Sapfo: de retractie die je wist dat zou komen

Sapfo, door de Brygos-schilder (Antikensammlung, Munchen)

Uitgeverij Brill heeft een retractie (een officiële terugtrekking van een wetenschappelijke publicatie) gedaan van een door Dirk Obbink geschreven hoofdstuk in een boek over Sapfo, namelijk Bierl & Lardinois, The Newest Sappho (2016).

Ik heb op deze plaats al eens aangegeven waarom retractie onvermijdelijk was. De vraag is waarom we er zo lang op hebben moeten wachten. De tekst van de retractie suggereert dat “in the years following the first publication of this book, serious doubts have been raised about the provenance”. Dit is misleidend. Die twijfels waren er meteen na de ontdekking begin 2014. In onze eigen Nederlandse Volkskrant maakte Lardinois, dus een van de editors van het nu ingetrokken hoofdstuk, duidelijk geen geloof te hechten aan Obbinks eerdere claim dat de provenance was gedocumenteerd. Dat de twijfel pas na publicatie van het boek zou zijn opgekomen, is simpelweg onwaar.

De retractie is op nog een ander punt teleurstellend. Zoals ik al eerder aangaf gaat het om twee teksten, waarvan de ene, ooit aanwezig in de Green-collectie, inmiddels terug is naar Egypte. De andere is vermoedelijk in Engeland, en daarop staan de gedichten. De andere tekst

remains problematic … not only because its provenance is tainted, but also because the papyrus … is inaccessible. We sincerely hope that it will also be made available to the academic community soon and its acquisition circumstances will be fully explained. So far we have not seen any evidence to suggest that either P.GC inv. 105 or P.Sapph.Obbink is not authentic.

Tja. Als een papyrus inaccessible is, kun je geen aanwijzingen vinden dat de tekst niet authentiek is. Deze alinea lijkt op de rookgordijnen die we zagen bij de publicatie van het (valse) Evangelie van de Vrouw van Jezus: het feit dat je helemaal geen uitspraken kunt doen, benutten om te zeggen dat niets duidt op vervalsing, om zo de indruk te wekken dat er eigenlijk niet zo heel veel aan de hand is.

Misschien zijn de Sapfo-fragmenten inderdaad echt. Ook ik wil dat hopen. Maar juist het ontbreken van informatie is suggestief. De onbekende eigenaar durft het materiaal nu al jaren niet te onderwerpen aan het laboratoriumonderzoek waarmee zou kunnen worden vastgesteld dat het in elk geval geen slechte vervalsing is. Ik vrees dat we het nooit zullen weten.

#AndréLardinois #Brill #datafraude #DirkObbink #papyrologie #Sapfo