Searching The Meaning Of Life! (S.T.M.O.L)[…]Πράγματι, για να γίνει μια γυναίκα μητέρα, δεν μπορεί να εξακολουθεί να είναι κόρη.[…] | από το βιβλίο του Massimo Recalcati «Τα χέρια της μητέρας»
[INTERNATIONAL FESTIVAL FOR CONTEMPORARY VISUAL MEDIA | Thessaloniki 2024]
Αξιοσημείωτα από το βιβλίο του Massimo Recalcati «Τα χέρια της μητέρας»
♧ Κανένας άντρας δεν ξέρει εμφανώς τι είναι μια γυναίκα. Και εδώ ξεδιπλώνεται το ακόλουθο τρομερό παράδοξο: Παραδίδεται στα χέρια του άντρα για να είναι μια γυναίκα, μα φαίνεται πως καταλήγει ξανά να αποτελεί απλώς και μόνο ένα σώμα-πράγμα, σώμα-όργανο, σώμα-σκεύος ηδονής. Είναι ένα επαχθές μοντέλο συμπεριφοράς που επιβεβαιώνεται ευρέως στην κλινική εμπειρία: Οι γυναίκες λυγίζουν στην αντρική φαντασίωση με την ψευδαίσθηση ότι η συνολική τους ανταπόκριση σε αυτό καθιστά δυνατό το να παραμερίσουν τη δυσκολία ως προς το να υποκειμενικοποιήσουν το μυστήριο της γυναικείας επιθυμίας.
♧Επομένως, ενώ η πατρική κληρονομιά αρθρώνεται μέσω μιας διαδικασίας εξιδανικευτικής ταύτισης του γιου με τον πατέρα, η μητρική κληρονομιά φαίνεται να αναχαιτίζεται μπροστά στην αδυναμία μετάδοσης του τι είναι μια πραγματική γυναίκα.
♧Η δυνατότητα του χωρισμού καθίσταται πιο δύσκολη από την απουσία της αγάπης παρά από την παρουσία της.
♧Η γλυκιά και ελεύθερη φωνή της γιαγιάς γίνεται το αντίδοτο στη μεταλλική και άγρια φωνή της μητέρας. Είναι αυτό που όταν γίνει γυναίκα θα αναζητά σε όλους τους άντρες που θα αγαπήσει. Θα ερωτεύεται πάντα τη φωνή τους, προκειμένου η φωνή αυτή να μπορέσει να της ανταποδώσει την αναγνώριση της αγάπη της σε αντιδιαστολή με την αγριότητα της μητρικής βίας που την καθήλωνε στη θέση του απορριφθέντος αντικειμένου. Η φωνή διαχωρίζεται: από τη μία μεριά, είναι το τραυματικό αποτύπωμα της μητρικής φωνής, της προσβολής και της βίας από την άλλη, είναι η γλυκιά φωνή της γιαγιάς.
♧Πιο σημαντικό από το να εξασφαλίσουμε ικανοποίηση και χαρά στο παιδί είναι να υποδεχτούμε τη ζωή του σε ένα περιβάλλον επιθυμίας, να έχουμε επιθυμήσει, να έχουμε θελήσει αυτή τη ζωή ήδη πριν από τη σύλληψή της.» Αν αυτή η επιθυμία είναι απούσα, αν το παιδί δεν είναι επιθυμητό ήδη πριν από τη γέννησή του, αν δεν το ήθελαν, αν καμία επιθυμία δεν το περιμένει, τότε η συνέπεια είναι ο ακρωτηριασμός της ίδιας της αίσθησης της ζωής.
♧ Η δύναμη της μητέρας που στερείται ορίου μπορεί να εμφανιστεί ως μια δύναμη σκοτεινή, την οποία ούτε το Όνομα του Πατέρα είναι σε θέση να εξυγιάνει ολοκληρωτικά. Το σύμπτωμα που βασανίζει τον ασθενή μου στην ενήλικη ζωή απηχούσε αυτό το αρχικό τραύμα. Πράγματι, κάθε φορά που συναντούσε μια γυναίκα η οποία του ήταν επιθυμητή, ένιωθε κυριολεκτικά να πέφτει στο κενό.
♧ Η δύναμη της μητέρας δεν έχει όρια γιατί εξασκείται πάνω σε ένα είναι το παιδί το οποίο προσδιορίζεται από το αδύνατο τού να είναι ανεξάρτητο. Το έλεγε καλά με τον δικό του τρόπο ο Σαρτρ: Γεννιόμαστε πάντα ως αντικείμενα στα χέρια του Άλλου.
♧ Αν υπήρξε μια εποχή η εποχή της πατριαρχικής ιδεολογίας- στην οποία η μητέρα είχε την τάση να σκοτώνει τη γυναίκα, τώρα φαίνεται πως ο κίνδυνος είναι ο αντίθετος, είναι η γυναίκα που μπορεί να σκοτώσει τη μητέρα.
♧ «Το να τον αγαπάς δεν σημαίνει ότι μπορείς να τον σώσεις». Πράγματι δεν είναι η μητρική αγάπη που σε αυτή την περίπτωση σώζει από την αρρώστια, αλλά ακριβώς ο αιμομεικτικός της χαρακτήρας –η αγάπη χωρίς όρια είναι αυτός που γεννά και διατηρεί την αρρώστια.
♧ Μια γυναίκα δεν μπορεί να νιώσει ικανοποίηση απέναντι σε έναν άντρα που αγαπάει, με το να είναι μόνο μητέρα. Δικαίως απαιτεί να εξακολουθήσει να υφίσταται και να είναι επιθυμητή ως γυναίκα.
♧ Η Μήδεια είναι ένα «εγκληματικό μόρφωμα»: Εγκαταλείπει την πατρίδα της, προδίδει τον πατέρα της, σκοτώνει τον αδελφό της, προκαλεί τον θάνατο του θείου του άντρα της, της αντιπάλου της, της Γλαύκης, και του πατέρα της, προτού σκοτώσει χωρίς δισταγμό τα παιδιά της. Η Μήδεια όχι μόνο ενσαρκώνει την ανυποταγή της γυναίκας στις συμβάσεις και τους νόμους, οι οποίοι ρυθμίζουν τη ζωή στην οικογένεια και τον θεσμό του γάμου, που με τη σειρά του την υποχρεώνει να υποταχτεί στην εξουσία του άντρα, αλλά πιο ριζικά, δείχνει ότι ούτε η μητρότητα είναι αρκετή για να την κάνει να νιώσει ολοκληρωμένη στη ζωή, να αντισταθμίσει την απώλεια του έρωτά της. Δείχνει επίσης ότι καμία γυναίκα δεν μπορεί να απορροφηθεί και να ακυρωθεί από τη μητέρα.
♧ Η ανικανοποίητη επιθυμία αυτής της μητέρας είναι Η επιθυμία μιας γυναίκας που δεν μπορεί να βρει γαλήνη εξαιτίας του αποκλεισμού που υπέστη από την πατρική της οικογένεια. Παραγκωνισμένη, έχοντας βιώσει την απόρριψη, αυτή η γυναίκα ζει την κληρονομιά με τη μορφή της αγανακτισμένης και ανίσχυρης εναντίωσης χωρίς διαλεκτική. Θα φέρει πάνω της την αρχική σφραγίδα του αποκλεισμού χωρίς να μπορέσει ποτέ να απαλλαγεί από αυτήν. Η πρόσβαση στη μητρότητα είναι μόνο ένα πέρασμα σε μια καταστροφική πράξη για να ξεφύγει από μια ζωή για την οποία αποφάσιζαν άλλοι. Η επιθυμία της μητέρας δεν μπορεί να υποκειμενικοποιηθεί. Το παιδί παραμένει μια μακρινή, υπερβολικά μακρινή επίκληση.
♧ Κοιτάζεται στον καθρέφτη και αποφασίζει να το αγοράσει για την ίδια, προτείνοντας στην κόρη της να βρει ένα άλλο, που θα είναι πιο κατάλληλο γι’ αυτήν. Σε αυτή την περίπτωση είναι η γυναίκα ή, καλύτερα, μια συγκεκριμένη φαλλική εκδοχή της γυναίκας που καταλήγει στο να καταπιέζει ή στο να βιώνει ως εχθρική προς τον εαυτό της την επιθυμία της μητέρας. Η κόρη δεν εκλαμβάνεται ως φαντασιακός φαλλός οποίος συμπληρώνει το είναι της, αλλά, ανάλογα με την περίπτωση, ως αντίπαλος τον οποίο πρέπει να συντρίψει ή ως αντικείμενο-απόρριμμα, που υπάρχει ο κίνδυνος να καταστρέψει το σώμα αυτής που το γέννησε.
♧ Η επιτήρηση και η προστασία της ζωής που καθορίζουν τις ουσιαστικές υποχρεώσεις της μητέρας ενισχύονται υπέρμετρα, παίρνουν τον χαρακτήρα μιας ρουφήχτρας που αιχμαλωτίζει και βυθίζει το υποκείμενο σε έναν ατελείωτο βούρκο. Πότε η μητρική αγάπη μπορεί να εκπέσει σε αυτό το επίπεδο; Όταν η ζωή της μητέρας χάνεται μέσα στη ζωή των παιδιών της, όταν ζει μόνο γι’ αυτά, τους αφιερώνεται χωρίς όρια. Όταν η ευθύνη της μητρότητας δίνει τη θέση της σε μια ώθηση καταβρόχθισης, συνήθως αμοιβαίας, μητέρας και παιδιού: Η μητέρα απορροφά το παιδί, το οποίο απορροφά τη μητέρα. Η μητρική αγάπη καταλήγει τότε σε μια ενσωμάτωση η οποία μπορεί να φτάσει στο πιο έσχατο σημείο της, στο πέρασμα στην ανθρωποκτονία ή σε μια αποπνικτική παρουσία η οποία δεν αφήνει κανένα περιθώριο ελευθερίας στο υποκείμενο. Σε πολλές περιπτώσεις της επικαιρότητας, βρισκόμαστε ενώπιον της φρίκης αυτής της μεταμόρφωσης της μητρικής αγάπης σε ανθρωποκτόνο βία.
♧ Η απόλαυση της μητέρας μπορεί να φτάσει σε ύψη ανεξερεύνητα, πιο ψηλά από τη σεξουαλική συνεύρεση με τον άντρα, αφού όπως σημειώνει με σαφήνεια ο Λακάν, το μωρό προσφέρει στη μητέρα εκείνο που κανένα αντρικό υποκείμενο -εκτός ίσως από κάποιους ψυχωτικούς– δεν είναι σε θέση να αφιερώσει στη σύντροφό του. Ενώ ένας άντρας προσφέρει στη γυναίκα τον φαλλό του, ο οποίος δεν συμπίπτει καθόλου με την ύπαρξή του, ένα παιδί -όπως με επιδεξιότητα κάνουν μόνο κάποιοι ψυχωτικοί- μπορεί να προσφέρει στον Άλλον την ίδια του την ύπαρξη, χωρίς καμία επιφύλαξη.
♧ Πράγματι, για να γίνει μια γυναίκα μητέρα, δεν μπορεί να εξακολουθεί να είναι κόρη.
♧ Είναι το «εξειδικευμένο ενδιαφέρον» της μητέρας που καθιστά τη ζωή του παιδιού μη οικειοποιήσιμη. Το παιδί που η μητέρα γεννά δεν είναι της μητέρας: «Δεν είναι δικό μου, δεν είναι όπως εγώ, δεν είναι όπως το περίμενα, δεν είναι όπως τα αδέλφια του ή οι αδελφές του», δεν είναι όπως καμία άλλη ύπαρξη στον κόσμο. Ένα απόλυτο υπερβατό -αυτό του παιδιού- αναδύεται στο πιο βαθύ ενυπάρχον.
♧ Η μητρική λειτουργία δεν είναι όντως μια φροντίδα που «εφαρμόζεται» σε όλους, μα μια φροντίδα που ξέρει να αναγνωρίζει την αξία καθενός χωριστά, τον αναντικατάστατο χαρακτήρα του παιδιού.
♧ Βρισκόμαστε εδώ μπροστά στις πιο βαθιές ρίζες της μητρικής λειτουργίας και της κληρονομιάς της: Η επιθυμία της μητέρας δεν είναι ανώνυμη επιθυμία, αλλά μια επιθυμία ικανή να μεταδώσει την επιθυμία.
♧ Μια μητέρα δεν απαιτεί το ιδανικό παιδί, δεν αγαπά το παιδί ξεκινώντας από τις ικανότητές του, από τα ταλέντα του, από την ομορφιά του. Η μητρική αγάπη είναι αγάπη όχι για το ιδανικό, αλλά για το πραγματικό του παιδιού, είναι αγάπη για το δικό του όνομα. Και τίποτα, όπως το να έχεις ένα παιδί με ειδικές ανάγκες, μη φυσιολογικό, στραβό, δεν επιβάλλει το δρασκέλισμα του ιδανικού προς το πραγματικό, δεν επιβάλλει την εγκατάλειψη κάθε ναρκισσιστικής απεικόνισης του εαυτού και του παιδιού της, τη συνάντηση με μια προεξοχή που δεν μπορεί να αμβλυνθεί και που είναι το παιδί ως μη συμπίπτον με τις συνήθεις ναρκισσιστικές προσδοκίες της μητέρας.
♧Ο πατέρας, αλλά και οποιοδήποτε πράγμα είναι ικανό να τραβήξει την επιθυμία της μητέρας (μια εργασία, ένα υποκειμενικό πάθος, μέχρι και ένας εραστής κ.λπ.), μετατοπίζει αριστοτεχνικά αυτή την επιθυμία πέρα από το παιδί. Μόλις το είδαμε: Η απουσία της μητέρας είναι σημαντική όσο η παρουσία της. Μια μητέρα «επαρκώς καλή» είναι η μητέρα που ξέρει να μη δίνεται ολόκληρη στο παιδί της είναι μια μητέρα την οποία το παιδί δεν μπορεί να κατέχει εντελώς γιατί δεν εξαντλεί όλο το είναι της στο να είναι η μητέρα είναι μια μητέρα που ξέρει να τοποθετείται ανάμεσα στην απουσία και την παρουσία χωρίς να τονίζει μονόπλευρα τη μία ή την άλλη πλευρά. Ο τονισμός της παρουσίας θα καθιστούσε όντως αδύνατο τον χωρισμό και θα επέφερε την ψευδαίσθηση της συγχώνευσης, ενώ ο τονισμός της απουσίας θα επέφερε το βίωμα της εγκατάλειψης και της αδιαφορίας.
♧ Η χαρά της δημιουργίας μολύνεται από την πιθανότητα της απώλειας και της καταστροφής το όριο ανάμεσα στη ζωή που έρχεται στον κόσμο και στην εξαφάνισή της είναι λεπτό και αφορά είτε τη μητέρα είτε το παιδί.
♧ Αν όντως η επιθυμία της μητέρας ήταν ολοκληρωτικά «πιασμένη» από την ύπαρξη του παιδιού, δεν θα ήταν δυνατός ο αποχωρισμός.
♧ Η πατριαρχική κουλτούρα ακολούθησε για χρόνια αυτή την πλάνη: Ο περιορισμός της γυναίκας στη μητέρα είχε σκοπό να εξαλείψει την ακυβέρνητη υπερβολή της γυναικείας υπόστασης-θηλυκότητας.
♧ Όταν η μητέρα αφήνεται να παρασυρθεί από την οργή και τη νευρικότητα, αυτό πολύ συχνά οφείλεται στο ότι η γυναίκα απορρίπτει τη θυσία της, προβάλλοντας απαιτήσεις που δεν μπορούν να συμβιβαστούν με αυτές της μητρότητας.
♧ Το να δωρίσει την έλλειψή της σημαίνει πάνω απ’ όλα να δείξει ότι η ύπαρξη του παιδιού δεν είναι τόσο το συμπλήρωμα του είναι της μητέρας όσο αυτό που φέρνει στο φως μια ξεχωριστή έλλειψη.
♧ Οι νοσοκόμες του νοσοκομείου ήταν επαρκέστατες στο να παρέχουν αφειδώς τις απαραίτητες φροντίδες το στήθος-αντικείμενο- μα δεν μπορούσαν να αντικαταστήσουν τον μητρικό ρόλο του σημείου της αγάπης: το στήθος-σημείο.
♧ Το παιδί μέσω του προσώπου της μητέρας δεν βλέπει ποτέ μόνο το πρόσωπό του, ούτε περιορίζεται στο να βλέπει το πρόσωπο της μητέρας του, μα βλέπει σε αυτό το ίδιο το πρόσωπο τη δυνατότητα να δει το πρόσωπο του κόσμου, ή ίσως καλύτερα βλέπει στο πρόσωπο της μητέρας αυτό που το καθιστά ικανό να μπορέσει κοιτάξει το πρόσωπο του κόσμου.
♧ Όπως ο Φρόιντ και ο Λακάν σημείωσαν επανειλημμένα, το ανθρώπινο είδος στερείται ενός ενστικτώδους προγράμματος ικανού να προσανατολίσει την ύπαρξή του στον κόσμο. Και ακριβώς πάνω σε αυτό το ελάττωμα πραγματοποιείται το πρόγραμμα του ασυνειδήτου. Χωρίς όνειρο η μητρότητα θα κατέληγε να συμπιεστεί στη μηχανή του σώματος σαν απρόσωπη μηχανή αναπαραγωγής του είδους. Αντίθετα, το όνειρο είναι ακριβώς αυτό που δημιουργεί την απαραίτητη συνθήκη για μια αυθεντικά δημιουργική μητρότητα.
♧ Η μητρική υπομονή υποστηρίζεται από μια απαραίτητη δόση πίστης απέναντι στο παιδί ενώ η αγχωτική κινδυνολογία, η υπερβολική ανησυχία κάποιων μητέρων αποκαλύπτει μια ανυπομονησία που δηλώνει την απουσία πίστης απέναντι στο παιδί. Αυτή η υπερβολική ανησυχία μπορεί να ξεπηδήσει από το γεγονός ότι η μητέρα προβάλλει στο παιδί τη μητρική κατάρα της καταγωγής της, από την οποία τρέφεται η ασυνείδητη φαντασίωσή της.
♧ Αφού διαφύλαξε και προστάτευσε τη ζωή του παιδιού, η μητέρα λειτουργεί έτσι ώστε να το παραδώσει στον κόσμο. Περιμένει να μεγαλώσουν οι βλεφαρίδες του παιδιού, το σώμα του να δυναμώσει, η σκέψη του να αναπτυχθεί, η επιθυμία του να εκφραστεί. Οπισθοδρομεί, μειώνει το αίτημά της, αφήνει το παιδί να αποκτήσει εμπειρίες στον κόσμο διευρύνοντας τον ορίζοντά του, περνώντας τον στενό περίβολο του οικογενειακού.
♧ Μάλιστα, σε κάθε μητέρα «επαρκώς καλή» -όπως θα έλεγε ο Βίνικοτ- η απώλεια του παιδιού, ο χωρισμός του εξυμνείται από την αρχή κιόλας ως η πιο δυνατή εκδήλωση του υπερβατικού χαρακτήρα του. Αυτό σημαίνει ότι κάθε αυθαίρετη δέσμευση του παιδιού ως «δικού της» δεν προσδιορίζει καθόλου τη μητρότητα, δεν αφορά τη συμβολική επιθυμία της μητέρας, αλλά μόνο την παθολογική της απόκλιση, την πιο φρικτή παρεκτροπή της.
♧ Συμβαίνει επίσης και στην περίπτωση της συνάντησης με τον έρωτα: Κάθε νεογεννημένος έρωτας γεννά με τη σειρά του ένα νέο κόσμο. Ο κόσμος του Ενός επισκιάζεται από τον κόσμο του Δύο, καθώς η γέννηση είναι πάντα ένα γεγονός του Δύο και ποτέ του Ένα˙ είναι πάντα μια εμπειρία κατά βάση πληθυντικού αριθμού.
♧ Η γέννηση ενός παιδιού δεν είναι μόνο ο ερχομός στον κόσμο κάποιου του οποίου περιμέναμε να δούμε το πρόσωπο, κάποιου τον οποίο περιμέναμε να δεχτούμε στην αγκαλιά μας. Μαζί με τη ζωή του παιδιού έρχεται εκ νέου στη ζωή επίσης και ο κόσμος. Η προσμονή της μητέρας δίνει τη δυνατότητα του ερχομού στον κόσμο ενός άλλου κόσμου, ο οποίος βρίσκει την έκφρασή του ενσαρκωμένη στη νέα ζωή του παιδιού. Υπό αυτή την έννοια, το δώρο της ζωής είναι ένα δώρο που δίνει τη δυνατότητα στον κόσμο να «ξαναρχίσει».
♧ Στον έρωτα πάντα όποιος αγαπάμε διατηρεί ένα απροσπέλαστο για εμάς μέρος ετερότητας, η οποία συμπίπτει με το πιο προσωπικό κομμάτι ελευθερίας του. Στον έρωτα, όπως και στη μητρότητα, βιώνουμε κάτι από το ενυπάρχον και το υπερβατό ενωμένα μαζί. Γι’ αυτό η προσμονή συνιστά το κεντρικό νεύρο του ερωτικού λόγου. «Η προσμονή είναι μια μαγεία: Εγώ είχα την εντολή να μην κινούμαι», έγραψε ο Ρολάν Μπαρτ. «Η μοιραία ταυτότητα του ερωτευμένου δεν είναι τίποτα άλλο από το: Εγώ είμαι αυτός που περιμένει»
♧ Μάλιστα ήδη για τον Φρόιντ η «μητέρα» είναι το όνομα της πρώτης μορφής του Άλλου που ασχολείται με μια ανθρώπινη ζωή, την οποία αναγνωρίζει ως δικό της δημιούργημα. Αυτό σημαίνει ότι η «μητέρα» όπως και ο «πατέρας» είναι φιγούρες που υπερβαίνουν το φύλο, το αίμα, τη φυλή και τη βιολογία.» «Μητέρα» είναι το όνομα του Άλλου ο οποίος τείνει τα γυμνά του χέρια στη ζωή που έρχεται στον κόσμο, στη ζωή που, ερχόμενη στον κόσμο, επιζητά το νόημα.
Βαθμολογία:
#Bookadict #Bookhoarder #Bookillustration #Bookishlove #Bookishquotes #Bookishsanctuary #Booklover #Bookmania #Booksandcoffee #Bookshelf #Booksofinsta #Bookstagramer #Bookstagramfeatures #Booktoday #Booktube #Lovequotes #MotivationalQuotes #Quotes #Quotes #Quotesilove #Quotesoflife #Thewriterswarmth #Wordpressblogger #book #books #excerpts #σκέψεις #Αξιοσημείωτα #αποσπάσματα #αποφθέγματα #γνωμικά #λόγια #maxims #readingΠρογραμματισμένο
