Succes Algoritmeregister mede dankzij Amsterdam
Er zijn inmiddels meer dan 1300 algoritmes gepubliceerd door meer dan 500 deelnemende overheidsorganisaties. Daarmee bereikte het landelijke Algoritmeregister afgelopen jaar een belangrijke mijlpaal. Dat succes is onder meer te danken aan de rol van de gemeente Amsterdam. Zij is al jaren koploper en inspiratiebron op het gebied van algoritmische transparantie.
Van slimme verkeerslichten, voorspellers van drukte op de weg en risicoprofilering tot selectie van belastingaangiftes. Het gebruik van algoritmes door de overheid staat sinds enkele jaren volop in de belangstelling. De Toeslagenaffaire maakte pijnlijk duidelijk wat er mis kan gaan als geautomatiseerde systemen zonder voldoende toezicht, transparantie en menselijke maat worden ingezet. Een van de belangrijkste instrumenten om het vertrouwen van burgers te herstellen in overheidssystemen is het landelijke Algoritmeregister. Daarin maken overheden inzichtelijk welke algoritmes zij gebruiken, met welk doel en welke waarborgen daarbij gelden.
Van lokale innovatie naar landelijke standaard
Het landelijke Algoritmeregister kwam niet uit de lucht vallen. Al in 2019 zette Amsterdam, samen met de stad Helsinki, als eerste stad ter wereld een openbaar algoritmeregister op. Daarmee liep de gemeente vooruit op nationale en internationale discussies over de verantwoordelijke inzet van data en algoritmes. “Daar zijn we nog steeds trots op”, zegt Lisette Kalshoven, teamlead Digitale Rechten en Ethiek bij de gemeente Amsterdam. “Ons doel was om op gemeentelijk niveau transparanter te worden over hoe we technologie inzetten. Dat ons model later de basis werd voor een landelijke standaard, is eigenlijk het grootste compliment dat we konden krijgen.”
“Ons doel was om op gemeentelijk niveau transparanter te worden over hoe we technologie inzetten”
Fundament van vertrouwen
Het doel van het landelijk Algoritmeregister is groter dan alleen openheid. Volgens Suzie Kewal, afdelingshoofd AI & Algoritmebeleid overheid bij BZK, draait het uiteindelijk om betrouwbaarheid van de overheid. “Door inzicht te geven in algoritmegebruik vergroten we de controleerbaarheid van overheidsorganisaties. Burgers en bedrijven krijgen een sterkere positie, omdat algoritmische besluiten beter uitlegbaar worden. En toezichthouders hebben een eerste aanknopingspunt om te beoordelen of processen zorgvuldig zijn ingericht.”
BZK stuurt er daarom nadrukkelijk op aan dat registraties niet alleen technisch correct zijn, maar ook begrijpelijk. Overheden beschrijven hun algoritmes met burgers in gedachten: wat doet het algoritme, waar wordt het toegepast en wat is de impact ervan op inwoners?
Waarom Amsterdam transparantie zo belangrijk vindt
De betrouwbaarheid van de overheid was één van de redenen waarom Amsterdam inzette op meer transparantie over het gebruik van haar algoritmes, vertelt Kalshoven. “Geslotenheid wekt wantrouwen. Als burgers zien dat de gemeente open en eerlijk is over haar technologiegebruik, draagt dat bij aan vertrouwen in beleid en uitvoering.
Als ander argument voor transparantie noemt Kalshoven democratische verantwoording. “De overheid neemt beslissingen namens burgers of die burgers raken. Als algoritmes daarbij helpen, bijvoorbeeld bij het toekennen van uitkeringen, vergunningen of toezicht, dan moeten mensen kunnen begrijpen hoe die besluiten tot stand komen. Zonder transparantie is controle onmogelijk en kunnen burgers zich niet goed verweren als er iets misgaat.”
Daarnaast kunnen algoritmes onbedoeld leiden tot discriminatie “Door open te zijn over hoe een algoritme werkt, dwing je jezelf als organisatie om kritisch te blijven”, aldus Kalshoven. “Je herijkt processen aan actuele wet- en regelgeving. Dat helpt om te toetsen of uitkomsten eerlijk en rechtvaardig zijn.”
Sleutelspeler in het landelijke Algoritmeregister
Toen de Tweede Kamer opriep tot een landelijk Algoritmeregister, was het vanzelfsprekend om Amsterdam daarbij vanaf het begin te betrekken. “De gemeente had al zoveel ervaring opgedaan met hun eigen algoritmeregister”, vertelt Kewal. “Daarnaast hadden zij intern al stappen gezet in bewustwording rondom verantwoorde inzet van algoritmes. Die combinatie was belangrijke inspiratie voor het landelijke Algoritmeregister.”
Per 1 januari 2025 is het Amsterdamse algoritmeregister opgegaan in het landelijke Algoritmeregister. Dat was immers efficiënter en scheelde de gemeente beheerkosten. Daarmee is één centrale plek ontstaan waar overheden hun algoritmes kunnen publiceren.
Publiceren alleen is niet genoeg
Zowel BZK als Amsterdam benadrukken dat het Algoritmeregister geen doel op zich is. “Het is een instrument om de democratie te versterken”, zegt Kewal. “Registreren is een startpunt. Het echte werk zit in het gesprek over waarborgen, risico’s en verantwoordelijkheden. Heb je bijvoorbeeld tijdig een impact assessment uitgevoerd? Moet je bepaalde toepassingen misschien stoppen? Dat gesprek moet op alle niveaus worden gevoerd, niet alleen landelijk.”
Ook Amsterdam kwam al vroeg tot de conclusie dat alleen publiceren onvoldoende is. In 2020 ontwikkelde de gemeente een algoritmebeheerskader, met concrete instrumenten om te toetsen of een algoritme verantwoord kan worden ingezet. Denk aan checks op privacy, bias en rechtmatigheid.
“Registreren is een startpunt. Het echte werk zit in het gesprek over waarborgen, risico’s en verantwoordelijkheden”
Ethiek centraal in digitalisering
Een belangrijk hulpmiddel binnen de gemeente zijn de Quality Assurance Acceptatiecriteria (QAA). Deze tool begeleidt directies stap voor stap langs kwaliteitseisen op het gebied van digitalisering, waaronder algoritmes, privacy en security. “Het begint altijd met de ethische vraag: moeten we dit wel willen?”, legt Kalayciyan uit.
Daarnaast ontwikkelde Amsterdam de zogeheten ‘Ethische Bijsluiter’ die openbaar beschikbaar is via OpenResearch. Met deze methode gaat de gemeente in gesprek met projectteams over de waarden die door technologie worden versterkt of juist onder druk komen te staan. “Niet alles wat technisch mogelijk en juridisch toegestaan is, moet je ook doen”, aldus Kalayciyan.
Op weg naar volwassen transparantie
Voor de toekomst zijn de ambities groot. BZK hoopt in 2026 de grens van 1600 gepubliceerde algoritmebeschrijvingen te bereiken en tegelijkertijd de kwaliteit ervan verder te verhogen. “Transparantie is meer dan zeggen dát je een algoritme gebruikt”, aldus Kewal. “Het gaat ook om uitleggen hoe het werkt, waar het in het proces zit en welke waarborgen burgers beschermen tegen bijvoorbeeld discriminatie.”
Om dat te bereiken heeft BZK de Auditdienst Rijk gevraagd om te onderzoeken hoe organisaties het publiceren momenteel ervaren en hoe consistent registraties worden ingevuld. De uitkomsten moeten helpen om de aansturing en ondersteuning verder te verbeteren.
“We zijn er nog niet”, concludeert Kewal. “Maar we hebben een stevig fundament gelegd. We bewegen van bewust onbekwaam naar bewust bekwaam. Dat is een gezamenlijke transitie, en we mogen trots zijn op wat we hebben bereikt. De inzet en voortrekkersrol van Amsterdam hebben daar onmiskenbaar aan bijgedragen.”
Dit is een automatisch geplaatst bericht. Vragen of opmerkingen kun je richten aan @[email protected]
Hoe krijg je meer inzicht in eigen algoritmes?
De Autoriteit Consument en Markt (ACM) werkt met een breed scala aan algoritmes. Mede dankzij het landelijke Algoritmeregister kreeg de organisatie meer inzicht in welke algoritmes ze gebruikt en met welk doel.
Momenteel staan er 15 algoritmes van de ACM in het Algoritmeregister. Daarmee is de autoriteit een voorloper onder toezichthouders in Nederland. Maar dat is nog maar het begin. Dit aantal gaat de komende tijd alleen maar toenemen, verwachten bestuurslid Martijn Ridderbos en Kari Spijker, algoritme-governancespecialist bij de Taskforce Data en Algoritmen (TDA) van de ACM.
Meer grip op de eigen algoritmes
“We zijn nu bijna 2 jaar bezig met het landelijke Algoritmeregister”, vertelt Spijker. “Het heeft ons geholpen om meer grip te krijgen op welke algoritmes we allemaal in huis hebben. Door onze algoritmes te registreren in het Algoritmeregister werden we gedwongen om na te denken over de vraag: wat definiëren wij eigenlijk als algoritme, en wat valt daar wel en niet onder?”
Volgens Spijker helpt het register dan ook als een instrument om overzicht te creëren. “De ACM bestaat uit veel verschillende directies, die elk op hun eigen manier toezicht houden. Het Algoritmeregister was voor ons de aanleiding om ons interne register te actualiseren en uit te breiden. Welke algoritmes en AI-systemen gebruiken we? En zijn die ook op orde? Het nationale Algoritmeregister heeft ons echt geholpen om nog verantwoorder en transparanter te werken als toezichthouder.”
Kernwaarden
Ridderbos onderschrijft dat beeld. “Onze missie is om markten goed te laten werken voor mensen en bedrijven, nu en in de toekomst. Vanuit die missie hanteren we 3 kernwaarden: onafhankelijk, open en vindingrijk. Juist vanuit die openheid is het Algoritmeregister heel belangrijk. We vinden het essentieel om publiek en transparant te zijn over wat we doen. Daarom delen we onze belangrijkste algoritmes in een register dat voor iedereen toegankelijk is.”
Dilemma tussen openheid en toezicht
Hoe belangrijk transparantie ook is, de ACM kan niet alle algoritmes volledig openbaar maken omdat dat haar taak als toezichthouder in gevaar zou brengen. Van sommige algoritmes wil je niet dat iedereen precies weet hoe ze werken”, zegt Ridderbos. “Dat zou het toezicht kunnen ondermijnen. Het is een dilemma, want we willen zo open mogelijk zijn.”
Daarom worden sommige algoritmes slechts op hoofdlijnen beschreven. “Te gevoelige informatie herformuleren we”, licht Spijker toe. “We beschrijven bijvoorbeeld globaal hoe een algoritme technisch werkt, zonder details prijs te geven over bronnen of specifieke methodes.”
Ridderbos benadrukt dat dit geen willekeurige keuze is. “We houden geen informatie achter die het publiek op basis van de criteria zou moeten kennen. Maar we maken wel een zorgvuldige afweging om te voorkomen dat onze toezichtstaken worden geschaad.”
Maximale transparantie
De Taskforce Data en Algoritmen ontwikkelt ook steeds vaker zelf algoritmes die zorgen voor meer inzicht in markten en marktgedragingen en voor detectie van marktproblemen. “We verwachten dat op dat vlak ook meer registraties in het register zullen volgen”, zegt Ridderbos. “De ontwikkelingen gaan razendsnel, zowel bij de partijen waarop wij toezicht houden als bij onszelf. Wij kijken hoe we AI kunnen inzetten om ons werk te verrijken en gebruiken die kennis ook om goed toezicht te kunnen houden op markten waarin data en AI een steeds grotere rol spelen. Dat vraagt om maximale transparantie waar dat kan en zorgvuldigheid. Hoe meer we in Nederland met AI en algoritmes werken, hoe groter de noodzaak om daar open over te zijn. Zeker bij publieke dienstverleners. We hopen dat ook andere partijen erin meegaan. Dat draagt bij aan een gelijk speelveld.”
Naar datagebaseerd toezicht
Omdat het gebruik van data en algoritmes toeneemt, heeft de ACM begin 2023 de Taskforce Data en Algoritmen opgericht. “We zijn die nu aan het omvormen tot een volwaardige directie”, zegt Ridderbos. “Datagebaseerd toezicht is een essentieel onderdeel van onze taak.” Spijker ziet daarin ook een bredere maatschappelijke verantwoordelijkheid. “Digitalisering verandert de samenleving ingrijpend en daar moeten onze digitale instrumenten en capaciteiten in meegroeien. Juist toezichthouders hebben de taak om die ontwikkelingen in goede banen te leiden en te zorgen voor een veilige en betrouwbare online omgeving.” Daarom leidt de ACM samen met andere toezichthouders de Nederlandse Zorgautoriteit (NZA) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM) via een traineeship dataspecialisten op die gespecialiseerd zijn in het gebruik van data en algoritmes binnen de toezichtpraktijk.
Doe ook mee!
Ridderbos en Spijker roepen andere overheidsorganisaties ook op om hun algoritmes te delen via het Algoritmeregister: “Blijf daarbij niet te lang hangen in definities”, adviseert Spijker. “Begin gewoon met inventariseren en delen. Het Algoritmeregister is niet alleen een verplichting, maar ook een bron van inspiratie. Het laat zien wat je al doet. En daar mag je best trots op zijn.”
Dit is een automatisch geplaatst bericht. Vragen of opmerkingen kun je richten aan @[email protected]
Hoe krijg je meer inzicht in eigen algoritmes?
De Autoriteit Consument en Markt (ACM) werkt met een breed scala aan algoritmes. Mede dankzij het landelijke Algoritmeregister kreeg de organisatie meer inzicht in welke algoritmes ze gebruikt en met welk doel.
Momenteel staan er 15 algoritmes van de ACM in het Algoritmeregister. Daarmee is de autoriteit een voorloper onder toezichthouders in Nederland. Maar dat is nog maar het begin. Dit aantal gaat de komende tijd alleen maar toenemen, verwachten bestuurslid Martijn Ridderbos en Kari Spijker, algoritme-governancespecialist bij de Taskforce Data en Algoritmen (TDA) van de ACM.
Meer grip op de eigen algoritmes
“We zijn nu bijna twee jaar bezig met het landelijke Algoritmeregister”, vertelt Spijker. “Het heeft ons geholpen om meer grip te krijgen op welke algoritmes we allemaal in huis hebben. Door onze algoritmes te registreren in het Algoritmeregister werden we gedwongen om na te denken over de vraag: wat definiëren wij eigenlijk als algoritme, en wat valt daar wel en niet onder?”
Volgens Spijker helpt het register dan ook als een instrument om overzicht te creëren. “De ACM bestaat uit veel verschillende directies, die elk op hun eigen manier toezicht houden. Het Algoritmeregister was voor ons de aanleiding om ons interne register te actualiseren en uit te breiden. Welke algoritmes en AI-systemen gebruiken we? En zijn die ook op orde? Het nationale Algoritmeregister heeft ons echt geholpen om nog verantwoorder en transparanter te werken als toezichthouder.”
Kernwaarden
Ridderbos onderschrijft dat beeld. “Onze missie is om markten goed te laten werken voor mensen en bedrijven, nu en in de toekomst. Vanuit die missie hanteren we 3 kernwaarden: onafhankelijk, open en vindingrijk. Juist vanuit die openheid is het Algoritmeregister heel belangrijk. We vinden het essentieel om publiek en transparant te zijn over wat we doen. Daarom delen we onze belangrijkste algoritmes in een register dat voor iedereen toegankelijk is.”
Dilemma tussen openheid en toezicht
Hoe belangrijk transparantie ook is, de ACM kan niet alle algoritmes volledig openbaar maken omdat dat haar taak als toezichthouder in gevaar zou brengen. Van sommige algoritmes wil je niet dat iedereen precies weet hoe ze werken”, zegt Ridderbos. “Dat zou het toezicht kunnen ondermijnen. Het is een dilemma, want we willen zo open mogelijk zijn.”
Daarom worden sommige algoritmes slechts op hoofdlijnen beschreven. “Te gevoelige informatie herformuleren we”, licht Spijker toe. “We beschrijven bijvoorbeeld globaal hoe een algoritme technisch werkt, zonder details prijs te geven over bronnen of specifieke methodes.”
Ridderbos benadrukt dat dit geen willekeurige keuze is. “We houden geen informatie achter die het publiek op basis van de criteria zou moeten kennen. Maar we maken wel een zorgvuldige afweging om te voorkomen dat onze toezichtstaken worden geschaad.”
Maximale transparantie
De Taskforce Data en Algoritmen ontwikkelt ook steeds vaker zelf algoritmes die zorgen voor meer inzicht in markten en marktgedragingen en voor detectie van marktproblemen. “We verwachten dat op dat vlak ook meer registraties in het register zullen volgen”, zegt Ridderbos. “De ontwikkelingen gaan razendsnel, zowel bij de partijen waarop wij toezicht houden als bij onszelf. Wij kijken hoe we AI kunnen inzetten om ons werk te verrijken en gebruiken die kennis ook om goed toezicht te kunnen houden op markten waarin data en AI een steeds grotere rol spelen. Dat vraagt om maximale transparantie waar dat kan en zorgvuldigheid. Hoe meer we in Nederland met AI en algoritmes werken, hoe groter de noodzaak om daar open over te zijn. Zeker bij publieke dienstverleners. We hopen dat ook andere partijen erin meegaan. Dat draagt bij aan een gelijk speelveld.”
Naar datagebaseerd toezicht
Omdat het gebruik van data en algoritmes toeneemt, heeft de ACM begin 2023 de Taskforce Data en Algoritmen opgericht. “We zijn die nu aan het omvormen tot een volwaardige directie”, zegt Ridderbos. “Datagebaseerd toezicht is een essentieel onderdeel van onze taak.” Spijker ziet daarin ook een bredere maatschappelijke verantwoordelijkheid. “Digitalisering verandert de samenleving ingrijpend en daar moeten onze digitale instrumenten en capaciteiten in meegroeien. Juist toezichthouders hebben de taak om die ontwikkelingen in goede banen te leiden en te zorgen voor een veilige en betrouwbare online omgeving.” Daarom leidt de ACM samen met andere toezichthouders de Nederlandse Zorgautoriteit (NZA) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM) via een traineeship dataspecialisten op die gespecialiseerd zijn in het gebruik van data en algoritmes binnen de toezichtpraktijk.
Doe ook mee!
Ridderbos en Spijker roepen andere overheidsorganisaties ook op om hun algoritmes te delen via het Algoritmeregister: “Blijf daarbij niet te lang hangen in definities”, adviseert Spijker. “Begin gewoon met inventariseren en delen. Het Algoritmeregister is niet alleen een verplichting, maar ook een bron van inspiratie. Het laat zien wat je al doet. En daar mag je best trots op zijn.”
Dit is een automatisch geplaatst bericht. Vragen of opmerkingen kun je richten aan @[email protected]
Het College van Toezicht Auteursrechten (CvTA) publiceerde het 1000e algoritme in het landelijk Algoritmeregister.
Dit is een belangrijke mijlpaal die laat zien dat het register niet langer iets nieuws is, maar een groeiend medium dat steeds vaker wordt toegepast. Sinds de start in 2022 is het aantal publicaties gestaag toegenomen, afkomstig van diverse overheidsorganisaties.
Lees verder: https://www.digitaleoverheid.nl/nieuws/1000e-algoritme-gepubliceerd-in-algoritmeregister/.
1000e algoritme gepubliceerd in Algoritmeregister
Van links naar rechts Wieke Hoge (College van Toezicht Auteursrechten), Suzie Kewal en Maureen Hermeling (Ministerie BZK)Het College van Toezicht Auteursrechten (CvTA) publiceerde onlangs het 1000e algoritme in het landelijk Algoritmeregister. Dit is een belangrijke mijlpaal die laat zien dat het register niet langer iets nieuws is, maar een groeiend medium dat steeds vaker wordt toegepast. Sinds de start in 2022 is het aantal publicaties gestaag toegenomen, afkomstig van diverse overheidsorganisaties.
Wieke Hoge, secretaris-directeur, CvTA: “Bij onze toezichtwerkzaamheden maken we nog geen gebruik van AI. We willen er binnen onze organisatie wel ervaring mee opdoen. Dat is best een uitdaging, merkten we tijdens een trainingsdag, om aan onze AI-geletterdheid te werken. We vinden verantwoord AI-gebruik van groot belang voor het behoud van een waardevolle en diverse culturele sector. We hebben daarom onze AI-pilot aangemeld voor het Algoritmeregister en volgen de best practices die BZK deelt.”
Het belang van algoritmeregistratie
De inzet van algoritmes en AI neemt sterk toe en biedt talloze kansen. Tegelijkertijd brengt het ook risico’s met zich mee, zoals discriminatie, privacyschending en cybersecurityproblemen. Het registreren van algoritmes is een manier om grip te krijgen op deze risico’s. In het Algoritmeregister maken Nederlandse overheidsorganisaties inzichtelijk welke algoritmes zij gebruiken bij het uitvoeren van hun taken.
Beter inzicht
Wanneer de overheid algoritmes gebruikt is transparantie van groot belang. De verantwoorde inzet van algoritmes moet terugkomen in de ontwikkeling van werkprocessen, het nadenken over governance-structuren en het aangaan van het goede gesprek binnen organisaties. Daarnaast helpt het register om de toepassing en uitkomst van algoritmes uitlegbaar te maken. Elke publicatie draagt bij aan een beter inzicht in hoe algoritmes werken, waar ze voor worden ingezet en welke maatschappelijke impact ze hebben.
Blijf je algoritmes registreren
Met de registratie van het 1000e algoritme in het Algoritmeregister is een basis gelegd. Het algoritme implementatieteam blijft overheden oproepen om door te gaan met registreren. Samen kunnen overheden blijven werken aan de uitlegbaarheid en het transparant gebruik van algoritmes door de overheid.
Meer informatie
Voor vragen over het registreren van algoritmes in het Algoritmeregister kan je contact opnemen met [email protected]. Daarnaast biedt het Algoritmekader ook ondersteuning bij het registreren van algoritmes. In het Algoritmekader vind je meer over wet- en regelgeving, richtlijnen en hulpmiddelen.
Dit is een automatisch geplaatst bericht. Vragen of opmerkingen kun je richten aan @[email protected]
#Algoritme #algoritmekader #Algoritmeregister #nieuwsbrief132025
Een denktank van overheidsorganisaties, kennisinstellingen, marktpartijen en het maatschappelijk middenveld. Met meer dan 50 organisaties vormen wij de onafhankelijke buitenwacht. Wij bieden onze inzichten belangeloos aan de Tweede Kamer aan. Wij schrijven geen lange rapporten die in de bureaulade verdwijnen, maar overzichtelijke infographics die iedereen kan begrijpen. Samen werken we aan een betere toekomst voor Nederland.
Dienstverlening vanuit wat Rotterdammers nodig hebben
Het initiatief Verbeteren vanuit klantsignalen won eind 2024 de landelijke competitie GemeenteDelers, categorie Uitvoeringskracht. Bij dit initiatief draait alles om het verbeteren van de dienstverlening door het verzamelen van signalen van inwoners. Winnaars Evelien Klomps (procesmanager) en Kevin Willemsen (data-analist) vertellen over dit dynamische model van de gemeente Rotterdam dat steeds verder wordt ontwikkeld. Zowel binnen als buiten de organisatie.
Want ben je een winnaar, dan heb je vrienden. Klomps: “Het winnen heeft voor meer zichtbaarheid gezorgd, vooral op LinkedIn. We zien ook verzoeken van andere gemeenten en overheidsorganisaties die ons vragen: ‘Joh, vertel eens hoe jullie het hebben gedaan.’ Dat is heel leuk.”
Het model en hoe het werkt
Wat houdt dit model om de Rotterdamse dienstverlening te verbeteren precies in? Willemsen: “We kijken naar bronnen binnen de gemeente waarin signalen van Rotterdammers naar voren komen. Klanttevredenheidsonderzoeken, klachten, de inhoud van terugbelnotities bijvoorbeeld. Daarin kan informatie staan over vragen of de beleving van mensen, dingen waar ze niet uitkomen. Bijvoorbeeld: ‘Mijn aanvraag duurt lang’ of ‘Ik weet niet wat de status van mijn aanvraag is’. Van al die bestaande bronnen verzamelen we de teksten. Die data uit verschillende systemen voegen we samen, waarbij een algoritme de categorieën herkent. Denk aan categorieën als parkeren, financiële regelingen of bijstandsuitkeringen. Uiteindelijk gaat het om een dataset van zo’n 250.000 teksten per jaar. Al die categorieën zetten we in een dashboard dat we breder in de organisatie beschikbaar stellen om analyses op te maken. Welke onderwerpen geven veel signalen?”
Een completer beeld
Klomps: “De signalen worden door medewerkers met verschillende functies gebruikt om vooral te luisteren naar wat Rotterdammers nodig hebben. Denk aan data-analisten, maar ook communicatieadviseurs, teamleiders en wijknetwerkers. Die kijken ernaar om een beeld te krijgen van wat er speelt onder inwoners van wijken.”
Ze vervolgt: “Medewerkers geven aan dat het vooral een aanvulling is op andere informatie die ze al hebben. Vaak heb je al wel harde cijfers over processen, bijvoorbeeld hoelang de behandeling van aanvragen duurt, maar hiermee krijg je een completer beeld. Namelijk hoe je proces ervaren wordt.”
Veiligheid borgen
Het werken met zo’n omvangrijke dataset vraagt om een zorgvuldige en veilige aanpak. Willemsen: “De gemeente is ingedeeld in 7 clusters, waaronder het cluster dienstverlening. Dit cluster heeft een eigen privacy officer en informatiebeveiligingsexpert, en nog een paar andere mensen die vanuit wetten en regels moeten meekijken bij zo’n proces. Zoals een recordmanager, die zich vooral bezighoudt met de archiefwet. Hoelang mogen gegevens bewaard worden? Maar er zijn ook experts op het gebied van algoritmes en ethiek bij betrokken. Elke keer als je een nieuwe databron wil ontsluiten of een nieuw systeem wil gebruiken, bespreek je dat met al die disciplines. En we hebben het model gepubliceerd in het Rotterdamse algoritmeregister en het landelijke algoritmeregister.” Lees meer over dit algoritmeregister.
Klomps: “Bij het delen van het dashboard binnen de organisatie loopt een zogenaamd maskeringsscript over de data. Dat haalt alle persoonsgegevens die in de teksten voorkomen er automatisch uit.”
“Hoe volwassen is je organisatie op het gebied van datamanagement? Dat is best wel een grote vraag en uitdaging.”
Aanleiding
Klomps vertelt over de aanleiding voor deze aanpak: “We begonnen met het idee: als het over brede dienstverlening gaat, is het van belang te weten hoe Rotterdammers die ervaren. We hadden destijds, tot 2017, nog geen klanttevredenheidsonderzoeken op de dienstverleningskanalen, ook niet op de processen. Die hebben we eerst opgezet. Daar komen natuurlijk motivaties, toelichtingen en emoties uit. Super interessant, maar ontzettend veel data. Te veel om alleen met mensenogen te kunnen analyseren. Daarom hebben we een klein testje gedaan aan de hand van ‘text mining’. Daarbij kijk je hoe je patronen uit teksten kan ontdekken, gewoon met eigen ogen. Vervolgens hebben we gekeken wat er gebeurt als je een algoritme over een dataset ‘runt’. En of die analyse logisch is met wat Rotterdammers zelf zeggen in dat onderzoek. Dus of de categorieën die het algoritme uit de teksten haalt overeenkomen met wat mensen daadwerkelijk hebben gezegd. Dat kwam overeen, en zo is het begonnen.”
En natuurlijk loop je tijdens zo’n omvangrijk project tegen van alles aan. Klomps: “Werken met algoritmes en data is boeiend, maar soms ook erg ingewikkeld. Hoe volwassen is je organisatie op het gebied van datamanagement? Dat is best wel een grote vraag en uitdaging. En soms heb je ook een beetje geduld nodig, dan wil je sneller dan je kan binnen je organisatie. Verder zijn er veel mensen bij betrokken, dat betekent veel afstemmen en uitleggen. Bijvoorbeeld over wat een algoritme doet en dat dat niet eng is, maar juist vóór je kan werken. Ik ben trots op waar we nu staan!”
Iets teruggeven aan inwoners
Wat is uiteindelijk de winst van dit model? Klomps legt uit: “Het werken aan herstel van vertrouwen in de overheid begint wat ons betreft bij luisteren. Het is juist mooi om verbetertrajecten of projecten te starten vanuit een behoefte van inwoners, wat zij nodig hebben. Op een datagedreven manier, structureel. Ik denk dat we met dit model een mooi startpunt hebben gecreëerd voor verbetertrajecten binnen onze organisatie. Dat we niet alleen maar vanachter onze bureaus notities schrijven vanuit onze eigen perspectieven, maar dat we daarbij ook iets meenemen vanuit de data die we al hebben. En als je dat kan teruggeven aan inwoners, leidt dat hopelijk tot meer tevreden Rotterdammers. Ik denk dat je dan uiteindelijk kan bijdragen aan het herstel van vertrouwen in de overheid.”
Samenwerken
Klomps en Willemsen zoeken graag de samenwerking op: “Het is goed om in gesprek te gaan; hoe kunnen we elkaar, andere gemeenten en organisaties, helpen om dit op veel meer plekken georganiseerd te krijgen?”
Is jouw gemeente of organisatie geïnteresseerd in de Rotterdamse aanpak rondom klantsignalen? Neem contact op via: [email protected].
Dit is een automatisch geplaatst bericht. Vragen of opmerkingen kun je richten aan @[email protected]
#Algoritme #algoritmen #Algoritmeregister #Dienstverlening #gemeentedelers #gemeenten #nieuwsbrief42025
De overheid gooit overal AI blackboxes in, maar is blind voor de risico's:
Wat is er gebeurd met het uitgangspunt dat overheidsbesluiten transparant en uitlegbaar moeten zijn?
Montferland proactief en verantwoord aan de slag met AI
De Achterhoekse gemeente Montferland ziet grote potentie in de verantwoorde inzet van AI en algoritmes om de dienstverlening aan burgers te verbeteren. 14 oktober 2024 ging de chatbot Montferland AI (Mai) live. Ze publiceerden de beschrijving van het algoritme daarvoor al in het Algoritmeregister. Burgemeester Harry de Vries: “Dit is voor ons geen eindstation, maar een eerste stap.” In gesprek met burgemeester Harry de Vries, hoofd bedrijfsvoering Michael Rave en AI-specialist Daniel Verloop van Montferland.
Pionieren
De Vries is er trots op dat zijn mensen het initiatief hebben genomen om met AI aan de slag te gaan. “Het kan een enorme bijdrage leveren aan de dienstverlening aan onze inwoners. En dat is uiteindelijk waar we het allemaal voor doen. We willen het zorgvuldig doen en houden de ethische kant goed in de gaten. Maar we willen wel stappen naar voren zetten. De lancering van Mai is voor ons geen eindstation, maar een eerste stap.”
Aan de slag met AI
De gemeente heeft ook een noodzaak om met AI aan de slag te gaan: Montferland voorziet een arbeidsmarktkrapte door vergrijzing, een probleem dat ook landelijk speelt, vertelt hoofd bedrijfsvoering Michael Rave. “We zoeken straks mensen die niet meer te krijgen zijn. Ons idee is AI in te zetten om een deel van het werk te automatiseren.” Rave, Verloop en collega’s schreven een voorstel voor de gemeenteraad en kregen voor 3 jaar budget om met de AI aan de slag te gaan. (AI staat als strategisch thema in de gemeentelijke kadernota). Dat biedt ruimte, zegt Rave. “Om te pionieren, te spelen, uit te vinden: waar brengt AI echt winst in werkprocessen, waar gaat het echt mensenwerk schelen?” De Vries: “Ik was toch wel nieuwsgierig hoe de raad zou reageren op het voorstel. Dat bleek geen probleem: onze raad ziet in dat de gemeentelijke organisatie de komende jaren anders in personele problemen komt. En natuurlijk willen we als overheid ook meegaan met de tijd.”
Balans bewaken
Dat het onderwerp AI en algoritmes bestuurlijke aandacht behoeft, is voor burgemeester De Vries eigenlijk geen vraag. “Als lokale overheid moet je gebruik maken van alle mogelijkheden die er zijn om het je inwoners zo makkelijk mogelijk maken.” Hij ziet zijn rol als ambassadeur en als degene die de balans bewaakt. “Ik wil het graag promoten richting de buitenwereld, de inwoners, de raad en de eigen organisatie. Maar het is ook vooral mijn verantwoordelijkheid om de balans in de gaten te houden. Voorkomen dat we in een ratrace komen waarin we ‘zoveel mogelijk, zo snel mogelijk’ willen.” Dat is extra belangrijk voor de overheid, ziet hij: “Als overheid moeten we nog zorgvuldiger zijn, anders komt het als een boemerang in ons gezicht terug. Ik zie mijn rol dus nadrukkelijk ook op dat ethisch aspect: wat doe je wel met AI en wat niet? Daar praten we over en bevragen elkaar kritisch op.” Hij geeft een voorbeeld van de grenzen. “We moeten altijd naar de mens achter de vraag blijven kijken. Persoonlijk contact blijft belangrijk, zeker voor mensen die hulp nodig hebben. Met de chatbot willen daarvoor meer tijd vrijmaken.” Ook kan en wil niet iedereen via een chatbot met de gemeente communiceren. “Montferland blijft de andere communicatiekanalen gebruiken, het is nadrukkelijk een plus.”
“Als overheid moeten we nog zorgvuldiger zijn, anders komt het als een boemerang in ons gezicht terug.”Burgemeester de Vries – Gemeente MontferlandOpenheid
14 oktober 2024 is Mai gelanceerd. Verloop vertelt dat ze dat nog best een spannende stap vinden. “We monitoren in de beginfase extra uitgebreid hoe het gaat. We hebben alles uitvoerig getest en het gaat erg goed, maar soms maakt Mai een fout. Daarom geeft de chatbot aan bij het begin dat zij lerende is en fouten kan maken.” De gemeente hecht er belang aan om open te zijn: “Er zijn nog weinig voorbeelden: het is voor iedereen nieuw, iedereen pioniert nog. De gemeente Montferland heeft veel ambitie, maar tegelijkertijd houden we de veiligheids- en ethische aspecten in de gaten. Daarom hebben we direct de beschrijvingen van onze algoritmes in het Algoritmeregister gedeeld, om te laten zien dat we hier transparant in willen zijn. Daarmee sluiten we ook aan bij de filosofie van de nieuwe Europese AI-verordening, waarin dat heel belangrijk is.” Burgemeester de Vries ziet vooral voordelen bij de openheid: “Vragen en kritische kanttekeningen van inwoners, raadsleden en collega’s houden ons scherp. Als je niet begint, dan krijg je die vragen niet. Dat is een les die ik meegeef aan collega bestuurders: zie het als een kans. Ga proactief aan de slag, betrek mensen erbij; neem je raad en je organisatie mee. Verloop vult aan: “Je leert eigenlijk alleen maar door te doen en er open over te zijn.”
“Zie het als een kans. Ga proactief aan de slag, betrek mensen erbij; neem je raad en je organisatie mee.”Burgemeester de Vries – Gemeente MontferlandEye opener
In het ontwikkelingstraject van de chatbot hebben ze veel geleerd, vertelt Rave.” Dit was een goede testcase. In zo’n traject loop je tegen allerlei dingen aan. De governance goed neerzetten is een van de volgende uitdagingen. Het was voor ons een eye opener dat wij voordat we nieuwe projecten gaan beginnen allerlei deskundigheid nodig hebben, denk bijvoorbeeld aan Juridische Zaken.” Ze werken aan een stramien voor nieuwe projecten. “Aan de voorkant moet duidelijk zijn: wie heeft op welk moment welke rol?” Nevenopbrengsten van het ontwikkelen van de chatbot is dat de informatie op de gemeentelijke website helemaal is bijgewerkt. Een uitdaging is die informatie actueel te houden, omdat de chatbot daar gebruik van maakt, vertelt Rave. “Het mooie is wel dat allerlei processen die in eerste instantie niet met de bot te maken hebben, ook scherper belicht worden en daardoor beter worden.”
Niet zelf het wiel uitvinden
Montferland is een relatief kleine gemeente met een grote ambitie. De grootte van de gemeente heeft echter ook voordelen: “De lijnen zijn hier kort, en ons directieteam houdt het niet alleen bij woorden, maar zet deze om in daden.” Ze delen graag hun ontwikkelingen en ervaringen met andere gemeentes. “Het staat ze vrij er gebruik van te maken. Het zou mooi zijn als meer gemeenten op die manier werken, als wij ook weer gebruik kunnen maken van wat anderen hebben ontwikkeld. Dan gaat deze transitie alleen maar sneller.” Ze houden de ontwikkelingen bij andere gemeentes – Rotterdam, Breda en Tilburg – ook goed in de gaten. Burgemeester de Vries sluit af met een uitnodiging: “Iedereen is welkom in het prachtige Montferland, we delen graag onze ervaringen. Zo hoeven we niet allemaal zelf het wiel te gaan uitvinden.”
Dit is een automatisch geplaatst bericht. Vragen of opmerkingen kun je richten aan @[email protected]
Erik Jonker
Digitale Overheid (geautomatiseerd account)
Digitale Overheid
Rudy van Belkom
Asta McCarthy
