Een zinken plaatje uit Bern
Zinken plaatje met Gallische inscriptie (Bibracte)
Ik ben nog nooit in Bern geweest, laat staan in het kantonaal museum, dus ik heb er ook geen foto’s gemaakt. De bovenstaande afbeelding is dan ook een foto van een replica van een object uit Bern, dat in 1984 bij toeval is gevonden en dateert uit het tweede kwart van de eerste eeuw v.Chr. Het is gemaakt van een heel zeldzaam metaal: zink. Het was in de Oudheid bekend en men gebruikte het ook, namelijk om messing te vervaardigen, maar men beschikte niet over de methoden om het op een andere manier toe te passen.
Een voorwerp als dit, gemaakt van zuiver zink, was dus zeldzaam en de eigenaar zal wel een voorname Helvetiër zijn geweest. Iemand die deelgenomen moet hebben aan de beslissing om het land te verlaten en te migreren naar Aquitanië. Zoals u weet was alles goed geregeld maar weigerde de Romeinse gouverneur van de Provence, een zekere Gaius Julius Caesar, de Helvetiërs de doortocht. De brug over de Rhône in Genève die hij liet verwoesten, is overigens herbouwd en voorzien van een mooi standbeeld van de filosoof Rousseau.
Het zinken plaatje heeft een inscriptie in de Gallische taal, geschreven in Griekse letters. Je zou zo ver in het westen eerder het Romeinse of Etruskische alfabet hebben verwacht en misschien is het wel een aanwijzing voor een schrijver die niet uit de regio kwam. De Keltische volken gebruikten overigens diverse schriftsoorten, wat een aanwijzing is dat de schrijfcultuur niet heel diep was geworteld.
ΔΟΒΝΟΡΗΔΟ
ΓΟΒΑΝΟ
ΒΡΕΝΟΔΩΡ
ΝΑΝΤΑΡΩΡ
Dobnorèdo | Gobano | Brenodor | Nantaror
Het tweede woord kennen we het beste: Gobanos was de god van de smeden, wat ook de betekenis van zijn naam is: Smid. Dobnoredos was een Gallische titel, misschien “onderwereldreizigster”, waarbij u moet denken aan iemand te paard. Omdat de onderwereld duister is en het gebruikte woord voor reizen specifiek verwijst naar reizen te paard, kan het woord ook “zwarte ruiter” betekenen. Nog een andere mogelijke vertaling is “zij die de aarde bestuurt”.
Het derde woord is een weergave van een woord dat we beter kennen als Brenodunum, de vermoedelijke naam van het oppidum te Bern. Het betekent letterlijk “kraaienstad”, maar het woord “kraai”, brennos, had als tweede betekenis “legeraanvoerder”. “Commandantenstad” dus, of “hoofdkwartier”. Nantaror ten slotte betekent “vallei van de Arura” ofwel de rivier de Aar. Kortom:
Aan de onderwereldreizigster
Gobanos
door de Brenoduniërs
van het Aardal.
Ik moet toch eens naar Bern om te ontdekken wat het museum er zelf over weet te vertellen, maar het lijkt erop dat we te maken hebben met een wijding waarvoor een voorname magistraat uit Bern het initiatief heeft genomen.
[Dit was het 528e voorwerp in mijn reeks museumstukken.]
#Bern #GallischeTaal #Genève #Helvetiërs #zink