Spirituele muziek

Amsterdam 4-3-2013 – Van januari tot en met mei verzorg ik een vijfdelige cursus over hedendaagse muziek in het Muziekgebouw aan ‘t IJ, telkens gekoppeld aan een concert in de Grote Zaal. De serie startte op vrijdag 11 januari met Franse muziek, met aansluitend een pianorecital van Pierre-Laurent Aimard, die de 24 Préludes van Debussy vertolkte voor een uitverkochte zaal.

De tweede les was op donderdag 14 februari, dit keer gewijd aan spirituele muziek, in verband met het concert van Nieuw Amsterdams Peil met o.a. het Quatuor pour la fin du temps van Olivier Messiaen en Pièce pour violon et clarinette van Claude Vivier. Ook dit keer was de zaal goed gevuld, en de uitvoering van Messiaen hield het publiek ademloos aan de zetels gekluisterd.

Op verzoek van Laurens de Boer en anderen, hierbij de synopsis van de les over spirituele muziek. Waar in het westen ‘spirituele’ muziek veelal een persoonlijke invulling krijgt, ontstond in het voormalige Oostblok de zogenoemde ‘Nieuwe spirituele muziek’, die wel degelijk is te onderscheiden als een stijl, met als belangrijkste kenmerken, de eenvoudige melodieën en harmonieën en een traag ritmisch verloop. Aarstvader hiervan is de Estse componist Arvo Pärt.

De overige lessen zijn op 13 maart (East meets West); 11 april (Tweede Weense School) en 30 mei (Ritme). Hoewel de inschrijving gesloten is, kun je deze lessen en de bijbehorende concerten toch bijwonen tegen een gereduceerd tarief. Bel hiervoor de kassa van het Muziekgebouw 020 – 7882000.

#ArvoPärt #ClaudeDebussy #ClaudeVivier #cursus #hedendaagseMuziek #MuziekgebouwAanTIJ #NieuwAmsterdamsPeil #NieuweSpiritueleMuziek #OlivierMessiaen #PierreLaurentAimard #SpiritueleMuziek #TheaDerks

Roelantsboeken: ‘Bestseller Thea Derks “Reinbert de Leeuw” besproken’

Onlangs schreef Riet de Jong een mooie bespreking van mijn biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie voor de website van Boekhandel Roelants in Nijmegen. Onder de titel Bestseller Thea Derks “Reinbert de Leeuw” besproken, zoomt zij nog even in op mijn lezing van zondag 14 december 2014:

De taak van Thea Derks was niet gemakkelijk, want de belangstelling van De Leeuw gaat voornamelijk uit naar de moderne, atonale muziek, en naar de componisten en uitvoerders van deze stroming. Maar wat precies is atonale muziek? Muziek zonder een vast tooncentrum, muziek die geen vaste toonsoort heeft. Abracadabra voor onwetende liefhebbers!  Thea Derks liet ons de afsluitende toon van een reeks zingen. Intuïtief zongen we de C van een toonladder. In de atonale muziek is dit, simpel gezegd, not done, daar vind je een toonlader met twaalf tonen.

Fotocollage Brigitta den Boer december 2014

De Jong gaat daarna in op de biografie zelf:

Het aantrekkelijke van het boek is dat naast uitvoerige uiteenzettingen over moderne muziek het sociale leven van De Leeuw aan bod komt en daarmee ook de roerselen in het culturele leven van de maatschappij van de tweede helft van de vorige eeuw. Want er werd wat gemanipuleerd en gekonkeld, Reinbert werd in alle besturen en directies gevraagd omdat hij zo ongelooflijk veel wist en zo intelligent was. […]

Niets wordt vergeten of overgeslagen. Thea Derks, zelf muziekwetenschapper, weet wat ze moet vragen en hoe ze het moet weergeven. Waardoor ze een interessant kijkje geeft in dat wat zich niet alleen op het podium maar ook erachter afspeelt! Meer dan de moeite van het lezen waard!

Ondertussen ging ook het gewone leven door. Op 14 januari bezocht ik een concert van Cappella Amsterdam, die de jonge dirigent MaNOj Kamps carte blanche had gegeven voor een door hemzelf gedirigeerd programma. Dat was bijzonder fraai samengesteld, met rondom muziek van de Canadese componist Claude Vivier werken van Olivier Messiaen en Pascal Dusapin.

Ook de enscenering in het Muziekgebouw aan ‘t IJ was treffend: een eenzame soloslagwerker op het podium speelde een van de Cinq chansons pour percussion van Vivier, waarna vanaf de balkons het schitterende O sacrum convivium van Messiaen werd ingezet door het koor. Jammer genoeg was het programma net iets te hoog gegrepen, waardoor de betovering uitbleef die Viviers muziek anders zo vaak teweegbrengt. Ik schreef erover voor Bachtrack.

Voor de concertserie De Vrijdag van Vredenburg toog ik donderdag 22 januari naar Utrecht, voor een gesprek met de inmiddels 79-jarige componist Giya Kantsjeli, wiens grootschalige Styx werd uitgevoerd door het Groot Omroepkoor, het Radio Filharmonisch Orkest en de altviolist Maxim Rysanov. De breekbare Kantsjeli was flink van slag omdat hij verstrikt was geraakt in de Utrechtse afgesloten-stratendoolhof, maar stond mij toch te woord.

Hoewel hij al sinds 1995 in Antwerpen woont, spreekt Kantsjeli nog altijd uitsluitend Georgisch en Russisch. Gelukkig was Khatuna Liluashvili van de Georgische Ambassade beschikbaar om zijn antwoorden te vertalen.

Thea Derks + Giya Kantsjeli 22-1-2015

Gistermiddag 25 januari 2015 verzorgde ik de inleiding bij een uitvoering van Winterreise door de bariton Mattijs van de Woerd en de pianist Edward Janning in de Amstelkerk in Ouderkerk aan de Amstel. Voor mij een heel speciale ervaring, omdat de grootvader van Reinbert de Leeuw hier van 1916 tot 1943 dominee was, temeer daar zijn nicht Ineke Aalbers persoonlijk aanwezig was. Tijdens het onderzoek voor mijn boek had ik er vaker rondgekeken, maar dit was de eerste keer dat ik daadwerkelijk in de kerk was. De huidige dominee Jos de Heer, die mij ook geholpen heeft met mijn biografie, had het persbericht van het concert integraal in het liturgieboekje van deze zondag opgenomen.

Amstelkerk (c) Dolf Weverink

De kerk was behoorlijk gevuld en onder de aanwezigen was dus ook Ineke Aalbers, een kleindochter van Dominee Aalbers en volle nicht van Reinbert de Leeuw. Zij en haar zussen Coby en Joke hebben mij enorm geholpen met het onderzoek voor mijn boek. Ook stelden zij me veel familiekiekjes ter beschikking, die ik dankbaar in mijn boek heb opgenomen.

Het concert was een groot succes. Van de Woerd zong de cyclus geheel uit het hoofd, met een perfecte dictie en intonatie, terwijl Janning hem alert en subtiel aan de piano begeleidde. Het toegestroomde publiek waardeerde ook mijn inleiding, waarin ik onder andere een fragment speelde uit Reinberts zetting van het slotlied ‘Der Leiermann’, uit zijn voor Barbara Sukowa gecomponeerde cyclus Im wunderschönen Monat Mai.

Thea Derks geeft inleiding op Winterreise, Amstelkerk Ouderkerk aan de Amstel, 25-1-2015 (c) Dolf Weverink

Volgende week dinsdag 3 februari wordt het concert herhaald in de Amstelkerk in Amsterdam, mijn inleiding begint om 19.30 uur, het concert om 20.15 uur. De dag erna klinkt op de Concertzender de vijfde aflevering van Panorama de Leeuw, die ik a.s. woensdag ga opnemen. Hier is een link naar nummer vier van 7 januari.

#Bachtrack #BoekhandelRoelants #CappellaAmsterdam #ClaudeVivier #DeVrijdagVanVredenburg #EdwardJanning #ErardEnsemble #GiyaKantjseli #InekeAalbers #JosDeHeer #Kantscheli #MaNOjKamps #MattijsVanDeWoerd #MensOfMelodie #MuziekgebouwAanTIJ #OSacrumConvivium #OlivierMessiaen #PascalDusapin #ReinbertDeLeeuw #RietDeJong #Styx #Winterreise

Annelies van Parys: ‘No more beautiful symbol of love than a flower’

Annelies van Parys (l) + Gaea Schoeters, (c) Trui Hanoulle

In 2014 Annelies van Parys (1975) composed her first opera, Private View, for Asko|Schönberg and Neue Vocalsolisten Stuttgart. Shortly afterwards this was awarded the FEDORA – Rolf Liebermann Prize for Opera. The Stuttgarter singers at once asked her to compose a new piece for them. Songs of Love and War/An Archive of Love will premiere on May 20th during the Rotterdam Opera Days.

For this full-length production of the Belgian Muziektheater Transparant Van Parys worked together with the Flemish author Gaea Schoeters and Het Geluid Maastricht. Last season they made the much acclaimed performance Het Kanaal (The Channel) about citizens who threaten to lynch a transgender and a refugee. This was inspired by a recently discovered text by Shakespeare, Van Parys now enters into a dialogue with dead and living colleagues. In addition to her own music, there is work by Claudio Monteverdi, Claude Vivier and José Maria Sánchez-Verdú.

Not war but love

‘Our piece has little to do with war’, says Van Parys in a Skype conversation. ‘Originally I wanted to compose a complete cycle named Songs of Love & War, but because I was working on a new opera I had to postpone this. I suggested editing my own Ah, cette fable which I wrote in 2017 for soprano and saxophone, on a text by Gaea. From there, we came up with the idea of doing something with a kind of archive. This explains the second part of the title, An Archive of Love. The first part refers to Monteverdi’s Madrigali Guerrieri et Amorosi Monteverdi from which we use some parts.

Trapped angel

Schoeter’s libretto was based on a poem by Gérard de Nerval, which sprang from one of his dreams/psychoses. In it he describes an imposing winged figure, trapped in a small courtyard. Schoeters also drew on The Gap of Time, a narrative by Jeannette Winterson based on De Nerval’s original.

Van Parys: ‘Winterson gives the angel human traits. He was not taken prisoner, but has dived down to earth out of love. There he’s a somewhat preoccupied. If he flies away, he will destroy the building and his beloved, but if he stays he will die himself. – For an angel who doesn’t fly is lost. Gaea gives him the ultimate human characteristic: free will. Whichever choice he makes, the outcome is fatal, he faces a diabolical dilemma.’

Van Parys adapted Ah, cette fable for the six singers of Neue Vocalsolisten, Schoeters chose the remaining music. ‘The outcome is an ingenious puzzle, in which my piece serves as a guideline. Gaea chose very diverse compositions, which she linked together in a highly associative way. She strings pieces together that no sensible person would ever place in such an order. But although she has no musical background, they wonderfully match each other. I feared that I would have to compose a lot of musical bridges, but that proved not to be the case at all.’

From first spark to extinguishing relationship

The performance opens with an integral performance of Love Songs by Claude Vivier, as a prelude to the actual archive of love. ‘We have divided this into five themes, which roughly follow the evolution of love. Spark is about the igniting first spark, the arrow of Cupid if you like. The second chapter is Courting, about the subtle game of seduction.’

‘The third movement, Love, describes the fulfillment, the attainment of love. A bit cynical perhaps’, laughs Van Parys, ‘but this is the shortest part of all. Rupture describes decay and despair, the loss of love. We don’t end up in a negative mood, though, because this is followed by Repeat, in which there is room for cherishing memories. This movement is about the realisation that everything is cyclical, and that one day a new love will present itself.’

Claude Vivier and Pointer Sisters

‘The first music that sounds in the archive are the aforementioned Madrigali Guerrieri et Amorosi of Monteverdi. I had to edit them a little because they originally included instruments. We also hear some madrigals from Scriptura Antiqua by Sánchez-Verdú and echoes from Love Songs by Vivier to which I have made no changes. The whole is enlivened with associative quotations from famous love arias and songs.’

Van Parys provides a few examples. ‘When in Vivier’s cycle the text “Tristan, Tristan” sounds, you hear a patch of Romeo & Juliette from the Pointer Sisters. In Rupture we put two arias from Mozart’s Don Giovanni next to each other. Leporello’s famous “catalogue aria” and “Ah, fuggi il traditor!” by Donna Elvira are in totally different keys, which causes a huge collision. We also pair “Un di felice” from Verdi’s La Traviata and “Ah, je vieux vivre” from Roméo et Juliette Gounod. That makes for yet another big clash!’

No traditional play

The theatrical aspect of Songs of Love and War/An Archive of Love mainly lies in the interaction with the concertgoers. ‘Gaea and I were keen that it wouldn’t be a traditional play, it’s more abstract. There are different formations of singers, who sometimes stand behind, sometimes around or even within the audience. This constantly offers different approaches, so you can interact directly with the listener.’

In addition to this spatial arrangement, flowers are used. Van Parys: ‘They can represent a lot of different aspects of love. When you court someone, you give him or her flowers. When something snaps, this can be symbolized by a broken stem or a wilting flower. What’s special about flowers is that they are always beautiful. There is no more apt symbol of love than a flower.’

#AnneliesVanParys #ClaudeVivier #ClaudioMonteverdi #GaeaSchoeters #GosEenMariaSánchezVerdu #HetGeluidMaastricht #NeueVocalsolistenStuttgart #OperadagenRotterdam #SongsOfLoveAndWarAnArchiveOfLove

Claude Vivier created his own life history in music

Claude Vivier

In the series of bizarre composer’s lives, the name of Claude Vivier (1948-1983) cannot be missed. On Monday 20 May the Canadian National Arts Centre Orchestra and the soprano Erin Wall will perform his Lonely Child in TivoliVredenburg Utrecht.

Vivier was born in Montreal in 1948, but never knew his parents. He grew up in an orphanage until he was adopted at the age of three by a poor French-Canadian family. When he was thirteen years old he went to a Catholic boarding school, where he was prepared for the priesthood. Yet his love for poetry and music proved to be greater than his love for God and at the age of eighteen he went to study composition at the Conservatory of Montreal.

In 1971 he went to Europe, where he studied at the Institute of Sonology in Utrecht and with Karlheinz Stockhausen in Cologne. After three years he returned to Canada, where he slowly began to make a name for himself as a composer. But soon the travelling itch crept upon him again and in 1978 he started a long journey through Asia, where he was inspired by the music of Japan and Bali. The timbres of these regions found their way audibly to his own music, for example in his successful opera Kopernikus.

Stabbed to death

The ever restless Vivier left for Paris in 1982, supported by a scholarship from the Canada Council. In the French capital he was stabbed to death in his hotel room a year later by someone he had picked up from the street. A curious as well as horrifying detail is that on his desk they found the unfinished manuscript of Glaubst Du an die Unsterblichkeit der Seele for choir, percussion, synthesizers and electronics, in which he describes his own death almost literally.

At a young age Vivier had accepted his homosexuality, but as an adopted child he felt somewhat displaced, so he modelled his own history in music, as it were. He said: ‘Not knowing my parents enabled me to create a magnificent dream world. I shaped my origins exactly as I wished, and pretended to speak foreign languages.’ In his vocal works he often uses a self-invented language, as in the above-mentioned opera Kopernikus and the ‘opéra-fleuve’ Rêves d’un Marco Polo. The two operas were performed here in 2000 as a double bill in the Amsterdam Gashouder as part of the Holland Festival.

Lost soul

Lonely Child is one of the six independent compositions that together form Rêves d’un Marco Polo. Vivier composed it in 1980, commissioned by the Canadian Broadcasting Corporation. He used his own text, which switches between French and his own fantasy language. It is considered to be his spiritual and emotional self-portrait, which he himself described as ‘a long song about loneliness’. It is a 20-minute nostalgic cry from a lost soul that will leave no one unmoved.

The music has a static character, with slow progressing sound textures that are rhythmically often in sync with the singing voice. The piece opens with a resonating blow on a bronze singing bowl, after which the strings introduce descending lines and the soprano starts a melancholic melody. The instruments mainly play very high or very low notes, thus creating great spaciousness. The first violins produce clusters of closely spaced tones that envelop the singing voice in a shimmering veil of sound.

Ritual

In this way Vivier evokes an archaic sound world that seems to float somewhere between heaven and earth. The recurring buzz of the singing bowls and an intermezzo of solemn blows on the large drum halfway through the piece reinforce the atmosphere of a ritual. Instead of regular chords, Vivier uses so-called spectral techniques to create music that consists purely of sound; harmony no longer seems to plays a role at all.

All the tones used are derived from the vocal part, and Vivier weaves an enchanting carpet of sound that constantly changes colour – he himself referred to as ‘beams of colour’. Gradually the vocal part becomes more exalted, with the voice rising to an ever higher register. After about twenty minutes Lonely Child ends with a few lonely strokes on the singing bowl. Seldom have I heard a more poignant expression of forlornness and of longing.

#CanadaNationalArtsCentreOrchestra #ClaudeVivier #ErinWall #LonelyChild #TivoliVredenburg