsterdam, met onder andere een interview en een uitvoering van zijn stuk Leaving Sao. Arnold Marinissen leidde het studentenensemble The Score Collective en Ruo nam zelf de zangpartij voor zijn rekening. Het stuk werd een dag later met groot succes herhaald tijdens een lunchconcert in een uitpuilende Kleine Zaal van het Concertgebouw.  Diezelfde avond kwam hij met zijn vrouw Shelley en zijn zoontje Nike bij me eten.

Nike – Huang Ruo – Thea Derks, 16-12-2015

Ook op 16 december overleed de legendarische Nederlandse alt Aafje Heynis, 91 jaar oud. Ze was niet alleen geliefd vanwege haar warme, diepe timbre, maar ook om haar eenvoudige en bescheiden persoonlijkheid. Ze was altijd dienstbaar aan de muziek en werd wel vergeleken met de Britse alt Kathleen Ferrier, wier docent haar met vooruitziende blik ooit een grootse carrière voorspelde. Ik schreef een in memoriam.

Op donderdag 10 december gaf ik de derde les van mijn cursus over hedendaagse muziek in het Muziekgebouw aan ‘t IJ, ditmaal gewijd aan de Tweede Weense School. Met aansluitend een concert van het Vlaamse Collectief o.l.v. Reinbert de Leeuw, met als soliste de sopraan Katrien Baerts. De uitvoering had helaas niet het hoge niveau dat De Leeuw eerder dat jaar bereikte met een geheel aan Janácek gewijd programma waaraan ook Collegium Vocale Gent meewerkte.

Een dag eerder klonk in het Muziekgebouw aan ‘t IJ de wereldpremière van de opera Eichmann, gemaakt door de componist Alejandra Castro Espejo en de librettist Bo Tarenskeen. Ik sprak met Castro Espejo over haar compositie, maar helaas werd geen van de hooggespannen verwachtingen ingevuld. Ten eerste was er geen sprake van opera: het merendeel van de tijd werd er niet gezongen maar gesproken; elke vorm van drama ontbrak en er was evenmin interactie tussen de personages.

Adolf Eichmann tijdens zijn proces in Jeruzalem, 1961 (c) https://www.timesofisrael.com

Ten tweede bestond het ‘libretto’ uit nietszeggende teksten over van alles en nog wat, maar ging het nergens over de beloofde spanning tussen het volgen van ons eigen geweten of bureaucratisch uitvoeren wat anderen ons opdragen, zoals Adolf Eichmann deed. Dat de antropologe Hannah Arendt hem niet als een bloeddorstig monster beschouwde, maar als een onbetekenend individu, kwam evenmin uit de verf. De thematiek heeft beslist operapotentie, maar kwam geen moment tot leven.

Zoals ik in mijn vorige blog al meldde, verzorgde ik op donderdag 3 december de inleiding bij een uitvoering van Mantra voor twee piano’s en elektronica van Karlheinz Stockhausen. Ik had mijn gesprek met Pierre-Laurent Aimard, Tamara Stefanovich en de elektronicus Marco Stroppa geregistreerd met mijn smartphone. Anders dan ik verwacht had, was de opname van een behoorlijke kwaliteit, dus plaatste ik deze op YouTube.

Het toeval wil dat diezelfde week ensemble Insomnio nóg een keer de 90e verjaardag van Pierre Boulez vierde met een minifestival. Hij was samen met Stockhausen een van de belangrijke vernieuwers van de muziek van na de Tweede Wereldoorlog. Het door hen gepredikte serialisme is allang op zijn retour, maar hun status is er niet minder om.

Tijdens de kerstvakantie sprak ik voor Cappella Amsterdam met dirigente Maria van Nieukerken over haar carte blanche concert rond elegiën, dat 26 en 17 januari wordt uitgevoerd in Utrecht en Amsterdam. En voor het Noord Nederlands Orkest schreef ik een toelichting bij Canto ostinato voor vier piano’s van Simeon ten Holt en bij de wereldpremière van diens orkestwerk Une musique blanche in de Oosterpoort te Groningen op 22 januari 2016.

Op de valreep van het nieuwe jaar werd ik door Huize Gaudeamus gestrikt voor een lezing over mijn biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie op donderdag 4 februari. En vanavond heb ik een afscheidsdiner met Huang Ruo, die morgen terugvliegt naar New York.

Mijn jaar kan nu al niet meer stuk. Ik wens ook u een mooi en gelukkig 2016!

#AafjeHeynis #Abschied #AdolfEichmann #ArnoldMarinissen #ArthurJussen #BoTarenskeen #BrodskyQuartet #CantoOstinato #CappellaAmsterdam #CollegiumVocaleGent #ConcertgebouwAmsterdam #Cultuurpers #DanielRowland #EdoDeWaart #HetCollectief #HuangRuo #HuizeGaudeamus #Insomnio #IsidoraZebeljan #KarlheinzStockhausen #LeavingSao #LucasJussen #Mantra #MariaCastraEspejo #MariaCastroEspejo #MariaVanNieukerken #MensOfMelodie #mensOfMelodiePanoramaDeLeeuw #MuziekgebouwAanTIJ #NoordNederlandsOrkest #NTRZaterdagMatinee #Oosterpoort #PanoramaDeLeeuw #PierreBoulez #PierreLaurentAimard #ReinbertDeLeeuw #ResidentieOrkest #RotterdamsPhilharmonischOrkest #ScoreCollective #SimeonTenHolt #TamaraStefanovich #TheaDerks #TivoliVredenburg #TreesWallsCities #TweedeWeenseSchool #UneMusiqueBlanche #Unscrolled

New cd Isidora Žebeljan: modernism steeped in folklore

Isisora Zebeljan (c) Puskas International

The Serbian composer Isidora Žebeljan (Belgrade 1967) writes music in a modern idiom that is nevertheless rooted in Eastern European folklore.

She won international acclaim with opera’s such as Zora D. and The Marathon, her orchestral piece Horses of St. Mark and Song of a Traveller in the Night for clarinet and string quartet. This exciting work is performed by the Brodsky Quartet and clarinettist Joan Enric Lluna on a recent cd which once more confirms Žebeljan’s status as one of the leading Serbian composers of our time.

Brodsky Quartet

Žebeljan has a long standing relationship with the Brodsky Quartet. They performed her entire output for string quartet and are heard in all but one of the seven pieces on this cd.

A solo clarinet takes the lead in Song of a Traveller in the Night with sprightly, dance-like motifs, the strings responding with vigorous screeching and bent tones. The clarinet keeps on dancing, and at one moment even lures the quartet into striking up a flowing waltz together. Sudden halts and softly meowing sounds from the strings create an atmosphere of suspense.

In Pep it up, a fantasy for soprano, string quintet, percussion and piano, Žebeljan plays the piano herself. The singer Aneta Ilič intones wistful calls, while the strings envelop her melodies with delicately spun-out lines. This poignant lament is cut through by loud beats on the percussion, the strings wailing in descending glissandi that underpin the overall feeling of loss. After a loud and accelerated climax, the piece once more subsides into quietude.

Slavonic Roots

Žebeljan’s Slavonic roots are perhaps best heard in Dance of the Wooden Sticks for horn and string quintet. The drone accompaniment and the virtuoso gypsy-like melodies from the soloist seem to catapult us straight into the heart of Transylvania. As in many of her works the composer juxtaposes reflective passages with high-energy rhythmic ones – the inimitable Stefan Dohr, Brodsky and double bass player Premil Petrovič switching with admirable ease from one atmosphere to the next.

Isidora Zebeljan  © by Milovan Milenkovic

The same goes for New Songs of Lada, a haunting cycle in which a soothing cradle song is followed by an intermezzo of fierce rhythms from the strings reminiscent of Schubert’s Erlkönig. In the next song a girl agonizes over a lover that despised her. Another restless intermezzo introduces ‘All the Yawl Men’, in which the soprano laments her fiancé who never returned from battle. In the concluding song ‘Oh, my Sweetheart, oh!’ we hear a girl that’s about to commit suicide because she can’t marry the man of her choice. The low notes of her initial resignation become more and more intense, climaxing in a heartrending melodic clamour.

Žebeljan’s music is both highly exuberant and deeply melancholic. With its plethora of changing motifs, rhythms and atmospheres it’s not only challenging for performers but also for the listener. Those who aren’t versed in contemporary music may need some time to appreciate this highly personal sound world, but their efforts will be rewarded.

CD Isidora Žebeljan: Song of a Traveller in the Night, CPO

Like my blog? Donations welcome at PayPal (friends option to avoid fee).

#AnetaIlič #BrodskyQuartet #IsidoraZebeljan #JoanEnricLluna #PremilPetrovič #StefanDohr

🇺🇦 #NowPlaying on BBC #Radio3's #ThisClassicalLife Isidora Žebeljan & Arathusa Quartet: 🎵 Dark Velvet #BBCRadio3 #IsidoraŽebeljan #ArathusaQuartet