Jona LenderingDe Catalaanse Atlas
Het landkaartgedeelte van de Catalaanse Wereldatlas (klik=groot; ©Wikimedia Commons)Ik heb de Catalaanse Atlas nooit in het echt gezien. Hij behoort tot de collectie van de Franse Nationale Bibliotheek, waar ik nooit ben geweest. Ik kende wel enkele van de vignetten en ik was blij toen ik onlangs in Barcelona een facsimile van het veertiende-eeuwse document zag. Mijn vreugde werd nog groter toen ik in Brugge een soortgelijke, iets jongere landkaart zag.
De Catalaanse Atlas toont de wereld die rond 1375 bekend was aan de ontwerper, Abraham Cresques (of zijn zoon Jehuda). Al die kennis is samengevat op zes dubbelgevouwen bladen perkament van samen 300 bij 64 centimeter, die enkele jaren later werden verworven door koning Karel V van Frankrijk. De informatie is om te beginnen bestemd voor de scheepvaart: we zien de kustlijnen en lezen de namen van de havensteden. Dit is feitelijk een portolaan. Ook zijn er windrozen afgebeeld. De kalender en astrologische informatie die eveneens zijn opgenomen, zullen, naar ik aanneem, ook bedoeld zijn geweest voor schippers. Daarnaast biedt de Catalaanse Atlas informatie over staten en volken van Portugal tot China, die weer is aangevuld met informatie uit historiografische teksten en legenden.
De Noordzee van Oostende via o/a Brugge, Middelburg, Grevelingen en Dordrecht tot Gravenzande; rechts KeulenWest en Oost
Terwijl de scheepvaartinformatie over de Atlantische Oceaan en de Middellandse Zee actueel is, gaat de informatie over Azië deels terug op auteurs als Marco Polo, deels op correcte informatie over bijvoorbeeld het Sultanaat Delhi, en deels op oeroude teksten. Het is een tijdloos Azië dus, waarin naast de Drie Koningen ook Kublai Khan is weergegeven. Ik was getroffen door de Viseters, een volk in Zuidoost-Iran, dat in West-Europa bekend werd toen Alexander de Grote hun land brandschatte. De Rode Zee is ook rood gekleurd. Op de grens tussen enerzijds het actuele westen en het semilegendarische oosten ligt Jeruzalem.
De inmiddels legendarische Viseters op de Catalaanse Atlas.De stad is voorzien van kerken met kruisen, en dat moet in de veertiende eeuw een politieke statement zijn geweest. Steden met een christelijke heerser zijn namelijk voorzien van een kruis, terwijl steden met islamitische heersers koepeltjes hebben. Dat Cresquens, zelf joods, de stad Jeruzalem, ruim een eeuw nadat die voor de christenheid verloren was gegaan, nog aanduidde als christelijk, zal wel betekenen dat hij meende dat het eigenlijk niet islamitisch behoorde te zijn.
Azië
Mijn belangstelling ging vooral uit naar het oosten. In Anatolië herkende ik het Armeense Koninkrijk in Cilicië, het keizerrijk Trebizonde, Constantinopel, en talloze kleine Turkse staatjes. Wat verder naar het oosten is de vorst te zien van Perzië, waar in de veertiende eeuw de van oorsprong Mongoolse Ilkhaniden heersten. Hij is afgebeeld met het bijschrift dat hij de koning was van “Tauris”, waarvan ik vermoed dat het een weergave is van de stadsnaam Tabriz. Boven hem is een andere van oorsprong Mongoolse vorst te zien, Jüchi Bech van de Gouden Horde. Zoals gezegd is ook Kublai Khan afgebeeld, de Mongoolse leider die China veroverde. Op het Arabische Schiereiland is een mooi Mekka te zien, compleet met een gouden Kaaba.
De Ark op de twee toppen van de Ağrı DağıMaar het meest interessant vond ik de informatie die Cresquens (vader of zoon) ontleende aan oude teksten. In het verre oosten zien we bijvoorbeeld hoe Alexander de Grote de bergen afsluit waarover Gog en Magog de beschaafde wereld zouden kunnen overvallen. Hier is ook de Ark van Noach te zien, rustend op de tweetoppige Ağrı Dağı (de zogenaamde Ararat). Een ander bijbels personage is de koningin van Seba, die uitziet over een moslim die neerbuigt met het gezicht naar Mekka.
De cartografische traditie
De landkaart die ik in Brugge zag, gemaakt door Gabriel de Vallseca, dateerde uit 1439 en bood zo nu en dan dezelfde informatie. Ook hier een vignet van de Drie Koningen, ook hier een rood geïnkte Rode Zee. De Vlaams-Nederlands-Duits-Deense kustlijn was actueler, en ik vermoed dat de informatie over Afrika in 1439 ook beter was dan toen Cresquens zijn Afrika tekende. Die kende wel enkele vorsten uit Subsaharaal Afrika, zoals de koningen van het goudrijke Mali, van een onbekend rijk Organa en van Nubië. In 1439 lijkt die informatie geactualiseerd te zijn, maar ik weet dat niet zeker. Ik had in Oost-Afrika de fictieve Pape Jan verwacht of een verwijzing naar de Ethiopische christenen, maar die lijkt er niet te zijn, op beide kaarten.
Vignetten van de Drie Koningen in 1375 en 1439.Het blijft wat vreemd dat in Azië allerlei totaal verouderde informatie is opgenomen, hoewel: wat wist men eigenlijk? Als je niets weet en ook niet naar zo’n ver land kunt reizen om onderzoek te doen, maar als je wel beschikt over oude informatie, zit er weinig anders op dan die maar te gebruiken. En het roept bij mij een vraag op: ik weet weliswaar dat hedendaagse Chinezen geen staarten meer dragen, maar ik vraag me, nu ik dit schrijf, af hoe veel ik eigenlijk weet over het actuele China.
#AbrahamCresques #AlexanderDeGrote #Ararat #ArkVanNoach #AğrıDağı #CatalaanseAtlas #GabrielDeVallseca #KarelVVanFrankrijk #koninginVanSeba #KublaiKhan #MarcoPolo #PapeJan #Trebizonde #Viseters
AllQuakes - EMSC
Tim Mak
The Victorian News
SoyArmenio
gusseting
Time Of Info