Een dienstreis naar Lleida

De kathedraal van Lleida

De Spaanse spoorwegen zijn geweldig goed, maar toen ik eenmaal op station Barcelona-Sants stond, wist ik even niet hoe ik verder moest. Ik kocht het verkeerde kaartje, wist wel dat ik in Sant Vicenç de Calders van de ene op de andere boemeltrein moest overstappen, maar had niet begrepen dat er werkzaamheden waren en dat sommige treinen helemaal niet reden. Uiteindelijk kwam ik in Lleida aan met de bus. Dat er juist op dat moment vuurwerk uitbarstte, zal niet zijn geweest om de reiziger te verwelkomen.

Een antieke stad

Lleida is het antieke Ilerda en ik wilde er heen omdat Julius Caesar hier in 49 v.Chr. een militaire operatie heeft uitgevoerd. Maar zoals ik destijds schreef: ik ben er nooit geweest, terwijl ik er in een boek wel over zal schrijven. En je MOET een plek echt hebben bezocht, anders ga je gegarandeerd fouten maken. In mijn blogje heb ik een Romeins kamp dat op de rechteroever van de rivier lag, op de linkeroever gelegd. Nu begrijp ik mijn fout. Ik schaam me er niet voor: een blog is slechts een blog. Maar als ik een boek maak, moet het beter zijn en daarom ben ik in Lleida.

Ilergetisch aardewerk

Het antieke Lleida, dat Ilerda heette, was de hoofdstad van een belangrijke staat, gelegen tussen de Pyreneeën en de Ebro, die de Griekse en Romeinse auteurs beschrijven alsof het een stam was: de Ilergeten. Zo heb ik er zelf ook weleens over geschreven, maar tijdens mijn bezoek aan het plaatselijke museum werd me wel duidelijk dat ik een vooroordeel reproduceerde. Vanaf de vijfde eeuw v.Chr. is er een duidelijke hiërarchie in de nederzettingen en er was al eerder sprake van een elite met aansluiting op de Mediterrane handelsnetwerken.

Tweede Burgeroorlog

Wat ik me ook nog onvoldoende realiseerde, is dat een deel van die elite al eerder was opgenomen in de Romeinse burgerstand en daarom in de Tweede Burgeroorlog koos voor de gevestigde orde, die u mag aanduiden als de republikeinen, de optimates, de Senaat of de Pompeianen. Anderen hadden het burgerrecht echter niet, vonden dat ze het wel verdienden, en kozen dus voor Caesar, die zeker sinds de Lex Roscia een reputatie had te verliezen als burgerrechtverlener. In een stad als Ilerda wist men heel goed waar de Tweede Burgeroorlog over ging.

Dit was ik niet tegengekomen in de literatuur over Caesar, en zo zie je hoe belangrijk het is dat je plaatsen waarover je schrijft, ook werkelijk hebt bezocht, en de archeologische collecties kent. En er is meer te leren. Als je de klim naar de antieke citadel (La Suda) hebt gemaakt, begrijp je ook waarom Caesar die stad niet “gewoon” bestormde. (Er is daar niets antieks te zien omdat die citadel tot de vorige eeuw een militaire rol had; ten tijde van Francisco Franco diende het feitelijk als concentratiekamp.) Ook het kamp van Caesars tegenstanders, dat op een andere heuvel lag, was niet met een bestorming te veroveren. De Tempeliers bouwden er later een kasteel (Gardeny).

De heuvel Gardeny met Tempelierskasteel

Museum

Terug naar het museum. Dat had meer verrassingen in petto. Het heeft een heel erg mooie prehistorische afdeling, beginnend bij de eerste mensachtigen, en dan via de Steentijd en Bronstijd doorlopend naar de IJzertijd, die werkelijk voorbeeldig wordt gepresenteerd. Het gaat niet om de voorwerpen maar om de samenleving waarvan die voorwerpen de neerslag vormen. Zo komt dus de staatsvorming van de Ilergeten mooi uit de verf.

Wat ik niet wist – maar had behoren te vermoeden – is dat de Ilergetische naam van de hoofdstad bekend is. In het Latijn is dat Ilerda, een weergave van een woord dat we kennen van de opschriften van de munten die men sloeg: I.L.TI.R.DA. Deze letters moeten een naam hebben weergegeven als Iltrida, Iltirta of iets soortgelijks. De huidige Spaanse naam is overigens Lérida, maar het beleid om het Castiliaans geforceerd op te leggen heeft veel ressentimenten opgeroepen en tegenwoordig gebruikt men ook in Spaans liever de Catalaanse naam Lleida. Althans, dat heb ik hier gehoord.

Ilergetische munt

Opnieuw terug naar het museum. Eerlijk is eerlijk: na de Prehistorie en de Ilergeten heb je het wel gezien. De Romeinse afdeling bezit één mooi mozaïek maar verder niets waarvoor je de trein naar Lleida moet nemen, of de bus. De Arabische afdeling is plichtmatig, zonder bijzondere stukken, wat jammer is omdat dit in de tijd van de Eerste Taifas (de elfde eeuw) de hoofdstad is geweest van een zelfstandig rijk. De Arabische muntencollectie is goed, maar de voorwerpjes liggen niet handig, zodat je ze alleen onder een scheve hoek kunt bekijken; de Ilergetische, Romeinse en middeleeuwse munten kun je daarentegen loodrecht van boven zien. Het is alsof de curator zich niet realiseerde dat bezoekers ook Arabische munten willen bestuderen. Ik had graag mijn fotocollectie uitgebreid met wat foto’s.

Meer Lleida

Enfin. Hier laat ik het even bij. Lleida heeft Romeinse resten die u zouden kunnen interesseren, maar die zijn alleen op bepaalde dagen van het jaar open. Via de VVV (links tegenover het spoorwegstation) kun je een wandeling langs “geheim Lleida” boeken, maar die is ook niet elke dag. Ik kwam daar niet voor. Ik kwam voor Caesars veldslag, die ik nu beter begrijp. Als je ziet hoe snel de Segre stroomt, begrijp je hoe Caesars tegenstanders aan drijvend wrakhout konden zien dat stroomopwaarts een brug was ingestort.

De rivier Segre

Dat was het wel zo’n beetje voor de afgelopen dagen. Dat mijn dompelaar het goed doet om koffie te maken en dat er een supermarkt naast mijn hotel is, zodat ik op mijn kamer kan dineren, zal u niet werkelijk boeien. Lleida mag dan geen Toledo zijn, het is een prettige stad, waar je in twee dagen alles wel hebt gezien. Ik rond af met het advies om bij de oude kathedraal (La Seu Vella) ook de toren te beklimmen. Die is lastiger dan die in Keulen, met een veel smallere wenteltrap zonder leuningen, maar het uitzicht is geweldig.

Verder wil ik de Haarlemse reisagent V-incentive bedanken, die een deel van de kosten van mijn bezoek voor rekening nam.

#CaesarsLaatsteJaren #Catalonië #EersteTaifas #FranciscoFranco #Ilerda #Ilergeten #JuliusCaesar #Lleida #optimates